مطالعه‌ای در وب‌سایت National Institutes of Health (NIH) منتشر شد. این مطالعه با بررسی داده‌هایی از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ نشان داد که بین سلامت والدین و مشکلات شدید رفتاری، روانی یا رشدی کودکان ۶ تا ۱۱ ساله ارتباط واضحی وجود دارد. بر اساس این مطالعه، کودکانی که سطح سلامت روان والدین‌شان «متوسط» تا «ضعیف» بود، بیشتر دچار اضطراب شدید یا ADHD بودند. درمان مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله نیاز به سلامت روان والدین و انجام برخی کارها دارد که ما در این مقاله در این مورد بیشتر صحبت می‌کنیم.

علت لجبازی کودکان در این سن چیست؟

لجبازی کودکان در سنین مختلف، علت‌های متفاوتی دارد. نه‌شنیدن‌های مکرر از بزرگ‌ترها، امر و نهی کردن بیش از حد و اگر و اما گذاشتن برای تک‌تک خواسته‌های کودک، تمایل به ابزار وجود و نشان دادن جایگاه‌شان به بزرگ‌ترها و محیط اطراف‌شان، از مهم‌ترین علت‌های لجبازی کودک است.

به جز این‌ها‌، عوامل محیطی و ژنتیکی هم در لجبازی کودکان نقش پررنگی دارد. 

کودکانی که در محیط‌های پرتنش زندگی می‌کنند، دائماً شاهد بگومگو و دعوای بین والدین و اعضای خانواده هستند یا رفتارهای لجبازانه از آن‌ها می‌بینند، بیشتر از سایر کودکان در معرض لجبازی هستند.
ناگفته نماند که طبق تحقیقات انجام‌شده، وراثت و عوامل ژنتیکی یکی از عوامل تاثیرگذار روی رفتار و خلق‌وخوی افراد است و ۲۰ تا ۶۰ درصد رفتار هر کس به آن بستگی دارد. پس هیچ بعید نیست که والدین لجباز یا کسانی که سابقه لجبازی در اعضای درجه یک خانواده‌شان داشتند، کودک لجبازی هم داشته باشند.

اما چرا شناخت علت لجبازی از خودِ رفتار مهم‌تر است؟ بسیاری از والدین تمرکز خود را فقط روی «متوقف کردن لجبازی» می‌گذارند، در حالی که تا زمانی که علت اصلی رفتار شناسایی نشود، لجبازی فقط شکلش عوض می‌شود.

برای مثال:

• کودکی که به‌دلیل نداشتن حق انتخاب لجبازی می‌کند، با زور ساکت می‌شود اما در موقعیت دیگر دوباره مقاومت نشان می‌دهد.
• کودکی که به‌دلیل جلب توجه لجبازی می‌کند، اگر نادیده گرفته شود اما محبت کافی دریافت نکند، رفتارهای شدیدتری بروز می‌دهد.
• تحقیقات روان‌شناسی کودک نشان می‌دهد رفتارهای چالشی زمانی کاهش پیدا می‌کنند که نیاز پنهان پشت آن‌ها پاسخ داده شود، نه صرفاً سرکوب شوند.

برای آشنایی بیشتر با مطالبی مثل علت عصبی بودن کودک دو ساله و رفتار با کودک اوتیسم می‌توانید به همین مقالات مراجعه کنید.

در کنار همه این موارد، پشت لجبازی پسر ۶ ساله شما می‌تواند دلایل دیگری هم نهفته باشد:

۱ـ ترس از تغییر

تغییر و عوض شدن شرایط، همیشه برای کودکان هراس‌آور و دشوار است؛ حالا این تغییر می‌تواند اضافه شدن یک خواهر یا برادر به جمع خانواده، کوچ کردن به محله، شهر یا کشور جدید باشد، یا قرار گرفتن در محل جدیدی به نام «مدرسه» و اضافه شدن نقش‌ها و انتظارات جدید به‌عنوان «دانش‌آموز». 

در چنین موقعیت‌هایی کودکان، لجبازی را به‌عنوان اولین خط دفاعی خودشان برای مقابله با این تغییرات و ترس و استرس ناشی از آن انتخاب می‌کنند. 

۲ـ کنترل نداشتن روی اتفاقات پیرامون

احتمالاً برایتان پیش آمده که از کودک‌تان بخواهید تکالیفش را انجام دهد، راس فلان ساعت به رخت‌خواب برود، فلان کار را حتماً انجام دهد و در جواب، با رفتارهای لجبازانه او مواجه شده باشید.

وقتی کودک را در بن‌بستی قرار می‌دهید که حرف زیادی برای گفتن ندارد و مجبور به اجرای خواسته شما می‌شود، این احساس به او القا می‌شود که کنترلی روی اوضاع پیرامونش ندارد.

 خب کودکان در این سن کم‌کم حس استقلال را تجربه می‌کنند و هیچ دلشان نمی‌خواهد کسی برای آن‌ها تعیین تکلیف کند! بنابراین وقتی احساس کنند هیچ کنترلی روی زندگی، تصمیمات و اتفاقات اطرافشان ندارند، برای اینکه استقلال و کنترل‌گری‌شان را به شما ثابت کنند، شروع می‌کنند به لجبازی کردن.

۳ـ جلب توجه

یک علت مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله می‌تواند جلب توجه باشد. بچه‌ها اصلاً از نادیده گرفته شدن خوششان نمی‌آید و در این سن عادت دارند که به هر نحوی، توجه اطرافیان‌شان را به خود جلب کنند. خب وقتی نتوانند این توجه و اهمیت را از محیط بگیرند، دست به لجبازی می‌زنند.

این اتفاق خصوصاً برای کودکانی که خواهر یا برادر کوچک‌تر دارند، به‌کرات پیش می‌آید؛ چون فکر می‌کنند با آمدن بچه جدید به خانواده، موقعیت آن‌ها به‌عنوان عزیز دردانه پدر و مادر متزلزل می‌شود، دیگر در مرکز توجه نیستند و والدینشان تمام توجه و محبت‌شان را به کودک جدید می‌دهند! 

خب، این هم دلایل لجبازی کودکان 6 ساله. حالا بیایید ببینیم باید با لجبازی کودک چه کنیم.

۴ـ ناتوانی در بیان احساسات و خواسته‌ها

در سن ۶ سالگی، کودک احساسات پیچیده‌تری مثل خجالت، حسادت، ناکامی و اضطراب را تجربه می‌کند؛ اما هنوز مهارت کلامی و هیجانی لازم برای بیان درست آن‌ها را ندارد. وقتی کودک نمی‌تواند ناراحتی یا خواسته‌اش را با کلمات توضیح دهد، لجبازی تبدیل به زبان جایگزین او می‌شود.

در واقع، بسیاری از رفتارهای لجبازانه کودک، فریاد خاموشی است برای گفتن «حالم خوب نیست» یا «من را بفهم».

۵ـ خستگی، گرسنگی یا فشار بیش از حد

گاهی ریشه لجبازی کودک نه در شخصیت اوست و نه در شیوه تربیتی والدین، بلکه در وضعیت جسمی و روانی کودک نهفته است. کودکانی که برنامه‌ی روزانه شلوغ، تکالیف زیاد، خواب ناکافی یا تغذیه نامنظم دارند، آستانه تحمل پایین‌تری نشان می‌دهند.

تحقیقات نشان می‌دهد خستگی و افت انرژی، توانایی کنترل رفتار را در کودکان به‌شدت کاهش می‌دهد و لجبازی یکی از اولین واکنش‌هاست.

۶ـ الگو گرفتن از رفتار بزرگ‌ترها

کودکان، بیشتر از آنکه به حرف‌های والدین گوش بدهند، رفتار آن‌ها را تقلید می‌کنند. اگر کودک در محیط خانه شاهد لجبازی، پافشاری افراطی، بحث‌های بدون نتیجه یا «به‌کرسی نشاندن حرف» توسط بزرگ‌ترها باشد، همان الگو را در تعامل با والدین یا همسالانش تکرار می‌کند.

در چنین شرایطی، لجبازی کودک بیشتر یک رفتار آموخته‌شده است تا یک مشکل شخصیتی.

۷ـ نیاز به تأیید و دیده‌شدن توانمندی‌ها

در ۶ سالگی، کودک به‌تدریج وارد مرحله‌ای می‌شود که دوست دارد «توانا» و «موفق» دیده شود. اگر احساس کند تلاش‌ها، پیشرفت‌ها یا توانایی‌هایش نادیده گرفته می‌شود، ممکن است از طریق لجبازی سعی کند خودش را ثابت کند.

این نوع لجبازی معمولاً زمانی بروز می‌کند که کودک احساس می‌کند فقط اشتباهاتش دیده می‌شود، نه تلاش‌هایش.

۸ـ تجربه ناکامی‌های مکرر

کودکی که مرتب با «نمی‌تونی»، «بلد نیستی»، «تو هنوز کوچیکی» یا مقایسه با دیگران روبه‌رو می‌شود، به‌تدریج دچار احساس ناکامی می‌شود. این ناکامی اگر به‌درستی مدیریت نشود، می‌تواند به شکل لجبازی، مقاومت یا مخالفت‌های شدید بروز پیدا کند.

در واقع، لجبازی در این شرایط تلاشی است برای حفظ عز‌نفس کودک.

با لجبازی کودکان ۶ ساله چطور برخورد کنیم؟

همین ابتدا بگوییم که درمان لجبازی کودکان کار یک روز و دو روز نیست و برای تغییر عادات و رفتارهای لجبازانه کودک باید صبور باشید. جز صبر پیشه کردن، می‌توانید از ترفندهای زیر برای کاهش لجبازی پسر ۶ ساله‌تان کمک بگیرید.

۱ـ آرامش‌تان را حفظ کنید

اصل اول و خیلی مهم در کنترل لجبازی کودکان، حفظ آرامش خود شماست! کودکان لجباز با دیدن کوچک‌ترین واکنش و رفتار تندی از سمت شما، بیشتر از قبل تحریک شده و به رفتارهای لجبازانه‌شان ادامه می‌دهند.

باور کنید شما تنها پدر و مادری نیستید که بچه لجبازی دارد و عصبانی شدن و داد و بیداد کردن بر سر کودک در این مواقع، نه‌تنها چیزی را حل نمی‌کند، بلکه اوضاع را بدتر و کودک را جری‌تر هم می‌کند.

پس قبل از اینکه از کوره در بروید و واکنشی به رفتار لجبازانه کودک‌تان نشان دهید، چند نفس عمیق بکشید، یک موسیقی آرام‌بخش پلی کنید، خوب فکر کنید، خودتان جای کودک‌تان قرار داده و از زاویه دید او به مسائل نگاه کنید تا بتوانید بهترین واکنش را داشته باشید. راستی اگر با دارو خوردن کودک خودتان مشکل دارید، مقاله دارو دادن به کودک بد دارو را بخوانید.

در ضمن اگر تمایل به یادگیری درباره‌ی مطالبی مثل با کودک لجباز چه کنیم؟ و علت لجبازی کودکان ۱۰ ساله دارید، پیشنهاد می‌کنیم این مقالات را بخوانید.

۲ـ به کودک آزادی و حق انتخاب بدهید

برای حل مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله، دستور دادن و امر و نهی کردن؟ حرفش را هم نزنید!

همان‌طور که گفتیم، کودکان لجباز ۶ ساله، دوست دارند که کنترل کاملی بر همه چیز داشته باشند و به قول معروف، همه چیز بر وفق مراد آن‌ها بچرخد. خب وقتی شما با دستور دادن یا استفاده از لحن دستوری در صحبت‌هایتان این حق را از او سلب کنید، به مذاقش خوش نمی‌آید و به رفتارهای لجبازانه متوسل می‌شود تا به شما ثابت کند که حرف، حرف خودش است.

دادن آزادی نسبی در تصمیم‌گیری‌های کوچک و حق انتخاب به کودک، هم مقاومت او را می‌شکند، هم حس قدرت و کنترل‌گری را القا می‌کند.

برای مثال، به‌جای اینکه بگویید: «این تی‌شرت سفیده رو نپوش» می‌توانید بگویید « می‌خوای تی‌شرت آبیه رو بپوشی یا تی‌شرت سبزه؟»

یا مثلاً به‌جای اینکه در اسباب‌بازی‌فروشی به کودک‌تان بگویید: «هزارتا توپ داری تو خونه، برات توپ نمی‌خرم»، می‌توانید بگویید: «بین تفنگ آب‌پاش و ماشین کنترلی، کدومو می‌خوای برات بگیرم؟»

می‌بینید؟ دادن حق انتخاب به کودک می‌تواند به همین سادگی باشد که به آن‌ها اجازه دهید تصمیم بگیرند چه بپوشند، چه بخرند، چه زمانی به پارک بروند و… .

البته این را هم بگوییم که گاهی اوقات، قانع کردن کودکان برای انتخاب بین این دو گزینه اصلاً کار راحتی نیست؛ پس اگر جواب «نه» شنیدید و با پافشاری کودک روی حرف خودش مواجه شدید، غافلگیر نشوید! در این مواقع با لحن خونسردی به کودک‌تان یادآوری کنید که او دو گزینه برای انتخاب دارد و خواسته او جزو آن‌ها نبوده و دوباره انتخاب‌هایش را مرور کنید. مطمئن باشید بعد از چندین بار تکرار گزینه‌ها مجبور می‌شود که یکی از آن‌ها را انتخاب کند. 

این نکته را هم یادآوری کنیم که با چیدن چندین گزینه مختلف پیش روی کودک، او را در تصمیم‌گیری گیج و کلافه نکنید. بهتر است تعداد گزینه‌ها بیشتر از دو تا نباشد تا انتخاب برای او راحت‌تر باشد.

۳ـ کودک‌تان را تشویق و به او محبت کنید

گفتیم که علت خیلی از لج و لجبازی‌ها در کودکان، عدم دریافت توجه و محبت کافی، به‌خصوص از سمت والدین است. به او نشان دهید که وجودش برای شما مهم و ارزشمند است و کارهای خوب و مثبت او از دید شما پنهان نمی‌ماند. چطور؟

همیشه وقتی کودک‌تان کار خوبی، هر چند کوچک، انجام می‌دهد، مثلاً اسباب‌بازی‌هایش را جمع می‌کند، با خواهر یا برادرش مهربانی می‌کند، به شما در چیدن میز ناهار کمک می‌کند، به‌موقع می‌خوابد و…، او را تحسین و تشویق کنید. 

کودک‌تان را به آغوش بکشید، او را ببوسید و بگویید که بی قید و شرط دوستش دارید و هر اتفاقی که بیفتد از او حمایت خواهید کرد. به خاطر رفتارها و دستاوردهای مثبتش از او تعریف و تمجید کنید. در ضمن، همان‌طور که به بزرگسالان احترام می‌گذارید، با کودک‌تان هم محترمانه رفتار کنید.

حتی می‌توانید کمی خلاقیت هم چاشنی کار کنید و یک سیستم امتیازدهی درست کنید و هر بار که کودک‌تان کار مثبتی انجام داد، یک برچسب یا امتیاز به او بدهید؛ وقتی این امتیازها جمع شد و به یک حد نصابی رسید، می‌توانید یک هدیه برای او بخرید یا کاری که دوست دارد را همراهش انجام دهید. 

ایجاد یک سیستم پاداش‌دهی منظم به همراه ارائه تقویت‌کننده‌ها (یا پاداش‌های) مثبت، رفتارهای سالم و مشارکتی را در کودک تشویق می‌کند (منبع).

برای تشویق و حمایت کودک‌تان می‌توانید از مقاله «جملات معجزه گر تربیت فرزند» کمک بگیرید.

۴ـ تسلیم خواسته‌های او نشوید!

راستش را بخواهید، یکی از مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله این است که گاهی اوقات از احساسات والدین سواستفاده می‌کند! کافی‌ست یک بار به خواسته‌های کودک لجبازتان تن بدهید و در برابر او تسلیم شوید؛ از آن به بعد کودک دوباره و دوباره بدون هراس آن رفتار را تکرا می‌کند. چرا؟ 

چون در واقع تسلیم شدن شما در برابر خواسته کودک، نوعی مهر تایید بر رفتارهای زشت اوست. 

بنابراین یک‌سری قوانین تربیتی و پیامدهایی برای زیرپا گذاشتن آن قوانین، برای کودک وضع کنید و در هر شرایطی به آن‌ها پایبند باشید. مثلاً اگر کودک برای خوردن چیپس وپفک پافشاری می‌کند، ولی خوردن چیپس و پفک قبل از وعده غذایی اصلی برای کودک ممنوع است، تحت هیچ شرایطی از موضع‌تان پایین نیایید و پیامدهای رعایت نکردن این قانون را به او گوشزد کنید؛ مثلاً محرومیت از پارک رفتن!

۵ـ لجبازی‌‌های کوچکش را نادیده بگیرید

گاهی اوقات کنترل لجبازی پسر ۶ ساله، به‌سادگی چشم‌پوشی از رفتارهای نادرست و کوچک اوست! سرزنش کردن و سرکوفت زدن دائمی به کودک بابت رفتارهای بدش، بیشتر از قبل آن‌ها را روی دنده لج می‌اندازد.

بنابراین اگر لجبازی کودک در حدی نیست که آسیب جدی به خودش یا دیگران بزند، چشمهایتان ببندید و از کنارش رد شوید. البته این نادیده گرفتن باید طوری باشد که کودک را متوجه عواقب رفتارش بکند. مثال می‌زنیم.

مطالعات نشان می‌دهند که نادیده گرفتن رفتارهای ناسازگار در ایجاد رفتارهای سازگاری کودکان موثر است(منبع).

فرض کنید پسربچه شما تفنگ اسباب‌بازی جدیدش را به زمین می‌کوبد و به تذکرهایتان بی‌توجهی می‌کند که یک دفعه تفگنش می‌شکند! به‌جای اینکه شروع کنید به واکنش دادن و گفتن جملاتی از قبیل اینکه: «مگه نگفتم اسباب‌بازیتو نکوب رو زمین»، «دیدی گفتم نکن می‌شکنه!». سکوت کنید و طوری وانمود کنید که انگار اتفاقی نیفتاده!

 کودک از این رفتار متوجه می‌شود که دیگر تفنگی در کار نیست که با آن بازی کند و از این بعد، از وسایلش بیشتر مراقبت می‌کند.

مقالات روبرو می‌توانند به افزایش دانش شما از موضوعاتِ لجبازی در کودکان سندروم داون و لجبازی در کودکان 7 ساله کمک کنند.

۶ـ به کودک‌تان تایم اوت بدهید

اگر لجبازی و بحث و جدل ناشی از آن، آن‌قدر بین شما و کودک‌تان بالا گرفت که کار به داد زدن و پرخاشگری کشید و کودک دیگر به حرف شما گوش نمی‌‌داد، چند دقیقه به او فرصت دهید تا آرام شود. 

برای این کار می‌توانید کودک را چند دقیقه به اتاقش یا محل ساکت دیگری بفرستید و به او بگویید وقتی آرام شد، توانست خشمش را کنترل کند و دیگر داد نزند، می‌تواند از اتاق خارج می‌شود.

گاهی رفتارهای لجبازی کودک باید با پیامدهای منفی مانند از دست دادن امتیازات، همراه شود. به یاد داشته باشید، نظم و انضباط کلید کاهش رفتار نافرمانی است و می‌تواند در سازگاری بیشتر رفتارها مفید باشد (منبع).

وقتی فضای متشنج آرام شد، می‌توانید با لحن آرامی درباره رفتار زشت کودک و راه‌های جلوگیری از تکرار همان اشتباه با او صحبت کنید.

این کار به کودک یاد می‌دهد که تمام رفتارهای خوب و بد او، عواقبی هم در پی دارند؛ همان‌طور که با انجام یک رفتار مثبت تشویق می‌شود، زمان لجبازی و انجام کارهای منفی چنین تنبیهی در انتظارش است.

۷ـ فضا را عوض کنید

یکی دیگر از کارهایی که می‌توانید برای درمان مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله انجام دهید، تغییر مود و موقعیت پرتنش حین لجبازی است. مثلاً می‌توانید کودک را بخندانید، با او شوخی کنید و یک سرگرمی برایش ایجاد کنید تا خیلی نامحسوس موضوع مورد بحث را فراموش کرده و از روی آن عبور کند.

۸ـ با کودک‌تان وقت بگذرانید

یکی دیگر از راه‌های موثر برای کاهش لجبازی پسر ۶ ساله‌تان، بهبود ارتباط‌تان با اوست. هرچه ارتباط بیشتر، صمیمانه‌تر و نزدیک‌تری با کودک خود داشته باشید، احتمال انجام رفتارهای لجبازانه توسط او کمتر می‌شود. 

البته منظورمان از ارتباط بیشتر، کیفی است، نه کمی. شما می‌توانید روزی یک ساعت با کودک‌تان وقت بگذرانید، با او صحبت کنید، حرف‌ها و خواسته‌هایشان را بشنوید، بازی کنید و….

برای اینکه یک ارتباط قوی، محبت‌آمیز و بادوام با کودک‌تان شکل دهید، می‌توانید این کارها را هم بسته به علایق کودک امتحان کنید:

• با هم شعر و کتاب داستان بخوانید؛ این کار هم ارتباط بهتری بین شما ایجاد می کند، هم کلی واژه جدید به دایره لغات او اضافه می‌شود.
• با هم بازی‌های دونفره انجام دهید؛ بازی کردن با کودک هم سرگرم‌کننده است، هم باعث بهبود ارتباطات و مهارت‌های اجتماعی و شناختی او می‌شود.
• کارهایی را امتحان کنید که هر دو از آن‌ها لذت می‌برید؛ مثل آشپزی، تماشای انیمیشن و بازی‌های فکری، گِل‌بازی، درست کردن کاردستی و… .
• به دامان طبیعت پناه ببرید! بودن در طبیعت علاوه بر تقویت سلامت جسمی و روحی کودک و خود شما، ارتباط قوی‌تری بین شما و کودک‌تان ایجاد می‌کند.

۹ـ الگوی خوبی برای بچه‌ها باشید

شنیده‌اید می‌گویند: «بچه‌ها می‌بینند، بچه‌ها یاد می‌گیرند»؟ شاید کمی کلیشه‌ای به نظر برسد، ولی دقیقاً همین طور است که می‌گویند!

کودکان با دیدن و شنیدن یاد می‌گیرند و تربیت می‌شوند، نه اینکه به آن‌ها بگویید چه کار بکنند و چه کار نکنند. کودکان، مخصوصاً در سنین قبل از دبستان، مثل یک نوار خالی هستند که رفتارها و حرکات والدین و اطرافیان‌شان را در آن ثبت و ضبط و از آن الگوبرداری می‌کنند.

بنابراین برای اینکه بتوانید لجبازی پسر ۶ ساله‌تان را درمان کنید، اول باید خودتان برای کودک‌تان الگوی خوبی باشید.

10ـ مهارت‌های سرگرم‌کننده به کودک آموزش دهید

یک راه برخورد با مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله آموزش مهارت‌های سرگرم‌کننده برای اوقات فراغت است. شما نباید اجازه دهید که فرزندتان وقت آزاد زیادی داشته باشید، در غیر این صورت شاید بیشتر لجبازی کند. کودکان بیکار هوس شیطنت می‌کنند و چالش‌های جدیدی برای روز پرمشغله شما به‌وجود می‌آورند.

شما باید اوقات فراغت فرزند خود را مدیریت کنید. بازی‌ها یا اسباب‌بازی‌های چالش‌برانگیز معمولاً بچه‌های سرسخت را به خود جذب می‌کنند. بازی‌ها و اسباب‌بازی‌هایی را در نظر ببینید که با طبیعت کودک شما سازگار هستند و او را سرگرم می‌کنند.

گاهی می‌توانید مهارت‌های سرگرم‌کننده و مهم را به کودک‌تان آموزش دهید؛ مثلاً آموزش مهارت‌های رزمی، رقص، نقاشی و … برای بازه سنی 6 سال مناسب است؛ البته قبل از انتخاب هر مهارت مطمئن شوید که با سلایق کودک شما تطابق دارد.

11ـ از یک روان‌شناس کمک بگیرید

اگر همه ۹ راه‌حل قبلی را امتحان کردید و از هیچ کدام جواب نگرفتید، بهتر است مسئله را با یک روان درمانگر یا روان‌شناس کودک در میان بگذارید. لجبازی شدید کودک معمولاً نیاز به درمان ریشه‌ای دارد و لازم است که روش‌ها و درمان‌های حرفه‌ای‌تری، بر اساس نوع و میزان لجبازی کودک و سن او توسط روان‌شناس تجویز شود.

البته می‌توانید دانش خودتان را با استفاده از منابع آموزشی معتبر بالا ببرید و روش‌های درست برخورد با کودک لجباز را از این منابع بیرون بکشید.

اگر انتخاب‌تان روش دوم است، پیشنهاد می‌کنیم پادکست خانم درنا شریفی با موضوع «با لجبازی فرزندم چطور برخورد کنم؟» را حتماً گوش کنید.

12_ پیش‌آگاهی دادن قبل از تغییرات

کودکان ۶ ساله نسبت به تغییر ناگهانی بسیار حساس‌اند و لجبازی اغلب واکنش به «از دست دادن پیش‌بینی‌پذیری» است. اگر قبل از تغییر فعالیت (مثلاً جمع کردن اسباب‌بازی یا رفتن به حمام) به کودک زمان و هشدار بدهید، مقاومت به‌طور محسوسی کاهش پیدا می‌کند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد پیش‌آگاهی دادن، بار هیجانی کودک را کم کرده و همکاری را افزایش می‌دهد.

منبع: American Academy of Pediatrics (AAP) – Guidance on Transitions in Early Childhood

13_ استفاده از انتخاب‌های محدود به‌جای دستور مستقیم

به‌جای گفتن «باید این کار رو انجام بدی»، دو انتخاب قابل قبول ارائه دهید (مثلاً: «اول مسواک یا اول لباس خواب؟»). این روش نیاز کودک به کنترل و استقلال را ارضا می‌کند، بدون اینکه چارچوب تربیتی شکسته شود.

مطالعات نشان می‌دهد انتخاب کنترل‌شده باعث کاهش رفتارهای مقابله‌ای و لجبازی می‌شود.

منبع: Self-Determination Theory – Deci & Ryan

14_ بازتاب احساس قبل از اصلاح رفتار

قبل از هر تذکر رفتاری، احساس کودک را نام‌گذاری کنید: «می‌بینم عصبانی شدی چون بازی تموم شد». این کار باعث فعال شدن بخش منطقی مغز و کاهش شدت واکنش می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد کودکانی که احساسشان دیده می‌شود، سریع‌تر آرام می‌شوند و همکاری بیشتری دارند.

منبع: Gottman Institute – Emotion Coaching Research

15_ استفاده از پیامد طبیعی به‌جای تنبیه مستقیم

به‌جای تنبیه، اجازه دهید کودک پیامد طبیعی رفتار را تجربه کند (در حد ایمن). مثلاً اگر اسباب‌بازی‌ها را جمع نکند، برای مدتی به آن‌ها دسترسی نداشته باشد.

این روش به کودک مسئولیت‌پذیری را بدون درگیری قدرت یاد می‌دهد.

منبع: Positive Discipline – Jane Nelsen

نشانه‌های لجبازی در کودکان ۶ ساله

قبل از اینکه به فکر درمان لجبازی کودک‌تان باشید، باید مطمئن شوید که کودک شما واقعاً لجباز است. 

گاهی اوقات والدین برخی رفتارها و ویژگی‌های شخصیتی مثل استقلال و بااراده بودن کودک را پای یک‌دندگی او می‌گذارند و به اشتباه، انگ لجبازی را به او می‌چسبانند؛ در صورتی که مخالفت، نشانه لجبازی نیست. 

به‌طور کلی، تمام کودکان لجباز، به‌خصوص کودکان در سنین پیش‌دبستانی، یک سری ویژگی‌های مشترک دارند که اگر یک یا چندتا از آن‌ها را در رفتار بچه‌ها مشاهده کردید، به احتمال زیاد کودک لجبازی دارید. این ویژگی‌ها را در این‌جا بررسی می‌کنیم:

۱_ پافشاری بر نظر خود

اولین نشانه لجبازی در کودکان ۶ ساله این است که برای بیان نظرات‌، عقاید و خواسته‌هاشان ترس به دلشان راه نمی‌دهند؛ حتی اگر نظرشان خیلی برای بقیه (والدین، مربی مهد و…) خوشایند نباشد، سر حرف‌شان می‌مانند و دوست دارند آن را به کرسی بنشانند.

۲_ خودرای و مصمم بودن

بچه‌های لجباز بیش از حد خودرأی، با‌اراده و مصمم‌اند و به این راحتی‌ها از حرف و کاری که دلشان می‌خواهد دست نمی‌کشند؛ حتی اگر آن حرف یا خواسته، مخالف قوانین خانه و نظر دیگران باشد.

۳_ تحمل کم ناامیدی

کودکان لجباز، تحمل ناامیدی را ندارند! همین که ببینید اوضاع بر وفق مرادشان نیست یا به خواسته‌های آن‌ها توجهی نمی‌شود، عصبانی و ناراحت می‌شوند و شروع می‌کنند به پرخاشگری.

اگر فرزندتان در برابر ناامیدی یا ناملایمات تحمل کمی دارد، پیشنهاد می‌دهیم که سری به مقاله «تاب آوری در کودکان» بزنید. در این مقاله راهکارهایی برای افزایش تاب‌آوری فرزندتان می‌خوانید.

۴_ نیاز شدید به توجه

یکی دیگر از مهم‌ترین نشانه‌های لجبازی در کودکان ۶ ساله، نیاز شدید به توجه و دیده شدن است و برای رسیدن به این توجه، دست به هر کاری می‌زنند.

یکی از موارد جلب توجه در کودکان جیغ زدن آن‌هاست. راستی، ما یک مقاله با عنوان «جیغ زدن کودک» هم داریم که پیشنهاد می‌دهیم این مقاله را هم بخوانید.

برخی کودکان حتی برای جلب توجه فحاشی هم می‌کنند. ما در یک مقاله با عنوان «درمان حرف زشت زدن کودکان» صحبت کرده‌ایم. اگر فرزندتان پرخاشگری‌اش را با فحاشی نشان می‌دهد، پیشنهاد می‌کنیم که سری به این مقاله بزنید.

۵_ تمایل به رئیس بودن

در ضمن، اغلب بچه‌های لجباز در این سن دوست دارند مثل یک رئیس، مدیر و سرگروه به نظر برسند و دیگران همه گوش به فرمان آن‌ها باشند و بی‌ چون و چرا اطاعت کنند!

این موارد مهم‌ترین و بارز‌ترین نشانه‌های لجبازی در کودکان شش ساله بودند؛ البته نشانه‌های دیگری مثل خشم و پرخاشگری، زورگویی، جیغ کشیدن و… هم هستند که معمولاً در اثر همین رفتارهای لجبازانه شکل می‌گیرند.

حالا اگر مطمئن هستید که کودک شما لجباز است، چطور باید با آن برخورد کنید؟ در بخش بعدی چند ترفند ساده و کاربردی یادتان می‌دهیم؛ اما قبل از آن می‌خواهیم ریشه لجبازی در پسر ۶ ساله را کمی عمیق‌تر بررسی کنیم.

 

• بیشتر بخوانید: اختلال لجبازی کودکان
• بیشتر بخوانید: سن لجبازی در کودکان

قبل از مطالعه ادامه مقاله بد نیست نگاهی به مقاله جامع تربیت فرزند داشته باشید.

حرف آخر

بچه‌ها شخصیت‌های متفاوتی دارند و در محیط‌های مختلفی رشد می‌کنند؛ برای همین هم ممکن است یک نوع رفتار با کودک 6 ساله لجباز، برای دیگری جوابگو نباشد.

برای همین پیشنهاد می‌کنیم در نحوه برخورد با کودک لجباز 6 ساله صبور باشید و روش‌های مختلف را امتحان کنید تا بالاخره مناسب‌ترین روش برخورد با کودک لجبازتان را پیدا کنید.

امیدواریم این مقاله به تمام سوالات شما درباره مشکلات رفتاری کودک ۶ ساله پاسخ داده باشد؛ با این حال اگر فکر می‌کنید چیزی از قلم افتاده یا همچنان سوالی دارید، می‌توانید از قسمت نظرات با ما در ارتباط باشید.