در دنیای امروز، نوجوانان تنها با یک گوشی به اینترنت و حجم گستردهای از اطلاعات، از جمله محتوای جنسی، دسترسی دارند و همزمان اطلاعات نادرست یا ناقص را از همسالان خود دریافت میکنند. به همین دلیل، سکوت والدین درباره این موضوع نهتنها مؤثر نیست، بلکه میتواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. آموزش مسائل جنسی به نوجوانان به معنای تشویق به رابطه جنسی نیست، بلکه با هدف آگاهسازی و پیشگیری از خطرات احتمالی انجام میشود.
پژوهشهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد آموزش جنسی صحیح، علاوه بر ارتقای سلامت جنسی، آغاز رابطه جنسی را به تأخیر میاندازد و استفاده از روشهای محافظتی را افزایش میدهد؛ با این حال، بیش از نیمی از نوجوانان و جوانان جهان از چنین آموزشهایی محروماند و به منابع غیرقابلاعتماد روی میآورند (منبع: who.int).
در این مطلب، به شما والدین میگوییم چگونه آموزش مسائل جنسی به نوجوانان را آغاز کنید، در هر سن چه نکاتی را مطرح کنید و از چه اشتباهاتی بپرهیزید.
بهترین سن برای آموزش مسائل جنسی به نوجوانان
طبق توصیههای سازمان جهانی بهداشت (WHO) و همینطور سازمان یونسکو، آموزش جنسی بیشتر از اینکه به سن و سال تقویمی ارتباط داشته باشد، به مراحل رشد و تواناییهای شناختی، هیجانی و اجتماعی کودک و نوجوان مرتبط است و باید طبق این معیارها برنامهریزی شود. به همین دلیل، در سنین پایینتر به آموزش مسائل سادهتر مثل آگاهی از بدن و شناخت اندامهای خصوصی و در سنین بالاتر به موضوعات پیچیدهتر همچون پیشگیری از بیماریهای مقاربتی میپردازند.
هرچند برای اینکه یک مرجع مشخص برای آموزش وجود داشته باشد، یونسکو اقدام به تهیه یک راهنمای جامع آموزش جنسی کرده که در آن بهترین سن برای شروع آموزش مسائل جنسی به نوجوانان را 10 سالگی اعلام کرده است. به این دلیل که اغلب کودکان در این سن وارد مرحله ابتدایی بلوغ میشوند.
نکته: دقت داشته باشید که 10 سالگی، سن مناسبی برای توضیح مسائل پیچیدهتر جنسی به نوجوانان است؛ وگرنه آموزش جنسی به کودکان از سنین پایینتر شروع میشود.
حال شاید این سوال برای شما پیش بیاید که اگر فرزندی داریم که 10 سالگی را رد کرده و ما مسائل جنسی را به او آموزش ندادهایم، چه کنیم؟ آیا باید کلا آموزش را کنار بگذاریم؟ خیر!
هیچوقت برای شروع آموزش جنسی دیر نیست. حتی اگر نوجوان شما به سن 13، 15 یا 17 سالگی رسیده، بهتر است از همین حالا آموزش مفاهیم پایه مثل تغییرات دوران بلوغ، بهداشت جنسی و حفظ حریم شخصی را به او بیاموزید؛ البته در نظر داشته باشید که نحوه مطرحکردن این مسائل باید متناسب با سنوسال نوجوان باشد. نبود آموزش جنسی برای نوجوانان باعث بروز عواقب جبرانناپذیری مثل رفتارهای پرخطر و آسیبهای جنسی و جسمی میشود.
لیست تمامی مسائل جنسی که باید نوجوانان یاد بگیرند!
برخی افراد فکر میکنند که آموزش مسائل جنسی صرفا به تشریح تغییرات جسمی، مثل تغییرات دوران بلوغ محدود میشود؛ در صورتی که اینگونه نیست. آموزش مسائل جنسی شامل مجموعهای از آگاهیها، مهارتها و نگرشهاست که علاوه بر سلامت و بهداشت جسمی، بهطور مستقیم بر روی سلامت و بهداشت روان و روابط اجتماعی نیز تاثیر میگذارد.
نکته: این نکته را هم در نظر بگیرید که اگر نوجوانان بهموقع با پاسخ صحیح و قانعکننده سوالات و کنجکاویهای جنسی رایج خود روبهرو نشوند، به منابع نادرست و آسیبزا روی میآورند.
مسائل جنسی مربوط به نوجوانان 10 تا 12 سال:
- شناخت و نامگذاری صحیح اعضای بدن با زبان علمی
- درک حریم شخصی و تفاوت بین تماس مناسب و نامناسب
- مفهوم احترام به خود و دیگران
- تفاوتهای جنسیتی بهطور ساده و بدون قضاوت
- احساسات، هیجانات و شناخت بدنِ در حال رشد
- مفهوم خانواده و انواع خانوادهها در جامعه
- آشنایی اولیه با مفهوم رضایت در تعاملات ساده
- پیشگیری از سوءاستفاده جنسی و اینکه در صورت خطر چگونه کمک بخواهند
- تغییرات بدنی در دوران بلوغ (پستان، موهای زائد، قاعدگی، منی و سایر تغییرات)
- آشنایی پایهای با بهداشت شخصی و مراقبت از بدن
- هویت جنسیتی و نقشهای جنسیتی در حد آشنایی مفهومی
- دوستیها، روابط دوستانه و احترام متقابل
- مهارتهای ارتباطی پایه (گفتوگو، شنیدن، بیان حد و مرزها)
تسلط بر فن بیان نوجوانان به آنها کمک میکند تا مرزهای شخصی خود را بهتر بیان کنند. - مفهوم رضایت و اهمیت «نه گفتن»
- آموزش احترام به تفاوتهای جنسیتی
مسائل جنسی مربوط به نوجوانان 13 تا 15 سال:
- درک عمیقتر تغییرات بلوغ جسمی و روانی
- شناخت احساسات عاطفی، علاقه و وابستگی
- روابط عاشقانه و دوستیهای عاطفی
- تفاوت رابطه سالم و ناسالم
- رضایت آگاهانه و مهارتهای رد کردن درخواستها
- مهارتهای ارتباطی پیشرفته و حل تعارض
- خطرات فشار همسالان و تاثیر رسانهها
بررسی دقیق تاثیر فیلم پورن بر نوجوانان نشاندهنده لزوم نظارت هوشمندانه والدین بر فضای مجازی است. - آشنایی با گرایشهای جنسی و تنوع هویتهای جنسی
درک صحیح از گرایش جنسی در نوجوانان مانع از بروز بحرانهای هویتی در این سن میشود. - بهداشت و مراقبت جنسی
- آشنایی با روشهای پیشگیری از بارداری (در حد آموزشی و غیرتشویقی)
- بیماریهای مقاربتی و جنسی (STI/HIV) و راههای پیشگیری
- مراقبت از خود در فضای دیجیتال و مواجهه با محتوای جنسی آنلاین
- آگاهی از آزار جنسی، تجاوز و حقوق فردی در این موارد
- توضیح درباره تفاوت بین هویت جنسی، گرایش جنسی و نقشهای جنسیتی به زبان ساده
مسائل جنسی مربوط به نوجوانان 16 تا 18 سال:
- روابط جنسی سالم مبتنی بر احترام، برابری و مسئولیت
- تصمیمگیری آگاهانه درباره رابطه جنسی
- پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی رابطه جنسی در دوران نوجوانی
- برنامهریزی خانواده و انتخاب راههای پیشگیری موثر
- مراقبتهای تولیدمثلی، بارداری و زایمان
- جنبههای اخلاقی، قانونی و حقوقی روابط جنسی
- مدیریت احساسات، هویت و خودآگاهی در روابط
- شناخت خشونت در روابط و راههای محافظت از خود
- مقابله با تبعیض، نابرابری جنسیتی و خشونت
- چگونگی دسترسی به خدمات بهداشت جنسی و منابع حمایتی
- صحبت درباره فشار اجتماعی درباره هویت جنسی، برچسبزنیها و تاثیر آن بر سلامت روان
مسیر آموزش مسائل جنسی به نوجوانان
آموزش مسائل جنسی یک مسیر است، نه یک نقطه. این مسیر باید مرحله به مرحله، پیوسته و متناسب با سن طی شود. هدف از این مسیر، انتقال تدریجی دانش و نگرش سالم به بدن و سلامت، بهداشت و روابط جنسی است؛ نه تشویق به داشتن رابطه جنسی یا ترساندن نوجوانان. به همین دلیل، این مسیر با چند دقیقه صحبت و ارائه اطلاعات خام پایان نمییابد. مسیر از شناخت بدن و تغییرات بلوغ شروع میشود و با آموزش مهارتهای ارتباطی، بهداشت جنسی و حفظ حریم شخصی ادامه مییابد و به آشنایی با روابط عاطفی، فشار همسالان و سلامت جنسی میرسد. در نهایت، نوجوان باید بتواند از طریق آموزشهای شما تصمیمگیریهای آگاهانه انجام دهد و مسئولیت اعمال خود را قبول کند.
آموزش مسائل جنسی به نوجوانان 10 تا 12 سال
همانطور که پیشتر گفتیم، شروع آموزش مسائل جنسی از 10 سالگی خواهد بود. در سنین 10 تا 12 سالگی بهتر است بیشترین تمرکز آموزش را بر روی درک تغییرات بدن در طی بلوغ و ایجاد احساس امنیت بگذارید. چون نوجوانان در این سن معمولا وارد مراحل اولیه بلوغ میشوند و تغییرات جسمی و روحی متعددی را تجربه میکنند. بنابراین شما باید در مسیر آموزشی خود اطلاعات علمی را به زبان ساده و بدون ایجاد احساس ترس یا شرم برای نوجوان مطرح کنید؛ بدین صورت که در مورد تغییرات ناشی از بلوغ در جنس خودش و جنس مخالف را توضیح دهید و سپس در مورد بهداشت فردی و حفظ حریم شخصی حرف بزنید.
در این مرحله، صحبت درباره تفاوتهای جنسی و لزوم احترام به این تفاوتها کافیست و نیازی نیست که درباره گرایشهای جنسی و هویت جنسیتی توضیح دهید.
هدف این مرحله: پاسخ به پرسشهای نوجوان، کاهش اضطراب و ایجاد حس اطمینان و امنیت در نوجوان
نکته: در این سن بهتر است وارد جزئیات روابط جنسی نشوید.
آموزش مسائل جنسی به نوجوانان 13 تا 15 سال
در این مرحله، آموزش وارد مراحل حساستری میشود. چون نوجوان، علاوه بر دستوپنجه نرمکردن با بلوغ جنسی، با کنجکاویهای جنسی نیز روبهرو میشود. از طرفی، فشار همسالان نیز در این دوره سنی، تاثیر زیادی بر نوجوان دارد؛ بهطوری که نوجوان بسیار تحتتاثیر افکار، اعمال و نگرشهای همسالان خود قرار میگیرد و به دلیل ترس از طرد شدن یا برای افزایش مقبولیت اجتماعی خود نزد آنها دست به کارهایی میزند که نباید انجام دهد. بنابراین در این مرحله، نوجوان باید با مرزهای شخصی، احترام متقابل و مسئولیت در رابطه آشنا شود. از طرفی آموزش مسائل پایه رابطه جنسی در نوجوانی، بیماریهای مقاربتی و روشهای پیشگیری در این مرحله اهمیت زیادی دارد. یادتان باشد که هدف از مطرحکردن این مسائل، بههیچوجه تشویق نوجوان به داشتن رابطه زودهنگام نیست، بلکه نوجوان باید آگاه شود.
از سن 13 سالگی میتوانید صحبت درباره هویت جنسی را آغاز کنید. یادتان باشد که این کار به معنای هدایت نوجوان بهسمت برچسب خاصی نیست؛ بلکه کمک میکنید تا هویت خود را بدون اضطراب و آسیب روانی بشناسد. والدین باید تاکید کنند که داشتن احساسات مختلف و سردرگمکننده در این سن طبیعی است و الزاما به معنای تصمیم نهایی برای آینده و زندگی نیست.
هدف این مرحله: توانمندسازی نوجوان برای تشخیص رابطه سالم از ناسالم و تصمیمگیری آگاهانه
نکته: نوجوان در این مرحله باید با تاثیر رسانهها و فضای مجازی (از جمله فیلمهای غیراخلاقی) در شکلگیری تصورات نادرست جنسی و عواقب آن آشنا شود.
آموزش مسائل جنسی به نوجوانان 16 تا 18 سال
نوجوان از سن 16 تا 18 سالگی به مرحلهای در زندگی میرسد که میتواند بهطور واقعبینانه با مسائل جنسی روبهرو شود. نوجوان در این سن در آستانه ورود به بزرگسالی قرار دارد و باید با پیامدهای جسمی، روانی، حقوقی و اجتماعی روابط جنسی (بهویژه در جامعه ایران) آشنا شود. بنابراین شما بهعنوان والد میتوانید درباره روابط جنسی سالم، روشهای موثر پیشگیری از بارداری، سلامت باروری، خشونت جنسی و دسترسی به خدمات بهداشت جنسی با او صحبت کنید.
در ضمن، شما باید به نوجوان اطمینان دهید که ارزش و احترام او وابسته به هیچ برچسب جنسی و جنسیتی نیست.
هدف این مرحله: آمادهسازی نوجوان برای ورود به زندگی بزرگسالانه و مسئولیتپذیری جنسی.
چطور به نوجوانان مسائل جنسی را بیاموزیم؟ راهنمای والدین!
وقتی صحبت از آموزش جنسی به نوجوان به میان میآید، برخی از والدین با پیشکشیدن مسئله شرم و حیا از این کار امتناع میکنند؛ اما باید بدانید که آموزش مسائل جنسی به معنای مطرحکردن موضوعات بزرگسالانه بهصورت بیپرده و کامل نیست. نوجوان باید بدنش را بشناسد، توانایی «نه گفتن» پیدا کند و از شرایطی که در آن قرار میگیرد، خجالت نکشد یا نترسد. به این ترتیب در آینده کمتر در معرض سوءاستفادههای مختلف قرار میگیرد. والدین کودک، اولین و قابلاعتمادترین منابع یادگیری محسوب میشوند. بنابراین شروع آموزش جنسی بهصورت صحیح از سنین پایین توسط والدین بسیار مهم است. در ادامه، راهکارها و نکاتی را مطرح میکنیم که بهعنوان یک والد میتوانید برای آموزش مسائل جنسی به نوجوانان از آنها استفاده کنیم.
1_ آموزش مسائل جنسی را یک گفتوگوی تدریجی بدانید، نه یک جلسه واحد
این تصور که تمامی نکات مربوط به آموزش جنسی باید در یک جلسه و طی یک گفتوگوی طولانی برای نوجوان مطرح شود، اشتباه است. پژوهشگران در منابع معتبر بینالمللی متعدد تاکید کردهاند که آموزش جنسی باید مرحله به مرحله و متناسب با سن انجام شود. والدین باید این آموزش را در قالب گفتوگوهای کوتاه به نوجوانان منتقل کنند؛ گفتوگوهای کوتاهی که بهطور مستمر در زمانهای مناسب انجام میشوند.
نکته: اگر منتظر فرا رسیدن زمان مناسب و ایدئال هستید، بهتر است بدانید که این زمان هرگز فرا نخواهد رسید و در نتیجه، نوجوان شما از منبع نامعتبر، اطلاعات غلط دریافت میکند. بنابراین هرچه زودتر دست به کار شوید!
2_ آموزش را از نیاز فعلی کودک یا نوجوان شروع کنید، نه از سن ایدهآل
پیشتر گفتیم که آموزش مسائل جنسی به نوجوانان باید از سن 10 سالگی شروع شود. این حرف بدان معنا نیست که اگر نوجوان شما 15 یا 17 ساله است، دیگر «از او گذشته» و نیازی به آموزش نیست. در این حالت، شما ابتدا باید بدانید که نوجوان شما در چه حدی نسبت به مسائل جنسی اشراف دارد و بدین ترتیب، از سطح دانش فعلی او شروع به آموزش کنید.در این مسیر، آگاهی از اصول روانشناسی کودک و نوجوان 13 ساله به شما کمک میکند تا محتوای آموزشی را دقیقتر تنظیم کنید.
نکته: ممکن است نوجوان در برخی مسائل، اطلاعات داشته باشد، اما این اطلاعات صحیح نباشند. شما باید این اطلاعات غلط را تصحیح کنید.
3_ از زبان علمی، ساده و محترمانه استفاده کنید
یک والد هنگام آموزش جنسی بههیچوجه نباید برای نامیدن اندامهای جنسی و به کار بردن مفاهیم از عبارات طنزآمیز استفاده کند یا مسائل را با ترس یا شرم مطرح کند. بیان مطالب با زبان کنایهآمیز یا ترسآور باعث میشود که نوجوانان، سوالات خود را پنهان کنند و به والد خود اعتماد نکنند. بنابراین اصطلاحات علمی را با زبان ساده و محترمانه به کار ببرید.
4_ آموزش را متناسب با سن تنظیم کنید، نه متناسب با اضطراب خودتان
برخی از والدین به دلیل ترس و شرم خود از توضیح برخی مسائل با پاسخ به بعضی سوالات نوجوان خود طفره میروند. برخی دیگر نیز جزئیات را بیشازحد توضیح میدهند. در صورتی که آموزش صحیح مسائل جنسی، یعنی اینکه دقیقا با توجه به سن عقلی و توان درک شخص، توضیحات خود را ارائه دهید؛ مثلا توضیح مسائل به زبان کودکانه برای نوجوانان بههیچوجه کاربردی نیست و نوجوان را از شما دلسرد میکند.
5_ درباره بلوغ قبل از شروع آن صحبت کنید، نه بعد از شوک
این نکته بسیار مهم است که قبل از بروز هرگونه مشکل با نوجوان صحبت کنید. اگر نوجوان بدون آمادگی به دوران بلوغ پا بگذارد، با ترس، شرم و سردرگمی مواجه میشود. بنابراین توضیح تغییرات جسمی و هیجانی پیشرو، قبل از مواجهه، بسیار مهم است و اضطراب را کاهش میدهد.
نکته: اگر نوجوان شما وارد بلوغ شده و هنوز توضیحات لازم را به او ارائه ندادهاید، از همین حالا شروع کنید.
6_ فضای امن برای سوال پرسیدن ایجاد کنید
نوجوان باید با والدینش احساس راحتی کند تا سوالاتی که درباره مسائل جنسی در ذهنش مطرح میشود، صرفا از پدر یا مادرش (بهعنوان یک منبع موثق و قابل اطمینان) بپرسد. بنابراین شما باید فضای ارتباط با نوجوان خود را به گونهای فراهم کنید که فرزندتان از طرح سوالاتش خجالت نکشد یا از قضاوت، تنبیه یا تمسخر احتمالی نترسد.
7_ اگر آموزش جنسی دیر شروع شده، از صفر شروع نکنید، از واقعیت شروع کنید
والدین باید آموزش را بر اساس اطلاعات نوجوان ارائه دهند. بهترین کار این است که ابتدا با مطرحکردن سوالاتی از فرزندتان بدانید که اطلاعاتش در چه سطحی است تا بتوانید متناسب با دانستههایش به او اطلاعات مازاد دهید یا اطلاعات غلط او را تصحیح کنید.
رابطه جنسی در دوران نوجوانی!
در دوران نوجوانی، به دلیل آغاز بلوغ جسمی، تغییرات هورمونی در بدن ایجاد میشود و بهتبع آن، کمکم هویت فردی شکل میگیرد. این دوره با کنجکاوی نسبت به بدن و تغییراتش، بروز احساسات عاطفی و برقراری رابطه با جنس مخالف و ایجاد افکار مرتبط با راطه جنسی همراه است، اما از آنجا که هنوز توان تصمیمگیری صحیح در نوجوان در حال تکامل است و به ثبات نرسیده، برقراری رابطه با مشکلاتی همراه خواهد بود. به همین دلیل، وقتی در منابع معتبر به صحبت از رابطه جنسی در نوجوانی اشاره میشود، به معنای آموزش آگاهانه، ایمن و مسئولانه است؛ نه تشویق به برقراری رابطه یا منع مطلق آن.
چطور از رابطه جنسی ناسالم نوجوانان جلوگیری کنیم؟
برقراری رابطه جنسی ناسالم برای نواجوان ممکن است با عواقبی مثل ابتلا به بیماریهای مقاربتی، بارداری ناخواسته، آسیبهای روانی مانند اضطراب، افسردگی و احساس گناه، افت تحصیلی، بیاعتمادی به دیگران و قرار گرفتن در معرض خشونت و سوءاستفادههای جنسی همراه باشد. به همین دلیل والدین باید با استفاده از نکات زیر از این آسیبها جلوگیری کنند:
- آموزش تدریجی و علمی مسائل جنسی را متناسب با سن نوجوان انجام دهید.
- با نوجوان خود گفتوگوی باز، محترمانه و بدون قضاوت داشته باشید.
- مفهوم رضایت، مرزهای شخصی و حق «نه گفتن» را بهطور شفاف به نوجوان آموزش دهید.
- نوجوان را با نشانههای رابطه سالم و رابطه ناسالم آشنا کنید.
- اطلاعات صحیح درباره پیامدهای جسمی و روانی روابط جنسیِ زودهنگام را به نوجوان ارائه دهید.
- مهارتهای تصمیمگیری، نه گفتن و مقاومت در برابر فشار همسالان را در نوجوان تقویت کنید.
تقویت مهارت نه گفتن در نوجوانان موثرترین ابزار دفاعی آنها در برابر فشارهای اجتماعی ناسالم است. - بر استفاده نوجوان از فضای مجازی، نظارت آگاهانه و غیرکنترلگرایانه داشته باشید.
- تفاوت میان محتوای رسانهای و واقعیت روابط انسانی را به نوجوان توضیح دهید.
- عزتنفس و ارزشمندی فردی نوجوان را بهصورت مستمر تقویت کنید.
والدین میتوانند با تمرکز بر افزایش اعتماد به نفس در نوجوانان، قدرت تصمیمگیری مستقل را در آنها نهادینه کنند. - منابع معتبر آموزشی و مشاورهای را در دسترس نوجوان قرار دهید.
- الگوی رفتاری سالم را در خانواده، بهویژه در روابط عاطفی، اشاعه دهید.
- در صورت مشاهده رفتارهای پرخطر، از مشاور یا متخصص کمک بگیرید.
چطور در برابر رابطه جنسی نوجوانان رفتار کنیم؟
گاهی ممکن است با وجود بهکارگیری تمامی رویکردهای آموزشی، باز هم متوجه شویم که نوجوان ما رابطه جنسی داشته است. در این مواقع، واکنشهای هیجانی، تنبیهی و قضاوتگرایانه نهتنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه باعث بروز مشکلات بیشتر میشود؛ مثلا اینکه نوجوان پنهانکاری میکند، با لجبازی به کار خود ادامه میدهد یا دست به رفتارهای پرخطر میزند.
طبق آمار سازمان یونسکو:
Less than 40% of young people know basic information about HIV; key health services are often withheld from adolescents and young people due to their age, marital and legal status; and teenage pregnancy rates remain high with 20% of young women having given birth by the age of 17 in a number of countries.”
کمتر از ۴۰ درصد از جوانان آگاهی پایهای درباره اچآیوی دارند؛ خدمات ضروری سلامت بهدلیل سن، وضعیت تأهل یا موقعیت حقوقی، اغلب در دسترس نوجوانان و جوانان قرار نمیگیرد و بارداری در سنین نوجوانی همچنان شیوع بالایی دارد، بهطوری که در برخی کشورها ۲۰ درصد از زنان جوان تا پیش از ۱۷ سالگی زایمان کردهاند.
منبع: UNESCO (2024)
بنابراین نوع رفتار و واکنش والدین در قبال این موضوع از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا تضمینکننده یا از بین برنده سلامت جسمی و روانی نوجوان و اعتماد والد-فرزند خواهد بود.
در صورتی که متوجه شدید نوجوانتان رابطه جنسی داشته است، نکات زیر را رعایت کنید:
- خونسرد بمانید و از واکنشهای هیجانی، خشم یا قضاوت فوری خودداری کنید.
- گفتوگو را با گوشدادن فعال شروع کنید، نه با اتهام و بازجویی.
- ابتدا شرایط و فضای سالم و راحت برای گفتوگو مهیا کنید و در صورتی که نوجوانتان آمادگی داشت، به صحبت ادامه دهید.
- به نوجوان اطمینان دهید که امنیت، سلامت و آینده او برای شما اولویت دارد.
- از سرزنش، تحقیر یا تهدید استفاده نکنید، زیرا باعث پنهانکاری بیشتر میشود.
- این موضوع را بررسی کنید که رابطه با رضایت کامل نوجوان و بدون اجبار یا فشار بوده یا خیر.
- در صورت وجود هر نشانهای از اجبار، آزار یا سوءاستفاده، موضوع را بهطور جدی و تخصصی پیگیری کنید.
- اطلاعات علمی و واقعبینانه درباره سلامت جنسی، پیامدها و مسئولیتهای آن به نوجوان ارائه دهید.
- درباره رضایت، مرزهای شخصی و احترام متقابل بهصورت شفاف صحبت کنید.
- نوجوان را بدون ایجاد ترس به انجام مراقبتهای لازم پزشکی و بهداشتی تشویق کنید.
- مطمئن شوید که نوجوان از روشهای پیشگیری استفاده کرده است.
- درباره بهداشت جنسی و روشهای پیشگیری از بارداری در روابط جنسی با او صحبت کنید.
- بر روی این موضوع تاکید کنید که صحبت درباره مسائل جنسی همیشه ممکن است و قرار نیست قطع شود.
- قوانین و ارزشهای خانوادگی را آرام، روشن و بدون تهدید بیان کنید.
- در صورت نیاز، از مشاور یا متخصص سلامت نوجوان کمک حرفهای بگیرید.
اشتباهات در آموزش مسائل جنسی به نوجوانان
در روند آموزش مسائل جنسی، انجام برخی اشتباهات از سمت والدین، مساوی با سرخوردگی نوجوان، از بین رفتن اعتماد بین نوجوان و والد و وابسته شدن به منابع غیرموثق و دوستان ناباب است. بنابراین باید تمام تلاش خود را برای اجتناب از اشتباهات زیر به کار بگیرید:
- سکوت کامل و نادیده گرفتن آموزش جنسی به بهانه حفظ معصومیت نوجوان
- شروع آموزش در سنین بالا و بعد از دریافت اطلاعات از منابع غیررسمی و ناصحیح
- ترساندن نوجوان با تاکید افراطی بر عواقب منفی بدون ارائه راهکار و آگاهی
- استفاده از زبان تحقیرآمیز یا شرمآور هنگام صحبت درباره مسائل جنسی
- محدود کردن آموزش جنسی فقط به جنبههای زیستی و نادیده گرفتن احساسات، رضایت جنسی و روابط سالم
- آشنا نکردن نوجوان با مفهوم رضایت، مرزهای شخصی و حق «نه گفتن»
- فکر کردن به اینکه نوجوان «خودش میداند» یا «هنوز برایش زود است» یا «پررو میشود»
- پاسخ غیر شفاف به پرسشهای نوجوان یا طفره رفتن از جوابهای علمی
- استفاده از اطلاعات نادرست، قدیمی یا غیرعلمی
- مقایسه نوجوان با دیگران یا استفاده از جملاتی مانند «بچههای خوب این کارها را نمیکنند»
- واکنش تند، عصبانیت یا تنبیه در برابر کنجکاوی یا سوالهای جنسی
- تمرکز بر ممنوعیتها بدون آموزش مهارت تصمیمگیری
- نادیدهگرفتن نقش فضای مجازی و محتوای جنسی آنلاین
- صحبتکردن با نوجوان در شرایطی که آمادگیاش را ندارد یا خسته و بیحوصله است و از گفتوگو امتناع میکند
کلام آخر
آموزش جنسی به نوجوانان را باید به مثابه سرمایهگذاری روی سلامت جسمی و روحی این قشر از جامعه و تضمین امنیت آنها در نظر بگیرید. اگر نوجوان در سن مناسب و از طریق منابع مورد اعتماد (والدین) در مورد هویت جنسی، روابط جنسی و بهداشت جنسی اطلاعات کسب کند، علاوه بر دوری از منابع غیرقابلاعتماد، هرچه کمتر به سراغ روابط ناسالم میرود و بهتر و مسئولانهتر در مورد زندگی آینده خود تصمیم میگیرد.
ما درک میکنیم که برداشتن گام در این مسیر برای والدین، در ابتدا دشوار است، اما هر گفتوگو، هر توضیح، هر لحظه گوشدادن صبورانه به حرف نوجوان و هر شفافسازی، گامی برای پرورش یک نسل آگاه و قدرتمند خواهد بود.
منابع:
