نوجوانی، یکی از حساسترین دورههای زندگی هر فرد است و انتخابها و تصمیمهایی که در این دوره گرفته میشود، نقش زیادی بر شکلگیری هویت، ارزشها و رفتارهای فرد دارد و بر روی آینده نیز تاثیرگذار خواهد بود. نقش دوستان و همسالان بر روی نوجوانان را نیز نباید نادیده گرفت؛ مثلا طبق مطالعات علمی موجود در سایت Springer Link مصرف مواد در دوستان همسنوسال، تاثیر زیادی بر روی گرایش آنها به مصرف الکل، تنباکو و سایر مواد مخدر دارد.
بنابراین نوجوانان باید آگاهانه در این مسیر پیش بروند و والدین نیز باید به آنها کمک کنند. در این مطلب با ویژگیهای دوستان ناباب نوجوانان و نحوه دوری نوجوانان از چنین دوستانی آشنا میشوید.
دوست ناباب کیست؟ ویژگی های رفیق ناباب برای نوجوانان
دوست ناباب، اصطلاحی رایج در بین مردم ایران است که بهویژه والدین آن را زیاد به کار میبرند. دوست ناباب به فردی اشاره دارد که دوستی با او آسیبهای فکری، اخلاقی، رفتاری یا تحصیلی زیادی در پی دارد. در صورتی که دوست واقعی، کسی است که با معاشرتش ما را به سمت آرامش، امنیت و رشد سوق دهد.گاهی والدین تغییرات رفتاری ناشی از فشار همسالان را با اختلال لجبازی در نوجوانان اشتباه میگیرند، در حالی که ریشه مشکل ممکن است صرفاً در الگوبرداری از یک دوست ناسالم باشد.
بنابراین وقتی خانوادهها متوجه میشوند که فرزندشان بعد از معاشرت با فرد یا افرادی خاص، تصمیمات نادرست میگیرد یا رفتارهای عجیب از خود بروز میدهد، اصطلاحاً میگویند «با دوست ناباب گشته است». اگر دوستی واقعا ناباب باشد، تاثیر منفی زیادی بر روی زندگی نوجوان خواهد گذاشت.
نکته: برخی از والدین، بلافاصله پس از مشاهده رفتارهای تازه در نوجوان خود، دوستان او را متهم به ناباب بودن میکنند و همین امر، نوجوان را از خانواده دلسرد میکند. قبل از هرگونه رویارویی، باید مشکل را ریشهیابی کنید. نوجوانان در این سن بسیار روی دوستان و روابط خود حساس هستند.
ویژگیهای رفیق ناباب برای نوجوانان
حال شاید از خود بپرسید که یک نوجوان یا والدین او چگونه باید یک دوست ناباب را تشخیص دهند. در ادامه، فهرستی از ویژگیهای یک دوست ناباب نوجوانی را برای شما آماده کردهایم:
1_ تشویق به رفتارهای پرخطر
یک دوست ناباب، نوجوان را به کارهایی مانند قانونشکنی، دروغگویی، خشونت یا زیر پا گذاشتن به قوانین مدرسه و خانواده ترغیب میکند.
مثال: سارا دوستی دارد که او را تحت فشار میگذارد تا به والدین و معلمهایش دروغ بگوید یا قوانین مدرسه را نادیده بگیرد. هر بار که سارا مخالفت میکند، دوستش او را مسخره میکند و به او میگوید «ترسو هستی». این نوع فشار، نشانه روشنی از دوستی ناسالم است.
2_ بیاحترامی به ارزشها و باورها
دوستان ناباب نوجوانان، معمولا خودش برای ارزشها و باورها احترام و اهمیت خاصی قائل نیست و وجود مرزهای اخلاقی یا اعتقادی در نوجوان را نیز مسخره کرده یا نوجوان را تشویق به کنار گذاشتن آنها میکند.
مثال: مهدی با دوستی رفتوآمد میکند که دائما با لحن بد با پدر و مادرش صحبت میکند و احترام به خانواده را کاری «قدیمی» میداند. بهتدریج، مهدی هم نسبت به خانوادهاش بیاحترامی میکند و روابطش در خانه دچار تنش میشود.
3_ فشار برای شبیه شدن به خود
یک دوست خوب، رفیقش را همانطور که هست میپذیرد (هرچند سعی در بهتر شدن او دارد) و هیچگاه او را برای اینکه شبیه خودش شود، تحت فشار نمیگذارد؛ اما دوست ناباب همین کار را میکند. چنین دوستی معمولا نوجوان را تحت فشار میگذارد تا مثل او لباس بپوشد، حرف بزند، فکر کند، رفتار کند و بهطور کلی، استقلال فکری را از نوجوان میگیرد و اگر نوجوان به خواستههایش تن در ندهد، او را مسخره یا طرد میکند.
مثال: سینا با دوستی رفتوآمد میکند که مدام به او میگوید که اگر میخواهد «باحال» باشد یا «عضو جمع» باقی بماند، باید مثل او لباس بپوشد، نوع حرفزدنش را تغییر دهد یا علایق قبلیاش را کنار بگذارد. هر بار که نوجوان میخواهد نظر یا سبک خودش را حفظ کند، دوستش او را مسخره میکند یا میگوید «تو به جمع ما نمیخوری».
4_ ایجاد احساس گناه یا ترس
دوستان ناباب نوجوانان معمولا با ایجاد احساس گناه یا ترس در دوستان خود، تلاش میکنند تا آنها را به کارهایی وا دارند که تمایلی به انجامشان ندارند. احساس گناه یا ترس از طریق مسخرهکردن، شایعهسازی، تهدید به قطع دوستی و غیره اتفاق میافتد.
مثال: دوست هنگامه، انجام کاری را به او پیشنهاد داده و هنگامه قبول نکرده است. دوستش نیز میگوید «دیگه دوستت نیستم» یا «دوستیمون تمومه»، یا مسخرهاش میکند و میگوید «ترسویی» یا درباره او حرفهای بدی پیش بقیه دوستانشان میزند. هنگامه نیز بهخاطر ترس از طرد یا مسخرهشدن یا احساس گناه، برخلاف میلش با او همراهی میکند.
5_ بیتوجهی به آینده
دوستان ناباب نوجوانان، در اغلب مواقع خودشان به درس، کار، سلامتی، پیشرفت و آینده توجهی ندارند و این بیتفاوتی را به اطرافیان خود نیز منتقل میکنند و باعث میشوند که شخص در زندگی از پیشرفت باز بماند.دوستان ناباب با عادیسازی اهمالکاری، مانع از شکلگیری حس مسئولیت پذیری در نوجوانان میشوند و آنها را نسبت به تکالیف و وظایف زندگی بیتفاوت میکنند.
مثال: علی با دوستی رفتوآمد میکند که مدام او را تشویق میکند تا حضور در کلاسها را جدی نگیرد و میگوید «درس به درد آینده نمیخوره». علی هم تحتتاثیر این حرفها کمکم تکالیفش را انجام نمیدهد، نمراتش پایین میآید و انگیزهاش برای پیشرفت از بین میرود. این دوست، بهجای حمایت، مسیر رشد علی را تضعیف کرده است.
6_ عادیسازی رفتارهای نادرست
کسی که رفتارهای اشتباه، غیراخلاقی و غیرقانونی را طبیعی جلوه میدهد و ادعا میکند که انجامشان نشانه بزرگ شدن یا انجام ندادنشان به معنای ترسو بودن است، دوست ناباب محسوب میشود.
مثال: شایان دوستی دارد که رفتارهای نادرست را با جملاتی مثل «همه همین کارو میکنن» یا «این چیز مهمی نیست» یا «ترسوها انجامش نمیدن» طبیعی جلوه میدهد و باعث میشود که نوجوان نسبت به حساسیت خود را نسبت به کار درست و غلط از دست بدهد.
7_ نبود حمایت واقعی
یک دوست ناباب، فقط در ظاهر و هر زمان که نفعی برایش داشته باشد، دوست است و در موقعیتهای سخت یا هنگامی که شخص به کمک نیاز دارد، تنهایش میگذارد.
مثال: دنیا دوستی دارد که که فقط زمانی کنار اوست که نفعی برایش داشته باشد؛ مثلا وقتی کمک میخواهد یا دنیا او را مهمان میکند؛ اما در زمان ناراحتی یا مشکل، او را تنها میگذارد یا مسخرهاش میکند.
دور کردن دوست ناباب در نوجوانی (راهنمای والدین)
حتما بهخوبی میدانید که نقش والدین در هدایت فرزند بهسمت انتخاب دوست سالم بسیار حیاتی است؛ اما برخی افراد، این سخن را به اشتباه تفسیر میکنند. والدین معمولا با عتاب و خطاب و امر و نهی سعی میکنند که مسیر صحیح را به فرزندان خود نشان دهند. این کار معمولا نتیجه عکس میدهد. «نه گفتن» و «ممنوعکردن» ساده است، اما اگر میخواهید به نتیجه خوب بگیرید، باید با آگاهی، صبر و مهارت پیش بروید و گفتوگو با نوجوان را فراموش نکنید.
شما، بهعنوان والد، از روشهای زیر میتوانید نوجوانتان را از دوستان ناباب خود دور نگاه دارید:
1_ ایجاد رابطه مبتنی بر اعتماد
یکی از مهمترین توصیههایی که مشاوران و روانشناسها به والدین میکنند، ساختن رابطه مبتنی بر اعتماد با نوجوان است. حال این رابطه چگونه شکل میگیرد؟ اعتماد وقتی ایجاد میشود که نوجوان احساس کند والدینش او را درک میکنند و هدفشان کنترل یا سرزنش نیست. در این صورت با خیال راحت درباره دوستان، نگرانیها، تفریحات، تصمیمات و حتی اشتباهات خود با والدین صحبت میکنند؛ چون آنها را دوست خود میبینند. به این ترتیب والدین قبل از وقوع اتفاق بد، از خطر احتمالی آن آگاه میشوند. شما میتوانید با گوشدادن به حرف نوجوان با آرامش و سرزنش نکردن و درک کردن او حس اعتماد را ایجاد کنید.
2_ گوش دادن فعال و بدون قضاوت
گوشدادن همیشه بهترین راه در حل تعارضات بین افراد است؛ چه در میان زوجها، چه بین دوستان و همکاران و چه بین والدین و فرزندان. یکی از دلایل نوجوانان برای پنهانکاری از خانواده این است که میترسند نتیجه صحبتکردن با والدین، سرزنش، تحقیر، دعوا، نصیحت یا تنبیه باشد. بنابراین شما باید به طور فعال به حرف نوجوان خود گوش دهید؛ یعنی حرف او را قطع نکنید، قضاوتش نکنید، عجولانه تصمیم نگیرید و احساسات او را جدی بگیرید و درک کنید.
3_ شناخت دوست و فضای ارتباطی نوجوان
اگر دوست فرزندتان را فقط از روی گفتههای خودش بشناسید، شاید دچار برداشت و قضاوت اشتباه شوید. نوجوانان معمولا دوستانشان را آنطور که خودشان دوست دارند، توصیف میکنند. بنابراین شما حتما باید تمامی دوستان نوجوان خود را بشناسید و رفتار آنها را ارزیابی کند. مثلا از فرزندتان بخواهید که دوستان خود را در حضور شما برای ناهار به منزل دعوت کند.
4_ پرهیز از ممنوعیت ناگهانی و دستوری
ممنوعیت ناگهانی دوستی یا اجبار به قطع رابطه، هیچگاه انتخاب صحیحی نیست. اگر نوجوان، بدون قبول این باور که دوستی با فرد موردنظر به او آسیب میزند، مجبور به قطع رابطه شود، احساس میکند که مورد بیعدالتی قرار گرفته و علاوه بر مقاومت برای حفظ رابطه و حتی پنهانکاری، نسبت به خانواده خشمگین میشود.
5_ گفتوگوی منطقی درباره پیامدها
با توجه به نکته قبلی، بهتر است که بهجای برچسبزدن به دوست نوجوانتان یا تهدید کردن برای قطع رابطه، درباره ویژگیهای دوست خوب و دوست ناباب و آسیبی که یک دوست ناباب به زندگی انسانها میزند، بهطور منطقی صحبت کنید.
6_ آموزش مهارت نه گفتن
بسیاری از نوجوانان صرفا به این دلیل از یک رابطه دوستی ناسالم بیرون نمیآیند که شهامت «نه گفتن» ندارند. آنها بهخاطر ترس از طرد شدن با اطرافیان خود مخالفت نمیکنند و هرچه آنها میگویند، میپذیرند. بنابراین آموزش «نه گفتن» با جملات ساده و محترمانه، اما قاطع بسیار مهم و حیاتی است و باید از دوران کودکی شروع شود.
7_ تقویت عزتنفس نوجوان
در یکی از تحقیقات انتشار سافته در سایت Pubmed که بر روی 508 خانواده انجام شده، مشخص شده که کیفیت رابطه والد-نوجوان با عزتنفس نوجوان رابطه مستقیم دارد و عزتنفس قویتر نیز باعث انتخاب دوستان سالمتر و برقراری روابط دوستی باکیفیتتر میشود.
در واقع، نوجوانی که احساس ارزشمندی و توانمندی بیشتری دارد، کمتر نیازمند تایید دیگران خواهد بود. والدین میتوانند با تشویق بهجا، توجه به تواناییها و استعدادها و پرهیز از مقایسه با دیگران، عزتنفس نوجوان خود را تقویت کنند و وابستگی به دوستان ناباب را کاهش دهند.
8_ جایگزین کردن روابط سالم
انسان در هر مرحله از زندگی به دوست نیاز دارد؛ بهخصوص در دوران حساس نوجوانی. نمیتوان از نوجوان انتظار داشت که با دوستان خود قطع رابطه کند و تنها و آسیبپذیر باقی بماند. بنابراین شما باید از حضور نوجوان خود در فعالیتهای مثبتی مثل فعالیتهای ورزشی، هنری، آموزشی و غیره حمایت کنید تا بتوانند در این موقعیتها دوستان مناسب پیدا کنند و دوستیهای سالم تشکیل دهند.برای اینکه نوجوان جایگزین مناسبی برای وقتگذرانیهای بیهوده پیدا کند، بهتر است از طریق فرآیند استعدادیابی نوجوانان، او را به سمت فعالیتهایی هدایت کنید که در آنها مهارت دارد.
نکته: بههیچوجه بهطور مستقیم در انتخاب دوست و شکلگیری دوستی نوجوان خود دخالت نکنید.
9_ الگو بودن والدین در روابط اجتماعی
شاید اینطور به نظر نرسد، اما نوجوانان بیشتر از هر شخص دیگری، والدین خود را الگو قرار میدهند. بنابراین شما، بهعنوان والد نوجوان، هرگونه که با دوستان خود ارتباط برقرار کنید، بر روی فرزندتان تاثیر میگذارید. نوجوان، شیوه تعاملات اجتماعی، نحوه گفتوگو و حل اختلاف، انتخاب روابط سالم و غیره را از والدین خود الگو میگیرد.
10_ همکاری با مدرسه و مشاوران
یادتان باشد که کمکگرفتن هیچگاه نشانه ضعف نیست! برخی والدین تصور میکنند که اگر در مسیر فرزندپروری از مشاور یا مسئولان مدرسه کمک بگیرند، به این معناست که توفیقی در این زمینه نداشتهاند. این تصوری غلط است که باید اصلاح شود. استفاده از راهنماییهای مشاور و روانشناس در برخی مسائل جدی به نوجوان کمک میکند تا بدون درگیریهای عاطفی از بحران خارج شود.
11_ نظارت هوشمندانه، نه کنترل افراطی
شما همیشه باید بر اعمال نوجوان خود حاضر باشید؛ اما ذکر این نکته نیز اهمیت زیادی دارد که نظارت به معنای کنترل بیشازحد و افراطی نیست. نظارت باید بهصورت هوشمندانه انجام شود؛ یعنی همراه با آگاهی و صمیمیت؛ نه جاسوسی یا محدود کردن بهطور افراطی.
12_ صبوری و استمرار در رفتار درست
تغییر رفتار در نوجوانان یک فرایند تدریجی است و یکشبه انجام نمیشود. قرار نیست که با یک گفتوگو تمامی مشکلات حل شود. بنابراین شما باید صبور باشید و با ثبات کامل به اعمال روشهای درست برای هدایت نوجوان بپردازید تا نتیجه بگیرید.
اشتباه نیست اگر بگوییم که در دوره نوجوانی، تاثیر دوستان حتی از خانواده نیز بیشتر است. به همین دلیل، انتخاب دوست صرفا یک موضوع ساده به شمار نمیآید. برخی از این دوستیها تا سالها ادامه پیدا میکنند و بر روی ابعاد مختلف زندگی فرد تاثیر میگذارند. برخی نیز با وجود کوتاهبودن، آسیبهای زیادی ایجاد میکنند.
از طرفی، اگر دوستی سالم و باکیفیت باشد، نقش بسیار مهمی در پیشرفت و حال خوب نوجوان خواهد داشت. همانطور که پیشتر گفتیم، والدین نقش بسیار مهمی در این زمینه دارند، اما خود نوجوان نیز باید نشانههای یک دوستی سالم و ناسالم را بشناسد و با یادگیری مهارتهای مختلف زندگی، انتخاب صحیحی انجام دهد.
نوجوانان از طریق روشهای زیر میتوانند نسبت به دور کردن دوست ناباب در نوجوانی اقدام کنند:
1_ شناخت نشانههای دوستی ناسالم
اولین چیزی که یک نوجوان باید یاد بگیرد، ویژگیهای دوست سالم و ناسالم است. نوجوان باید بداند که هر دوستی، ارزش ادامهدادن ندارد و اگر دوستی باعث ایجاد استرس و اضطراب، احساس گناه، افت تحصیلی، فشار و بهطور کلی حال بد شد، این توانایی را داشته باشد که به آن پایان دهد.
2_ تقویت «نه گفتن»
نوجوان باید «نه گفتن» را یاد بگیرد و بداند که نه گفتن به برخی افراد، بیادبی نیست، بلکه یکی از مهارتهای زندگی سالم است. نیازی نیست که برای رد درخواستهای نامعقول یا پیشنهاد کاری که علاقهای به انجامش ندارید، توضیحات طولانی ارائه دهید یا احساس گناه کنید. فقط کافیست قاطعانه ومودبانه بگویید «نه، من این کار رو دوست ندارم». اگر دوستتان فرد سالمی باشد و برای ششما احترام قائل باشد، این نه را بدون ناراحتی میپذیرد.
3_ حفظ حد و مرز شخصی
هر انسانی باید برای خودش حد و مرزها و چهارچوبهای مشخصی داشته باشد تا دیگران نتوانند از او سوءاستفاده کنند. شما باید بدانید که چه کارهایی برای شما و خانوادهتان قابلقبول است وچه کارهایی نه. داشتن چهارچوبهای مشخص و پایبندی به آنها نوعی استقلال فکری و هویت فردی محسوب میشود.
4_ کاهش تدریجی ارتباط
اگر فکر میکنید که قطع رابطه ناگهانی با دوستتان، شما را دچار تنش میکند یا آسان نیست، میتوانید با کمکردن تدریجی تعداد تماسها و ساعات وقتگذرانی این کار را انجام دهید. بهتر است در این مسیر، یک دوست جدید خوب را جایگزین کنید تا احساس تنهایی، شما را اذیت نکند.
5_ انتخاب دوستان همفکر و همارزش
انسان باید دوستی را انتخاب کند که در پیشرفتکردن به او کمک کند. در اصطلاح میگوییم «کسی را انتخاب کن که تو را بالا بکشد، نه پایین». بهتر است هر کسی از طبقه اجتماعی و فرهنگی خود دوستی را انتخاب کند که مشترکات بیشتری با او دارد و علایقشان بههم نزدیک است.
6_ اعتماد به احساس درونی
به ندای درونی خود گوش دهید! اگر فکر میکنید که چیزی در این میان اشتباه است، بیشتر بررسی کنید. ببینید چهچیزی شما را اذیت میکند یا باعث فکر و خیالتان شده است. در صورتی که از این دوستی احساس ناراحتی، اضطراب یا پشیمانی میکنید، با قطعرابطه از آسیبهای بزرگتر جلوگیری کنید.
7_ صحبت با یک فرد امن
اگر شخص مورد نظر، شما را تهدید میکند یا فشار زیادی از طرف او احساس میکنید، بهتر است که از یک فرد امن مثل مشاور مدرسه، والدین یا یک دوست بزرگسال مورداعتماد کمک بگیرید.
8_ تمرکز بر اهداف و آینده
هرچه بیشتر بر روی اهداف آینده خود برنامهریزی کنید و خودتان را به انجام کارهای موردعلاقه سرگرم کنید، کمتر تحتتاثیر دوستان نابابی که سعی در پسراندن شما در زندگی دارند، قرار میگیرید. به خودتان یادآوری کنید که هر تصمیمی که امروز میگیرید (هرچند کوچک و گذرا) بر روی زندگی آینده شما تاثیر میگذارد.
رابطه دوستان ناباب و اعتیاد نوجوانان
اعتیاد، تصمیمی نیست که به یکباره گرفته شود و به طور ناگهانی در زندگی فرد پیش بیاید. اکثر نوجوانانی که در مسیر اعتیاد (اعتیاد به هر ماده مخدری) قرار گرفتهاند، در بستر خانوادگی و اجتماعی خود با مشکلاتی روبهرو بودهاند. پژوهشهای متعدد نشان میدهند که دوستان و افراد همسال، نقش بسسار مهمی در اولین تجربه مصرف مواد ایفا میکنند. بنابراین قرار گرفتن نوجوانان در جمع دوستان ناباب و معتاد، دسترسی به مواد مخدر و رفتارهای پرخطر را آسانتر میکند.اعتیاد همیشه به مواد مخدر محدود نمیشود؛ گاهی فشار همسالان باعث بروز رفتارهای افراطی دیگری مثل اعتیاد نوجوانان به گوشی و غرق شدن در فضاهای مجازی مخرب میگردد.
طبق گزارش سایت addictiongroup:
«Around one in five teens who try illicit drugs cite peer pressure as a primary motive»
«حدود یکپنجم نوجوانانی که مواد مخدر را امتحان میکنند، فشار همسالان را بهعنوان دلیل اصلی خود ذکر میکنند».
منبع: addictiongroup
این رابطه در بین جوانان ایرانی نیز صدق میکند. به گزارش سایت PMC در مطالعهای که بر روی نوجوانان 15 تا 18 سال تهرانی انجام شده، حدود ۱۵ درصد نوجوانان تجربه مصرف الکل (پسران بیشتر از دختران)، ۳ درصد تجربه مصرف مواد مخدر سنتی و ۵.۶ درصد تجربه مصرف اکستازی داشتهاند. نتایج تحلیلها نشان میدهد که داشتن دوست مصرفکننده الکل یا تنباکو، احتمال تجربه مصرف الکل را در دختران و پسران بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
بنابراین داشتن دوستان ناباب و اعتیاد نوجوانان رابطهای مستقیم دارند و در اینجاست که آموزش صحیح دوستیابی به نوجوان، اهمیت خود را بیشتر از هر زمان دیگری نشان میدهد.
اشتباهات والدین در دور کردن دوستان ناباب نوجوانان
بسیاری از والدین، وقتی متوجه ارتباط نوجوانشان با دوستان ناسالم میشوند یا تغییراتی را در رفتار آنها مشاهده میکنند، برخوردهای تندی نشان میدهند که اوضاع را بدتر میکند. ما میدانیم که شما قصد محافظت از فرزند خود را دارید، اما این برخوردها نهتنها نوجوانتان را از دوستانش دور نمیکند، بلکه بیشتر باعث پنهانکاری، مقاومت و فاصلهگرفتن از خانواده میشود. موارد زیر رایجترین اشتباهاتی هستند که خانوادهها در این مواقع انجام میدهند:
- برخورد تند، تحقیرآمیز یا همراه با تهدید که باعث لجبازی و پنهانکاری نوجوان میشود.
- قضاوت عجولانه درباره دوست نوجوان، بدون شناخت کافی از شرایط و روابط او.
- ممنوعکردن ناگهانی و دستوریِ رابطه دوستی بدون گفتوگو و توضیح منطقی.
- مقایسه نوجوان با دیگران برای ترساندن یا شرمندهکردن او.
- نادیدهگرفتن نیاز نوجوان به تعلق، دوستی و پذیرفتهشدن در جمع همسالان.
- برچسبزدن به نوجوان یا دوست او بهعنوان «بد» یا «خراب»، بهجای نقد رفتار.
- نداشتن ارتباط صمیمی و فعالانه گوش ندادن به حرفها و دغدغههای نوجوان.
- تمرکز صرف بر کنترل و نظارت، بدون آموزش مهارت «نه گفتن» و تصمیمگیری.
- بیتوجهی به الگوی رفتاری «خود» در روابط، گفتار و نحوه حل تعارضها.
- دیر اقدام کردن و ورود به موضوع در زمانی که مشکل جدی شده است.
کلام آخر
مهمترین نکتهای که باید در مورد نوجوان و دوستیهای او بدانید، این است که دوستی سالم، یک انتخاب آگاهانه است، نه یک نیاز فوری. شما باید به فرزندتان بیاموزید که نباید صرفاً برای ارضای نیازِ پذیرفتهشدن به سراغ دوستیابی برود. هرچند این مسئله به آموزش ختم نمیشود و والدین باید با برقراری رابطه صحیح با فرزند، ایجاد محیطی آرام و صمیمانه در خانواده و الگو قرار گرفتن در برقراری روابط دوستی و اجتماعی، دوری از دوستان ناباب نوجوانان را در وجود فرزند خود نهادینه کنند.
منابع:
