مسیر تربیت نوجوان، چه دختر و چه پسر، چالشها و دشواریهای خاص خود را دارد، اما والدین باید بدانند که در مسیر تربیت دختر نوجوان، برقراری رابطه خوب با فرزند (بهویژه از سوی پدر) یکی از قدرتمندترین عوامل شکلدهنده سلامت روان، رفتارهای آینده و سبک زندگی نوجوان محسوب میشود. پژوهشها نشان میدهند که والدین نقش مهمی در حمایت هیجانی، تنظیم رفتار و ایجاد سبکهای ارتباطی سالم نوجوانان دارند. در ادامه، درباره این صحبت میکنیم که «چطور با دخترم رفتار کنم؟»
سرفصلهای این مطلب
Toggleچطور با دخترم رفتار کنم؟ ابتدا روانشناسی نوجوان دختر را بیاموزید!
همانطور که هر والدی میداند، دوره نوجوانی، بهویژه از حدود ۱۲ سالگی، یکی از حساسترین و سرنوشتسازترین مراحل رشد دختران به شمار میآید. چون در این سن، بلوغ دختر نوجوان و در نتیجه، تغییرات هورمونی ناشی از این بلوغ آغاز میشود. از طرفی، رشد مغزی (بهویژه در بخشهایی مانند قشر پیشپیشانی که مسئول تصمیمگیری و کنترل هیجان است) و شکلگیری هویت فردی نیز بهصورت همزمان رخ میدهند. اگر والدین قادر به درک این تحولات نباشند، نمیتوانند متوجه شوند که چرا دختر نوجوانشان گاهی رفتارهای متناقض و لجبازی نشان میدهند یا حساس و گوشهگیر میشوند. در صورتی که اگر با این تغییرات آشنا باشند، میتوانند واکنشی آگاهانهتر نشان دهند و روابط خوبی را دختر نوجوانشان در پیش بگیرند و در نتیجه، از بروز مشکلات پیشگیری کنند. بخش مهمی از چالشهای رفتاری این سن، به سبک تربیت نوجوانان در خانواده برمیگردد.
برای آشنایی بیشتر با نوجوان خو میتوانید به مقاله روانشناسی نوجوانان مراجعه کنید. در ادامه از دید روانشناسی نوجوان دختر به مهمترین تغییرات در این دوره میپردازیم:
1_ تغییرات روانی و شناختی
دختر نوجوان در سن بلوغ وارد مرحلهای از زندگی میشود که توانایی تفکر انتزاعی و تحلیل مسائل در او شکل میگیرد. بنابراین سوالاتی عمیق درباره خود، آینده، عدالت، خدا، روابط و چیستی جهان میپرسد. از طرفی، چون هنوز مهارت تصمیمگیری منطقی در نوجوان 12 ساله به کمال نرسیده، ممکن است هنوز رفتارهای کودکانه از خود بروز بدهد.، نسبت به قضاوت دیگران حساس شود یا با ظاهر خود مشکل پیدا کند. همین مسال باعث بروز مشکلات روحی مختلف مثل افسردگی و اضطراب میشود.
“Close relationships with parents during adolescence were associated with better general health and well-being in early adulthood. These adolescents were more likely to report lower levels of stress, greater optimism, healthier romantic relationships, and lower likelihood of substance use, including smoking.”
«طبق تحقیقات، روابط نزدیک با والدین در دوران نوجوانی با سلامت عمومی بهتر و رفاه بیشتر در اوایل بزرگسالی مرتبط است. نوجوانانی که چنین رابطهای با والدین خود داشتند، اینگونه گزارش کردند که سطح استرس پایینتری دارند، خوشبینی بیشتری را تجربه میکنند، روابط عاطفی سالمتری دارند و احتمال کمتری دارد به مصرف مواد، از جمله سیگار، روی بیاورند».
منبع: sciencedaily
ویژگیهای موثر در بروز تغییرات روانی و شناختی دختران نوجوان عبارتاند از:
- رشد تدریجی قشر پیشپیشانی مغز
- افزایش توانایی تفکر انتزاعی
- شکلگیری هویت فردی
- افزایش خودآگاهی و خودانتقادی
- تاثیرپذیری از همسالان
2_ تغییرات احساسی و هیجانی
یکی از رایجترین پدیدهها در سن نوجوانی، بروز نوسانات خلقی است. دختر نوجوان ممکن است یک روز بسیار شاد و پرانرژی باشد و فردا بیحوصله و زودرنج از خواب برخیزد. دلیل این امر، افزایش شدت هیجانات به دلیل فعالتر بودن سیستم هیجانی مغز در مقایسه با بخش منطقی در این سنین است که گاهی باعث میشود نوجوان واکنشهایی بسیار بزرگتر از موقعیت نشان دهد. بنابراین در این دوره، بیشتر از هر زمان دیگری باید دختر نوجوان خود را درک کنید، ببینید، بشنوید و بپذیرید. در غیر این صورت به انزوا و حتی پرخاشگری روی میآورد.
طبق گزارش CDC در گزارش رسمی Youth Risk Behavior Survey سال 2023، حدود 39.7 درصد از دانشآموزان دبیرستانی در ایالات متحده گزارش دادهاند که در 12 ماه گذشته احساس غمگینی یا ناامیدی مداوم داشتهاند. در همان گزارش ذکر شده که این رقم در میان دختران به 52.6 درصد میرسد.
ویژگیهای موثر در تغییرات احساسی و هیجانی دختران نوجوان عبارتاند از:
- تغییرات هورمونی ناشی از بلوغ
- رشد سریع سیستم لیمبیک (مرکز هیجانات مغز)
- حساسیت زیاد نسبت به طرد اجتماعی
- نیاز شدید به تعلق و پذیرش
- افزایش همدلی همراه با آسیبپذیری هیجانی
3_ نیاز به استقلال، غرور و آزادی
دختران از سن 12 سالگی با افزایش میل به استقلال و غرور روبهرو میشوند و خواهان آزادی بیشتر میشوند. آنها دلشان میخواهد خودشان تصمیم بگیرند، در مورد مسائل نظر بدهند و در مسئولیتها نقش داشته باشند. البته گاهی این نیاز به استقلال بهصورت مخالفت یا حتی لجبازی بروز پیدا میکند؛ اما خوب است که والدین بدانند نوجوان صرفا در حال تلاش برای ساخت یک هویت مستقل است. بنابراین تحقیر، بیاعتنایی و مقایسه از طرف والدین بهشدت ممنوع است. دختر نوجوان شما به حمایتتان نیاز دارد، اما اصلا دلش نمیخواهد این حمایت به شکل کنترل مستقیم اعمال شود.
ویژگیهای موثر در تغییرات حوزه استقلال دختران نوجوان عبارتاند از:
- شکلگیری هویت شخصی
- نیاز طبیعی به خودمختاری
- افزایش قدرت انتخاب و تحلیل
- حساسیت نسبت به احترام و شان فردی
- تمایل به تجربهگری و آزمون مرزها
4_ تغییر در روابط اجتماعی و الگوی دلبستگی
وقتی فرد به دوره نوجوانی میرسد، بیشتر از همه به دوستانش علاقه و اعتماد دارد. دختران نوجوان نیز از این قاعده مستثنی نیستند؛ مثلا ممکن است دیگر حرفهایش را با مادرش در میان نگذارد و بیشتر با دوستانش وقت بگذراند. والدین نباید این امر را به حساب کاهش محبت و علاقه دخترشان به خانواده بدانند. این پدیده، بخشی از رشد طبیعی اجتماعی انسان است. نوجوان دوست دارد در گروه همسالانش پذیرفته شود تا اعتمادبهنفسش افزایش یابد.
ویژگیهای موثر در تغییرات روابط اجتماعی دختران نوجوان عبارتاند از:
- نیاز به تعلق اجتماعی در خارج از حوزه خانواده
- تقویت مهارتهای تعامل گروهی
- شکلگیری هویت اجتماعی
- ترس از طرد شدن
- الگوبرداری از همسالان
5_ تغییر در تصویر بدنی و نگرانی درباره ظاهر
بلوغ نوجوان با تغییرات فیزیکی متعددی همراه است. دختران نیز از حدود 12 سال با افزایش قد، رشد پستانها و شروع قاعدگی روبهرو میشوند و تغییرات هورمونی باعث مسالی مثل افزایش موی زائد صورت و بدن و جوش صورت میشود. به همین دلیل دختران نوجوان در این سن درباره ظاهر خود دچار نگرانی میشوند و خود را با همسالانشان مقایسه میکنند (بهخصوص در فضای مجازی). اگر والدین در این دوره، دخترشان را حمایت نکنند و به او حس زیبا بودن و خوببودن ندهند، عزتنفس نوجوان بهشدت کاهش مییابد.
Studies conducted across different countries indicate that approximately 35% to over 80% of adolescents report dissatisfaction with their body image or concerns about their physical appearance. In several studies, the prevalence of body dissatisfaction among adolescent girls has been reported to be as high as 65% or more. Although these rates vary depending on the country, age group, and measurement methods used, the overall pattern consistently shows that body dissatisfaction is significantly more prevalent among adolescent girls than among boys.
«در پژوهشهایی که در کشورهای مختلف انجام دادهاند، گزارش شده که بین 35 تا بیش از 80 درصد از نوجوانان (بهویژه دختران) از بدن خود ناراضی هستند یا نگرانیهایی در مورد ظاهرشان دارند. در برخی از این مطالعات، نارضایتی از بدن (body dissatisfaction) در دختران نوجوان تا 65 درصد یا بیشتر نیز گزارش شده است. این تفاوتها بسته به کشور، سن و روش سنجش متفاوت است، ولی بهطور کلی نارضایتی از بدن در دختران نوجوان بسیار شایعتر از پسران است».
منبع: Pubmed
ویژگیهای موثر در تغییرات مربوط به نارضایتی از بدن در دختران نوجوان عبارتاند از:
- تغییرات هورمونی سریع
- مقایسه اجتماعی
- حساسیت به نگاه دیگران
- تاثیر رسانهها و شبکههای اجتماعی
- شکلگیری تدریجی عزتنفس
6_ افزایش نیاز به حریم شخصی
احتمالا متوجه شدهاید که دختر نوجوانتان بیش از هر زمان دیگری، وقتش را بهتنهایی در اتاقش میگذراند، روی تلفنش رمز میگذارد یا برخی مسائل را از شما پنهان نگاه میدارد. این رفتار به معنای فاصلهگرفتن عاطفی نیست؛ بلکه همانطور که پیشتر گفتیم، نیاز نوجوان به استقلال بیشتر میشود. در نتیجه، طالب حریم شخصی بیشتر است. هرچند در این صورت هم نیاز به حمایت والدین دارد.
ویژگیهای موثر در تغییرات مربوط به حریم شخصی در دختران نوجوان عبارتاند از:
- رشد حس مالکیت بر افکار و احساسات
- نیاز به استقلال روانی
- افزایش خودآگاهی
- تمرین مرزبندی شخصی
- تلاش برای تعریف قلمروی فردی
7_ حساسیت به عدالت و احترام
پیشتر گفتیم که با شکلگرفتن تدریجی تفکر انتزاعی در دختران نوجوان از سن 12 سالگی، باعث بروز سوالات متعددی در ذهن فرد میشود. برخی از این حوزهها، شامل عدالت، احترام و تبعیض هستند. بنابراین فرد در این دوره نسبت به رفتارهای والدین یا اولیای مدرسه در این زمینه حساستر میشود و انتظار دارد که با او نیز مثل بقیه با احترام و بهعنوان فردی صاحبنظر رفتار شود.
ویژگیهای موثر در این تغییرات عبارتاند از:
- رشد تفکر انتقادی
- افزایش آگاهی اجتماعی
- نیاز به دیدهشدن بهعنوان یک فرد مستقل
- شکلگیری ارزشهای شخصی
- تقویت حس کرامت فردی
شناخت این حوزهها به والدین کمک میکند تا رفتارهای دختر نوجوان خود را بهجای «بیادبی» یا «ناسازگاری»، بهعنوان بخشی از مسیر طبیعی رشد در نظر بگیرند و با عملکرد صحیح در رفتار با نوجوان دختر، او را در مسیر درست زندگی یاری کنند.
رفتار با نوجوان دختر
شما، بهعنوان والد، برای اینکه بتوانید با دختر نوجوان خود ارتباط خوبی داشته باشید، بیش از هر زمان دیگری نیازمند آگاهی، صبر و مهارت هستید. دختر شما در این سن، نه کودک است و نه بزرگسال؛ بنابراین شیوه برخورد شما باید متناسب با این مرحله گذار باشد. روشهای زیر در ساخت روابط بهتر با دختر نوجوانتان به شما کمک میکند تا به پاسخ این سوال برسید که: «چطور با دخترم رفتار کنم؟»
1_ شنیدن فعال و بدون قضاوت
یک نوجوان، بهخصوص دختر، فقط وقتی با والدین خود صحبت میکند که احساس امنیت داشته باشد. بنابراین اگر هر بار که موضوعی را مطرح میکند، او را سرزنش، تحقیر یا نصیحت کنید، کمکم سکوت را انتخاب میکند و با افراد دیگری حرف میزند. والدین باید گوشدادن فعال را یاد بگیرند؛ یعنی قطعنکردن صحبت، توجه کامل، برقراری تماس چشمی و بازتاب احساسات. حتی اگر با نظرش نخالف هستید، در همان لحظه اول مطرح نکنید. ابتدا بگویید که احساساتش را تایید میکنید و سپس با آرامش نظر خود را مطرح کنید.
- مثال: اگر بگوید «دوستم امروز با من حرف نزد و خیلی ناراحتم»، بهجای گفتن «این چیزها مهم نیست»، بگویید «بهنظر میاد واقعا اذیت شدی، میخوای برام بگی دقیقا چه اتفاقی افتاده؟»
۲_ احترام به حریم شخصی
همانطور که گفتیم، نوجوان نیاز به فضای خصوصی و حریم شخصی دارد. بنابراین کنترل افراطی، بازرسی وسایل یا ورود بدون اجازه به اتاق نوجوان، اعتماد او را به شما از بین میبرد. شما باید در وهله اول به چهارچوبهای فردی او احترام بگذارید تا او نیز احترام شما را حفظ کند.
- مثال: بهجای اینکه ناگهانی وارد اتاق شوید، در بزنید و بگویید «میتونم بیام داخل؟» همین رفتار ساده پیام احترام را به نوجوان منتقل میکند.
۳_ تعیین قوانین شفاف و قابل مذاکره
شاید بیشتر افراد فکر کنند که نوجوانان با قانون مشکل دارند؛ اما واقعیت این است که مشکل آنها با بیشتر با بیعدالتی در تعیین قوانین است. به همین دلیل، قوانینی که تعیین میکنید، باید مشخص، منطقی و متناسب با سن دختر نوجوانتان باشد. برای تعیین قوانین، نظر خودش را هم بپرسید تا حس مشارکت به او دست دهد. در این صورت بیشتر با شما همکاری میکند و مقاومت کمتری نشان میدهد.
- مثال: درباره ساعت استفاده از تلفن همراه بگویید «بهنظر تو ساعت مناسب برای خاموشکردن گوشی چه زمانیه؟ بیا با هم به یک زمان مشترک برسیم».
۴_ مدیریت تعارض با آرامش
بسیار طبیعی است که بین نظرات یک نوجوان دختر با والدین بزرگسالش اختلافات زیادی وجود داشته باشد. وجود این اختلافنظرها بههیچوجه پدیده عجیب و مشکلسازی نیست. مشکل از آنجا شروع میشود که والدین شیوه حل تعارضات را بلد نیستند؛ مثلا بر سر نوجوان داد میزنند و او را تحقیر، تنبیه یا تهدید میکنند. این عوامل، اعتماد نوجوان را نسبت به شما از بین میبرد و از شما فاصله میگیرد. شاید بپرسید پس وقتی مشکلی پیش آمد، چگونه با دخترم رفتار کنم؟ بهتر است در این مواقع ابتدا کمی مکث کنید و پس از آرامشدن، زمان مناسبی برای گفتوگو انتخاب کنید. سپس با آرامش با نوجوان حرف بزنید. یادتان باشد که در مورد رفتار نوجوان صحبت کنید، نه اینکه شخصیتش را زیر سوال ببرید.
- مثال: بهجای گفتن جمله «تو خیلی بیمسئولیتی»، بگویید «وقتی تکالیفت انجام نمیشه، نگران میشم. چون روی نمراتت تاثیر داره».
۵_ تقویت عزتنفس و هویت فردی
از آنجا که هویت دختر نوجوان کمکم در حال شکلگیری است، بههیچوجه نباید او را با همسالان، خصوصا خواهر و برادر یا فرزندان فامیل مقایسه کنید. در عوض، بر روی تواناییها، تلاشها، پیشرفتها و موفقیتهایش (هرچند کوچک) تاکید کنید و با تشویق به افزایش عزتنفسش کمک کنید.
- مثال: اگر در امتحان نمره متوسط گرفته، بگویید «متوجه شدم که چقدر برای این امتحان وقت گذاشتی، همین تلاشت ارزشمنده».
۶_ بهبود کیفیتِ زمانی که باهم میگذرانید
شما از اینکه دختر نوجوانتان بیشتر وقت خود را بهتنهایی در اتاق یا همراه با دوستانش میگذراند ناراحت هستید، اما به این نکته توجه نمیکنید که ارتباط در زمان بحران شکل نمیگیرد. شما ابتدا باید تنشها و بحرانهای بین خودتان را با شیوههای مناسب و ساده حل کنید و برای فعالیتهای مشترک ساده، مثل پیادهروی، تماشای فیلم یا آشپزی (کارهایی که خود نوجوان دوست دارد) فرصتهایی فراهم کنید. برای این برنامهها از خودش مشورت بگیرید. در این لحظات دو نفره، راحتتر میتوانید در مورد مسائل شخصی دختر نوجوان خود صحبت کنید تا با گفتوگوهای مستقیم.
- مثال: هنگام پیادهروی یا خرید، بدون بازجویی، درباره علایقش سوال بپرسید؛ مثلا «این روزها بیشتر به چه آهنگی گوش میدی؟»
۷_ الگوی رفتاری سالم بودن
همیشه گفتهایم، باز هم میگوییم: «نوجوانان بیشتر از اینکه به حرفها و نصایح والدین خود گوش دهند، از آنها الگو میگیرند». به همین دلیل رفتارهای شما بسیار مهم است؛ مثلا نحوه کنترل و مدیریت خشم، گفتوگوی همراه با احترام، مسئولیتپذیری، شیوه برخورد با اشتباهات خود و دیگران و غیره.
- مثال: اگر اشتباه کردید، صادقانه بگویید «دیروز تند صحبت کردم، بهتر بود آرامتر توضیح میدادم.» این کار، حس مسئولیتپذیری را به نوجوان آموزش میدهد.
۸_ پذیرش تغییرات خلقی بدون برچسبزدن
وقتی با نوسان هیجانات در دختر نوجوان خود مواجه شدید، بههیچوجه به او برچسبهایی مثل «لجباز»، «ناسازگار»، «حساس» و غیره نزنید. این برچسبها نهتنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه بیشتر بار منفی دارد. نوجوان با شنیدن این کلمات، عصبانی شده و هویت منفی در او ایجاد میشود. بنابراین همیشه رفتار را از شخصیت جدا کنید.
- مثال: بهجای گفتن «تو همیشه بدخلقی»، بگویید «امروز بهنظر میاد حال و حوصله نداری، اگر خواستی در مورد دلیلش حرف بزنی، من گوش میدم».
۹_ حفظ حمایت عاطفی پایدار
دختر نوجوان در دورههایی از والدینش، بهخصوص از مادر، فاصله میگیرد و حتی ممکن است اینگونه نشان دهد که علاقهای به خانواده ندارد؛ اما در همین مواقع نیز خانواده نباید حمایت عاطفی خود را از او قطع کند. محبت کلامی، اطمینان بیقید و شرط در باب حمایت و حضور همیشگی باید در تمامی رابطه والد و فرزندی جاری باشد تا در دختر نوجوان احساس امنیت عمیق ایجاد کند و بداند که حتی اگر اشتباه کند، والدینش او را طرد نمیکنند.
- مثال: اگر نوجوان خطایی مرتکب شده، پس از بررسی موضوع بگویید «از کار تو ناراحت شدم، اما هنوز دوستت دارم و کنارت هستم تا با هم درستش کنیم».
اشتباهات والدین در تعامل با یک دختر نوجوان
برای برخورد بهتر با دختر نوجوان، مهمترین موضوع، شناخت اشتباهات رایج والدین است. زیرا رفتارهایی که اغلب والدین از روی نگرانی یا ناآگاهی انجام میدهند، بهجای کمک، باعث فاصلهگرفتن نوجوان، ایجاد تعارض یا کاهش اعتمادبهنفس میشود. پژوهشها نشان میدهند که کیفیت تعامل والد–نوجوان نقش مهمی در تجربه هیجانی نوجوان دارد و نبود گفتوگوی آسان و رابطه حمایتگر، تنش و ناسازگاری را افزایش میدهد. در خانوادههایی که گفتوگوی سالم بین والدین و فرزندان جریان دارد، شدت تعارض کمتر و رابطه، صمیمیتر است.
در یک مطالعه در اصفهان که در سایت Nature منتشر شد، عنوان شده که نوجوانان 12 تا 18 ساله، سبک والدگری خانوادههای خود را اینگونه گزارش کردهاند: 32 درصد سبک فرزندپروری مستبدانه (permissive) ،24.9 درصد «سبک فرزندپروری دموکراتیک (authoritative)، 21.8 درصد سبک فرزندپروری بیتفاوت (neglectful) و 21.3 درصد سبک فرزندپروری کنترلگر (authoritarian) . در این مطالعه مشخص شد که سطح اضطراب نوجوانان با سبک والدگری ارتباط بسیار قابلتوجهی دارد.
در ادامه، شما را با اشتباهات رایج والدین در برخورد با دختر نوجوان آشنا میکنیم:
- کنترل و نظارت بیشازحد روی رفتار، تلفن همراه و فعالیتهای او
- اصرار بر تصمیمگیریهای والدین، بهجای مشارکت نوجوان در انتخابها
- سرزنش، مقایسه یا برچسبزدن، بهجای تمرکز بر رفتار
- واکنش سریع همراه با عصبانیت یا جملات تحقیرآمیز در مواجهه با اختلافنظر
- تغییر مداوم قوانین، بدون توضیح یا دلیل روشن
- نادیدهگرفتن احساسات و هیجانات دختر نوجوان و تلاش برای کوچکانگاری آنها
- کمتوجهی به نیاز نوجوان به استقلال و فضا برای بیان نظر
- گوش ندادن فعالانه و قطع صحبت نوجوان هنگام گفتوگو
- تکرار خاطرات یا اشتباهات گذشته نوجوان بهعنوان دلیلی برای محدودکردن او
- تهدید یا مجازات نوجوان به دلیل نگرانی از رفتارهای او
- تمرکز صرف بر نمره و عملکرد تحصیلی، بهجای حمایت از رشد کلی
- بیاعتنایی به علایق، استعدادها و هویتِ در حال شکلگیری نوجوان
- انتقاد علنی یا شوخیهای تحقیرآمیز در حضور دیگران
- دخالت در انتخاب دوستان یا فعالیتهای اجتماعی بدون گفتوگوی سالم
- تثبیت نکردن چهارچوبهای روشن و قاطعانه در باب مقررات خانوادگی
این اشتباهات باعث میشود که نوجوان احساس کنند نادیده گرفته شدهاند، در محدودیت قرار گرفتهاند و والدین به آنها اعتماد ندارند یا طردشان کردهاند. بنابراین به مقاومت، پنهانکاری، کاهش گفتوگوی سالم یا افزایش تعارض منجر میشود. والدین باید با شناخت این اشتباهات از بروز جلوگیری کنند و رابطهای سالمتر و حمایتیتر با دختر نوجوان خود بسازند. نوع برخورد با اشتباهات نوجوانان نقش تعیینکنندهای در اعتماد و ارتباط عاطفی والد و فرزند دارد.
کلام آخر
مهمترین نکته در ارتباط با این سوال که «چطور با دخترم رفتار کنم؟» این است که دختر نوجوان شما بیش از هر چیز به امنیت عاطفی نیاز دارد، نه یک والدِ بینقص. او باید بداند حتی وقتی اشتباه میکند یا حتی وقتی با شما مخالفت میکند، همچنان جای امنی در قلب شما و در رابطه با شما دارد.
گاهی لازم نیست هنگام برخورد با دختر نوجوانتان برای یافتن بهترین جمله تلاش کنید؛ فقط کافی است نشان دهید که واقعا به او گوش میدهید و او را تحقیر یا مقایسه نمیکنید. در ضمن، اگر تنشی پیش آمد، رابطه را فدای برندهشدن در بحث نکنید. اعتماد، احترام و حضور پایدار شما همان چیزی است که در این سن بیش از هر توصیهای بر روی یک دختر نوجوان تاثیر میگذارد.
منابع:





