نوجوانی، بهویژه 17 سالگی، دورهای حساس در آستانه ورود به بزرگسالی است که با تغییرات جسمی، هیجانی و اجتماعی همراه میشود. آمارها نشان میدهد بسیاری از نوجوانان در این سن با چالشهای سلامت روان روبهرو هستند، به همین دلیل آگاهی والدین از روانشناسی نوجوان 17 ساله برای درک بهتر شرایط و حمایت مؤثر از آنها اهمیت زیادی دارد.
ویژگی های نوجوانان در 17 سالگی
17 سالگی، مرحله مهمی در زندگی هر فرد محسوب میشود. زیرا از طرفی هنوز در محله نوجونی است و از طرفی، در آستانه ورود به بزرگسالی قرار دارد. در ضمن، تغییرات جسمانی، روحی و اجتماعی نوجوان در این مرحله به اوج خود میرسد. نوجوانان در 17 سالگی بیشتر از همیشه به دنبال استقلال، هویت شخصی و پذیرش اجتماعی هستند. در ادامه، شما را با ویژگیهای اصلی نوجوانان در 17 سالگی بیشتر آشنا میکنیم:
۱_ رشد هویت فردی
نوجوان در 17 سالگی بهطور جدی با چالش تعریف «منِ واقعی» روبهرو میشود میخواهد بفهمد که کیست، چه چیزهایی برایش مهم است، چه ارزشهایی دارد و تفاوتش با دیگران چیست. به همین دلیل، این سن با تغییر سلیقه، عقاید، تفکر و رفتار همراه است و همین امر باعث سردرگمی والدین و حتی خود نوجوان میشود. تمامی این روند برای شکلگیری هویت فردی نوجوان و در نتیجه، تصمیمگیریهای آینده ضروری است.
۲_ افزایش استقلالطلبی
وقتی نوجوان به 17 سالگی میرسد، بیش از هر زمان دیگری دوست دارد که کنترل زندگیاش را در دست بگیرد. در نتیجه، در مورد مسائل شخصی و اجتماعیاش تصمیمهای شخصی و گاهی خودسرانه میگیرد و دخالت مستقیم والدین و اطرافیان را تحمل نمیکند. این استقلالطلبی، بخشی اساسی از رشد روانی انسان محسوب میشود، اما باید با مرزبندیهای سالم همراه باشد تا به تنشهای خانوادگی منجر نشود.
3_ نوسانات خلقی کمتر اما عمیقتر
سنین 12 تا 15 سالگی، بیشترین نوسانات خلقی را برای نوجوان به همراه دارد. دلیلش هم تغییرات هورمونی است، اما از سن 16-17 سالگی، از شدت تغییرات کاسته میشود و در عوض، عمق احساسات افزایش پیدا میکند؛ مثلا نگرانیها و ناامیدیها ماندگارتر میشوند و مدتزمان طولانیتری، نوجوان را درگیر میکنند.در برخی موارد، این تغییرات خلقی میتواند به افسردگی نوجوانان منجر شود و نیاز به توجه جدی والدین داشته باشد.
4_ حساسیت به قضاوت دیگران
نوجوانان در سنین 15 تا 18 سالگی، بیشتر از هر زمان دیگری نسبت به نظر دیگران، بهویژه همسالان خود، حساس میشوند. نوجوانان از قضاوتشدن و طرد شدن میترسند و برخی اوقات دست به هر کاری میزنند تا در جمع موردعلاقهشان پذیرفته شوند. حساسیت بیشازحد در این سن و طرد شدن گاهی به گوشهگیری و اضطراب اجتماعی نیز منجر میشود.
۵_ رشد تفکر انتزاعی و انتقادی
تفکر انتزاعی، یعنی توانایی فکر کردن درباره مسائلی که قابل دیدن یا لمسکردن نیستند (مثل ایدهها و معناها) از سن 15 سالگی افزایش مییابد و در 17-18 سالگی به اوج خود میرسد. بدین ترتیب، نوجوان میتواند بهطور مستقل درباره موضوعات اخلاقی، اجتماعی، سیاسی یا فلسفی فکر کند و دیدگاه شخصی خودش را داشته باشد. به همین دلیل در این سن، ساختار ذهن نوجوان دستخوش تغییرات اساسی میشود و نحوه تحلیل و تصمیمگیری او را تحت تأثیر قرار میدهد.
۶_ اهمیت روابط دوستانه
نوجوانان برای دوستان خود و برای روابط دوستیشان اهمیت زیادی قائل هستند و در اغلب اوقات، روابط نوجوانان با دوستان بسیار بیشتر از خانواده است. نوجوان از طریق حضور در حلقه دوستان، احساس تعلق، درکشدن، دیدهشدن، ارزشمندی و حمایت عاطفی میکند. بنابراین بسیار مهم است که نوجوان در این سن، دوستان مناسبی انتخاب کند.
۷_ دغدغه آینده تحصیلی و شغلی
فکر به آینده، یکی از مهمترین دغدغههای نوجوان 17 ساله به شمار میآید. نوجوان 17 ساله در آستانه ورود به یک دنیای جدید و ترسناک قرار دارد: کنکور، انتخاب رشته، ورود به دانشگاه، انتخاب مسیر کاری، تشکیل خانواده و غیره. همه این موضوعات، ذهن نوجوان را درگیر میکند و فشار روانی زیادی به او میآورد. ترس از شکست و انتظارات بیشازحد خانواده باعث اضطراب، کاهش انگیزه و افت انرژی نوجوانان در این مرحله میشود.
8_ تمایل به خلوت و حریم شخصی
همانطور که گفتیم، هویت و استقلال فکری نوجوان 17 ساله در حال شکلگیری است. یکی از رفتارهایی که در این سن مشاهده میشود، گوشهگیری نوجوان و کاهش تعامل با اطرافیان است. بنابراین برای پردازش افکار و احساساتش نیاز به تنهایی بیشتری دارد. پس اگر نوجوان، مدتزمان بیشتری را در اتاق خود گذراند یا کمتر صحبت کرد، لزوما به معنای گوشهگیری و انزوا نیست؛ مگر اینکه این انزوا طولانی شود و علائم دیگری نیز داشته باشد.
روانشناسی نوجوان 17 ساله، چالش دوستی با جنس مخالف و روابط جنسی!
یکی از مهمترین تجربیات نوجوانان در سنین بین 16 تا 18 سالگی، تجربه رابطه عاطفی و عاشقانه و حتی روابط جنسی است. طبق پژوهشهای منتشر شده در سایت Pew Research:
“Dating and experience with romance are relatively common – but far from universal – among teens ages 13 to 17. Some 35% of teens have some type of experience in a romantic relationship, a figure that includes current and former daters, as well as those in serious and less-serious relationships. Teenagers ages 15 to 17 are around twice as likely as those ages 13 to 14 to have ever had some type of romantic relationship experience (44% vs. 20%).”
«قرار گذاشتن و داشتن تجربه روابط عاشقانه در میان نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ سال نسبتا رایج است، اما فراگیر و همگانی نیست. حدود ۳۵ درصد از نوجوانان، بهنوعی تجربه رابطه عاشقانه داشتهاند؛ این آمار شامل افرادی میشود که در حال حاضر یا در گذشته در رابطه بودهاند؛ چه روابط جدی و چه روابطی با جدیت کمتر. نوجوانان ۱۵ تا ۱۷ ساله تقریبا دو برابر نوجوانان ۱۳ تا ۱۴ ساله احتمال دارد که تا کنون تجربه نوعی از رابطه عاشقانه را داشته باشند (۴۴ درصد در برابر ۲۰ درصد)».
منبع: Pew Research
چنین اطلاعاتی نشان میدهد که با بالا رفتن سن، نوجوان بیشتر از قبل جذب جنس مخالف و رابطه عاشقانه و جنسی میشود و این امر در 17-18 سالگی به اوج خود میرسد. بنابراین والدین باید بدانند که در مقابل این رفتارها چه واکنشی نشان دهند:
- والدین باید از زبان مناسب و بهطور سنجیده آموزش جنسی به نوجوان را شروع شود تا او بداند که بدن و هویت جنسیاش امری طبیعی است و میتواند درباره آن صحبت کند.
- درباره مفهوم رابطه سالم و رضایتمندانه صحبت کنید تا نوجوان بداند چه رفتاری برای او و طرف مقابل احترامآمیز است.
- اطلاعات دقیق درباره پیشگیری از بارداری و بیماریهای مقاربتی ارائه دهید تا نوجوان با مسئولیتپذیری بیشتری وارد رابطه شود.
- بهطور منظم درباره عواطف، ارزشها و انتظارات از رابطه صحبت کنید تا نوجوان، چهارچوب ذهنی سالمی برای تصمیمگیری داشته باشد.
- پرسشها و نگرانیهای جنسی نوجوان را بدون قضاوت گوش کنید و از پاسخدادن به آنها استقبال کنید تا نوجوان از طرف شما احساس امنیت داشته باشد.
- از منابع علمی و بستههای آموزشی معتبر بهره ببرید تا اطلاعات جنسی نوجوان دقیق و بهروز باشد.
- مرزها و قوانین خانواده درباره رابطه را شفاف و متناسب با ارزشهای خانوادگی و فرهنگی توضیح دهید.
- نوجوان را تشویق کنید تا درباره احساسات و نیازهای خود فکر کند و تصمیمهای آگاهانه بگیرد.
- درباره خطرات سوءاستفاده، فشار همسالان و پیامدهای احتمالی روابط پرخطر گفتوگو کنید تا نوجوان ریسکها را بشناسد.
- در صورت نیاز، از مشاور خانواده یا متخصص سلامت جنسی کمک بگیرید تا گفتوگوها ساختارمند و علمیتر شود.
نبود آموزش صحیح ممکن است برخی نوجوانان را در معرض رفتارهای جنسی خطرناک قرار دهد.
روانشناسی نوجوان 17 ساله و دوستان ناباب!
گروههای همسالان، نقش بسیار پررنگی در زندگی نوجوانان دارند. همانطور که پیشتر گفتیم، نوجوان در 16-17 سالگی در مرحله اوج تاثیرپذیری از دوستان خود قرار دارد. برخی پژوهشهایی که در مدارس کشورهای مختلف انجام شده، نشان میدهند که داشتن دوستانی ناباب که رفتار پرخطر دارند، یکی از قویترین محرکهای تقلید همان رفتارها در نوجوانان به شمار میآید. بنابراین رفتار والدین در زمینه دوستیابی و ارتباط با دوستان ناباب بسیار مهم است. نکات زیر به شما کمک میکند تا فرزند خود را در مسیر دوستیابی سالم هدایت کنید:
- بهجای ممنوعیت مستقیم، با نوجوان درباره ویژگیهای دوست سالم و ناسالم گفتوگوی شفاف و منطقی داشته باشید.
- وقتی نوجوان درباره دوستانش صحبت میکند، بدون قضاوت و پیشداوری گوش دهید تا نسبت به شما احساس امنیت و اعتماد داشته باشد.
- به نوجوان کمک کنید تا پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت رفتارهای پرخطر دوستان را تحلیل کند.
- مهارت «نه گفتن» و مقاومت در برابر فشار همسالان را بهصورت عملی به نوجوان آموزش دهید.
- ارتباط عاطفی قوی با نوجوان ایجاد کنید تا برای تایید گرفتن، فقط به دوستانش وابسته نباشد.
- محیط خانه را به فضایی امن برای رفتوآمد دوستان سالم تبدیل کنید تا بتوانید بر روابط نوجوان نظارت غیرمستقیم داشته باشید.
- به علائم هشداردهنده، مثل تغییر ناگهانی رفتار، افت تحصیلی یا پنهانکاری توجه جدی کنید.
- نوجوان را به فعالیتهای گروهی سالم، مثل ورزش، هنر یا کار داوطلبانه تشویق کنید تا دایره دوستیاش متنوعتر شود.
- ارزشها و خطوط قرمز خانوادگی را شفاف، آرام و بدون تهدید توضیح دهید.
- در صورت نگرانی جدی، از مشاور نوجوان یا روانشناسی نوجوان 17 ساله کمک بگیرید تا موضوع بهصورت حرفهایتر مدیریت شود.
روانشناسی نوجوان 17 ساله و اعتیاد به مواد مخدر و تلفن همراه
اعتیاد از هر نوعی (چه مواد مخدر، چه تلفن همراه و غیره) در واقع نشانهای از یک نیاز یا مشکل عمیق روانی و اجتماعی اسنت و نباید آن را صرفا یک رفتار یا عادت سطحی دانست. در واقع نوجوانان، بهخصوص در سن 17 سالگی، به دلیل تغییرات هورمونی، فشار همسالان و نیاز شدید به هیجان بیشتر از سایر سنین در معرض رفتارهای اعتیادآور قرار میگیرند. از طرفی، روانشناسی نوجوان 17 ساله میگوید که مغز نوجوان در بخش کنترل تکانهها هنوز بهطور کامل رشد نیافته و داشتن دوستان مصرفکننده، نظارت ضعیف والدین و احساس تنهایی نیز محرکهای مهمی در این زمینه محسوب میشوند.
در ادامه به چند نمونه از پژوهشهای انجامشده در این زمینه اشاره میکنیم:
- پژوهشهای منتشر شده بر روی نوجوانان 16 تا 19 ساله در سایت PubMed نشان میدهد که حدود 37 درصد از شرکتکنندگان معیارهای اعتیاد به تلفن همراه را داشتند.
- در یک پژوهش دیگر در همین سایت، حدود 12.5 درصد از نوجوانان شرکتکننده در تحقیقات گفتهاند که استفاده از گوشی برای آنها در سطح مشکلساز «Problematic Use» قرار دارد.
- بر اساس یکی از پژوهشهای منتشر شده در سایت NCDAS در ایالات متحده آمریکا حدود 7.2 درصد نوجوانان 12 تا 17 ساله شرکتکننده گفتهاند که در ماه گذشته (ماه قبل از شرکت در تحقیقات) از مواد مخدر (اغلب ماریجوانا) استفاده کردهاند.
نکته: بهطور کلی، مطالعات مستقل نشان میدهند که مصرف سیگار، الکل و حتی مواد مخدر در بین نوجوانان 15 تا 19 سال شایع است (مصرف الکل سهم بیشتری نسبت به مواد مخدر سنتی دارد).
والدین از روشهای زیر میتوانند نوجوان خود را از گرایش به اعتیاد بازدارند یا در مسیر ترک اعتیاد به آنها کمک کنند:
- بهجای ترساندن یا تهدید نوجوان، درباره اثرات واقعی کوتاهمدت و بلندمدت اعتیاد به زبان قابلفهم صحبت کنید.
- ارتباط عاطفی امن با نوجوان ایجاد کنید تا برای فرار از تنهایی یا فشار روانی به مواد مخدر یا گوشی پناه نبرد.
- الگوی مصرف سالم تلفن همراه برای تمامی اعضای خانواده ارائه دهید تا نوجوان فکر نکند که قوانین صرفا برای او وضع شده است.
- درباره فشار همسالان و موقعیتهای پرخطر بهصورت سناریومحور گفتوگو کنید تا نوجوان برای روبهرو شدن با این مسائل آمادگی ذهنی داشته باشد.
- استفاده از تلفن همراه را با توافق و قانونگذاری تدریجی مدیریت کنید؛ نه با ممنوعیت ناگهانی.
- مهارتهای مقابله با استرس، ناکامی و هیجانات منفی را به نوجوان آموزش دهید.
- علائم هشداردهنده، مانند افت تحصیلی، تغییر الگوی خواب، انزوا یا پرخاشگری را جدی بگیرید.
- نوجوان را به فعالیتهای جایگزین سالم، مثل ورزش، هنر یا فعالیتهای گروهی تشویق کنید.
- درباره ارزشها، اهداف آینده و پیامدهای انتخابها گفتوگوی منظم و محترمانه داشته باشید.
- در صورت مشاهده وابستگی شدید به مواد یا مصرف مواد مخدر، بلافاصله از روانشناس یا متخصص نوجوان کمک بگیرید.
عزت نفس و اعتماد به نفس در نوجوانان 17 ساله
در آستانه ورود به بزرگسالی، تصویر ذهنی نوجوان از خودش پررنگتر میشود و عزتنفس و اعتمادبهنفس در این میان نقش مهمی در شکلگیری و نوسان هویت فردی دارد. از طرفی این دو عامل بهشدت تحتتاثیر خانواده، دوستان و فضای مجازی قرار میگیرد.
با وجود اینکه عزتنفس و اعتمادبهنفس، تا حد زیادی به یکدیگر مرتبط هستند، اما تفاوت بزرگی بین آنها وجود دارد. عزتنفس به ارزش و احترامی گفته میشود که شخص برای خود قائل است. اگر نوجوان، خود را قابلاحترام و دوستداشتنی بداند (حتی زمانی که اشتباه میکند یا شکست میخورد)، یعنی عزتنفس دارد. در واقع نوجوانی که عزتنفس دارد:
- خود را صرفا به واسطه تایید دیگران تعریف نمیکند.
- در برابر فشار همسالان مقاومت بیشتری نشان میدهد.
- شکست را بخشی از رشد میداند، نه نشانه بیارزشی.
نکته: نوجوانی که عزتنفس پایینی دارد، احساس بیکفایتی و شرم دارد، بهصورت افراطی به نظرات دیگران وابسته است و خود را بهشدت سرزنش میکند.
از طرفی، اعتمادبهنفس به این معناست که فرد به تواناییاش در انجام کارها ومواجهه با چالشها باور دارد. نوجوان 17 سالهای که اعتمادبهنفس دارد:
- جرئت ابراز نظر و دفاع محترمانه از خود را دارد.
- از تجربههای جدید نمیترسد، حتی اگر احتمال شکست وجود داشته باشد.
- مسئولیت انتخابهای خود و پیامدهای آنها را میپذیرد.
نکته مهم: ممکن است یک نوجوان در ظاهر اعتمادبهنفس داشته باشد، اما عزتنفسش کم باشد؛ یعنی در انجام برخی کارها جسور باشد، اما در درون، احساس ارزشمندی نکند.
والدین و معلمان میتوانند از روشهای زیر عزتنفس نوجوان خود را افزایش دهند:
- صحبتهای نوجوان را بدون قضاوت و بااحترام بشنوید و نظرش را جدی بگیرید.
- بهجای تمرکز صرف بر نتیجه یا موفقیت، شخصیت نوجوان و تلاش او را تحسین کنید.
- از مقایسه نوجوان با دیگران (خواهر و برادر یا همسالان) بپرهیزید.
- اشتباهکردن را طبیعی و بخشی از رشد نشان دهید، نه دلیلی برای سرزنش.
- حمایت عاطفی خود را (بدون شرطگذاشتن برای موفقیت یا عملکرد خاص) ابراز کنید.
- نقاط قوت و علایق نوجوان را شناسایی و تقویت کنید.
- احساسات نوجوان را بیارزش جلوه ندهید و با همدلی به آنها پاسخ دهید.
- به نوجوان اجازه دهید تا خود واقعیاش باشد و فشاری برای تغییر شخصیتش اعمال نکنید.
راهکارهای زیر به والدین برای افزایش اعتمادبهنفس در نوجوان کمک میکند:
- به نوجوان فرصت تجربه مسئولیتهای متناسب با سن بدهید.
- نوجوان را تشویق کنید تا مهارتهای جدید یاد بگیرد و با چالشها روبهرو شود.
- بازخورد مشخص و سازنده درباره عملکرد نوجوان ارائه دهید.
- موفقیتهای کوچک را جشن بگیرید تا این باور در نوجوان تقویت شود که میتواند.
- او را در تصمیمگیریهای عملی و حل مشکلات مشارکت دهید.
- به نوجوان فرصت دهید تا خودش راهحل پیدا کند و بدون دخالت مستقیم والدین اقدام کند.
- امکان تمرینهای عملی و فعالیتهای واقعی را برای تقویت مهارتهای نوجوان فراهم کنید.
- شکست و ناکامی را فرصتی برای یادگیری نشان دهید تا ترس نوجوان از تجربهکردن کاهش یابد.
هشدارهایی درباره تعامل با جوان 17 ساله برای والدین
درست است که تعامل با نوجوان، بهخصوص در سنین بالاتر مثل 17 سالگی، چالشهای بسیاری برای والدین دارد، اما باید بگوییم که هیجانانگیز نیز هست. همانقدر که رویکردهای غلط از سوی والدین، تاثیراتی منفی بر روی نوجوان دارد که برخی غیرقابلجبران هستند، انتخاب صحیح و رفتار مناسب نیز میتواند آیندهای روشن برای نوجوان رقم بزند. یادتان باشد که نوجوانان در این سنین بیشتر از هر زمان دیگری در معرض اختلالات و بیماریهای روحی قرار دارند.
به گزارش سازمان WHO (سازمان جهانی بهداشت) در بین تمامی نوجوانان گروه سنی 15 تا 19 سال، حدود 5.3 درصد به اختلال اضطرابی و حدود 3.4 درصد به افسردگی مبتلا هستند.
از طرفی بر اساس دادههای منتشر شده در CDC، 40 درصد از نوجوانان 12 تا 17 ساله در ایالات متحده آمریکا گزارش کردهاند که در سال اخیر، احساس غم یا ناامیدی مداوم داشتهاند و 20 درصد نیز بهطور جدی به خودکشی فکر کردهاند.
بنابراین نحوه تعامل والدین با نوجوان 17 ساله، نقشی کلیدی در افزایش یا کاهش عزتنفس، اعتمادبهنفس و در کل سلامت روان او دارد. در ادامه به اشتباهات رایجی اشاره میکنیم که بهعنوان والد یک نوجوان 17 ساله باید از انجام آنها بپرهیزید:
- از قضاوت سریع یا سرزنش نوجوان بهدلیل اشتباهاتش خودداری کنید، زیرا باعث کنارهگیری از شما میشود.
- بهجای تحکم و دستور، گفتوگو و مشورت با نوجوان را امتحان کنید.
- فشار بیشازحد تحصیلی و انتظارات غیرواقعی، اعتمادبهنفس نوجوان را کم میکند.
- مقایسه نوجوان با همسالان یا خواهر و برادر باعث کاهش عزتنفس میشود.
- کنترل افراطی فعالیتها و دوستان نوجوان، مقاومت و پنهانکاری را در پی دارد.
- طعنه، سرزنش یا شوخیهای تحقیرآمیز را در محیط خانه حذف کنید.
- فراموش نکنید که نوجوان به حریم شخصی نیاز دارد و دخالت بیمورد باعث نارضایتیاش میشود.
- انتقاد بدون ارائه راهکار عملی، انگیزه و اعتمادبهنفس نوجوان را کاهش میدهد.
- نباید نوجوان را از تجربه شکستها یا تصمیمگیریهای مستقل محروم کرد.
- فشار برای تغییر سریع رفتار، علاقه یا ظاهر نوجوان، مقاومت و تنش ایجاد میکند.
- بیتوجهی به احساسات یا مشکلات روانی نوجوان، زمینهساز گوشهگیری یا افسردگی است.
- والدین نباید نقش خود را فقط نظارتکننده بدانند؛ حضور حمایتی در کنار نوجوان مهمتر است.
- از اعمال ممنوعیت مطلق در باب دوستیها، جنس مخالف و روابط عاطفی اجتناب کنید.
- استفاده بیشازحد از فناوری و شبکههای اجتماعی را بدون گفتوگو با نوجوان محدود نکنید، بلکه او را در این زمینه راهنمایی کنید.
- مراقب الگوی رفتاری خود باشید. زیرا نوجوانان رفتار و ارزشها را از والدین خود یاد میگیرند.
کلام آخر
در نهایت، مهمترین نکتهای که باید درباره روانشناسی نوجوان 17 ساله بدانید، این است که این افراد در مسیر شکلگیری هویت و استقلال خود قرار دارند. بنابراین هر رفتار، انتخاب یا واکنش در این سن، یک مرحله گذراست که با حمایت آگاهانه و احترام به احساسات و تواناییهای نوجوان میتواند به پایهای محکم برای رشد روانی سالم و اعتمادبهنفس او در بزرگسالی تبدیل شود و در عوض، برخوردهای ناسالم و واکنشهای محدودکننده باعث تثبیت رفتارهای منفی تا بزرگسالی میشود و عواقب بدی برای فرد در پی دارد.
منابع:
