بازی هوش مالی کودکان مفید است؟ بله؛ بازی زبان کودک محسوب میشود و بازیهای فکری، یک تمرین ساده برای تقویت فرآیندهای فکری هستند. هر بازی با چالشهای مختلف و تمرکز بر موضوعاتی خاص، مهارتهای مشخصی را ارتقا میدهد.
در این مقاله به معرفی 10 بازی برای افزایش هوش مالی میپردازیم (هم برای کودک هم بزرگسال) و در انتهای مقاله بیان میکنیم که به عنوان والد، با چه روشهایی میتوانیم هوش مالی را در فرزندانمان تقویت کنیم. با ما همراه باشید.
معرفی 10 بازی هوش مالی کودکان
“بازی، بزرگترین ابزار آموزش در دوران کودکی است.” – فردریک فروبل (Frederick Froebel)، موسس سیستم آموزشی کودکان
بازیهای فکری یک راه عالی برای تقویت هوش مالی کودکان (یا حتی بزرگسالان) محسوب میشوند؛ زیرا بازیکنان میتوانند چالشهای زندگی واقعی را در مقیاس کوچکتر و سادهتر، در این بازیها تجربه کنند و به مدیریت دخل و خرج یا تقویت دیدِ بلندمدت مالی بپردازند. اولین بازی هوش مالی کودکان عبارت است از:
1ـ بازی فکری Monopoly (مونوپولی)
بازی مونوپولی یکی از معروفترین بازیها برای افزایش هوش مالی کودکان محسوب میشود. این بازی با صفحهی مخصوص، مهره و تاس انجام میشود. در ابتدای بازی همهی شرکتکنندگان سرمایهی اولیهی یکسانی دارند؛ با انداختن تاس و حرکت روی خانههای مختلف صفحه، میتوانند مکانهای بین مسیر بازی را با پرداخت هزینهی آن به بانک، خریداری کنند.
سپس هر مهرهی دیگری که روی خانهی خریداری شده قرار بگیرد، موظف به پرداخت اجاره است. وجودِ بانک، قابلیت وام گرفتن و سرمایهگذاری و کسب درآمد بیشتر در این بازی، کودکان را با مفاهیم مالی و دیدِ بلندمدت آشنا میکند.
ـ مدلهای مختلف آن برای بازههای سنی مختلف (کودک، نوجوان و بزرگسال) طراحی شده است. انواعِ سادهتر آن برای کودکان بالای ۶ الی ۷ سال هم مناسب است.
ـ بسته به نوع آن، حداقل تعداد بازیکن ۲ نفر و حداکثر ۸ نفر
لازم به ذکر است که برای آشنایی بیشتر با مباحث آموزش مسئولیت پذیری به کودکان و آموزش خواندن به کودکان برای دانستن ارزش پول و غیره، میتوانید به مقالات لینک شده مراجعه کنید.
2ـ بازی فکری Ticket to Ride (بلیط حرکت)
صفحهی اصلی بازی به شکل نقشهی خط آهن آمریکای شمالی است و مسیر بین مقاصد مختلف با خطوط راهآهن به هم متصل شدهاند. بازیکنان باید تلاش کنند مسیرهای مختلف را بر اساس قوانین بازی و با قرار دادن قطارهای رنگی از آن خود کنند و از اتصال بین مقاصد مختلف امتیاز به دست بیاورند. همچنین میتوانند مسیرهایی که توسط بازیکنان دیگر در حال اتصال هستند را مسدود کنند و از این راه جلوی کسب امتیاز دیگران را بگیرند.
نکتهی مهم در بازی بلیط حرکت، حفظ تعادل بین طمع و ترس است؛ طمعِ اضافه کردن کارتهای بیشتر و ترس واگذار کردن مسیرهای پر ارزش به رقبا (برای چیدن استراتژی صحیح و برنده شدن در انتهای بازی).
ـ مناسب برای بالای ۸ سال
ـ حداقل تعداد بازیکن ۲ نفر و حداکثر ۵ نفر
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل تنهایی بازی کردن کودک میتوانید به همین مقاله مراجعه کنید.
3ـ بازی فکریPower Grid (شبکه نیرو)
این بازی حول ۵ مرحلهی اصلی میچرخد؛ مرحلهی تعیین نوبت هر یک از بازیکنان، حراج و خرید نیروگاهها، خرید مواد اولیه، ساخت و ساز و امور اداری. در بازی شبکه نیرو، بازیکنان با چیدن استراتژی مناسب و برنامهریزی مالی، سعی میکنند از احداث نیروگاهها و تأمین برق شهرهای روی نقشه کسب درآمد کنند.
در پایان بازی، بازیکنی که توانسته باشد نیروگاههای بیشتری احداث کرده و برق شهرهای بیشتری را تأمین کند، برندهی بازی خواهد بود.
ـ مناسب برای بالای ۱۲ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۶ نفر
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل بازی های افزایش اعتماد به نفس در کودکان و بازی درمانی کودکان دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
4ـ بازی فکری Age Of Stream (عصر بخار)
بازی عصر بخار یک بازی مناسب برای تمرین کردن اصول مدیریت منابع و برنامهریزی است (که میتواند مدیریت منابع مالی و برنامهریزی بلندمدت را به کودک بیاموزد.). این بازی از لحاظ شکل کلی به بازی بلیط حرکت شباهت دارد و بازیکنان باید سعی کنند مسیرهای ریلی وسیعتری بچینند و پر سودترین محمولهها را جابهجا کنند تا میزان درآمد خود را بالا ببرند.
ـ مناسب برای بالای ۱۳ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۶ نفر
در ادامه، مطالعه مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ بازی با نوزاد و اموزش دست ورزی برای کودکان کمک کنند.
5ـ بازی فکری CASHFLOW Board Game (کش فلو)
پنجمین بازی هوش مالی کودکان، بازی کش فلو است که با شعارِ «از چرخهی موشی خارج شوید!»، بر اساس شرایط اقتصادی داخل ایران طراحی شده است. این بازی به بازیکنان میآموزد که چگونه عادتهای مالی آنها میتواند در بلندمدت آثار قابل توجهی داشته باشد و انگار که هر بازیکن، چالشها و دغدغههای مالی زندگی واقعی را در مقیاس یک بازی تجربه میکند.
مفاهیمی مثل سرمایهگذاری، خرید سهام یا املاک و مستغلات، حسابداری شخصی و مدیریت هزینهها در بازی کش فلو آموزش داده میشود.
ـ مناسب برای بالای ۱۴ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۶ نفر
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل بازی با آلت تناسلی در کودکان و تاثیر بازی های رایانه ای بر کودکان ارائه میدهند.
6ـ بازی فکری CASHFLOW For Kids Board Game (کش فلو ریس)
بازی کش فلو ریس در حقیقت نسخهی سادهتر کش فلو است که میتواند برای کودکان با سنینِ پایینتر یا افراد مبتدی مناسب باشد. (بازی کش فلو توسط رابرت کیوساکی، سرمایهگذار و کارآفرین مشهور و نویسندهی کتاب پدر پولدار پدر بیپول طراحی شده است.)
ـ مناسب برای بالای ۱۰ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۴ نفر
7ـ بازی فکری عمو پولدار
بازی عمو پولدار نسخهی ایرانی و اقتصادیترِ بازی مونوپولی محسوب میشود. در این بازی هم همانند مونوپولی، بازیکنان با مفاهیمی مثل سرمایهگذاری، مدیریت مالی و دیدِ بلندمدت اقتصادی آشنا میشوند.
ـ مناسب برای بالای ۸ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۴ نفر
اگر میخواهید در زمینه اهمیت بازی برای کودکان و خریدن اسباب بازی برای بچه ها دانشتان بیشتر شود منابع ذکر شده را از دست ندهید.
8ـ بازی فکری جالیز
هشتمین بازی هوش مالی کودکان، بازی فکری جالیز است که بازیکنان باید در زمینهی مدیریت جالیزهایشان، کاشت و برداشت صحیح محصولات، توسعهی زمینهای کشاورزیشان و کسب سودِ بیشتر با یکدیگر رقابت کنند. ویژگی متفاوت این بازی این است که مذاکره با بازیکنان دیگر هم یکی از مراحل بازی محسوب میشود و میتواند مهارتهای گفتگو و به توافق رسیدن را هم تقویت کند.
بازی جالیز را میتوان در دو سطح مبتدی و پیشرفته انجام داد؛ یعنی یک دسته هم قوانین پیشرفته وجود دارد که میتواند بازی را سختتر، چالش برانگیزتر و هیجانانگیزتر کند.
ـ مناسب برای بالای ۹ سال (یک بازی خانوادگی است و گروههای سنی مختلف میتوانند با یکدیگر بازی کنند.)
ـ تعداد بازیکنان بین ۳ تا ۷ نفر
در جهت افزایش آگاهی شما دربارهی موضوعِ فن بیان کودکان + بازی و تربیت کودک سه ساله + بازی منابع ذکر شده مفید و کاربردی خواهند بود.
9ـ بازی فکری کهربا
بازی فکری کهربا بر پایهی دو اصل کلی انجام میشود؛ جمعآوری سکهی بیشتر و توسعهی کارتها. در حقیقت در این بازی هر بازیکن نقش یک بازرگان را دارد که سعی میکند با خرید معدن جواهرات و استخراج و فروش آنها سود بیشتری کسب کند. تصمیمگیریهای صحیح و داشتنِ دید بلندمدت مالی، برای برنده شدن در بازی کهربا ضروری است.
ـ مناسب برای بالای ۱۰ سال
ـ تعداد بازیکنان بین ۲ تا ۴ نفر
10_ کاشفان کاتان (Settlers of Catan)
بازی فکر اقصادی کاشفان کاتان یکی از بازیهای اقتصادی برای آشنایی با مفهوم پول برای کودکان است. این بازی بهصورت استراتژیک و رومیزی طراحی شده که در آن شما و دیگر بازیکنان نقش کاشفان جزیرهای را بر عهده دارید. شما در این جزیره میتوانید کارهای مختلفی انجام دهید؛ از کشاورزی و ساختوساز گرفته تا معاملهگری.
بازیکنان در این بازی کودکان با پول میتوانند با هم معامله کنند، اما رقابت بر سر منابع همواره وجود دارد. تاسها هستند که میزان منابع شما را تعیین میکنند.
این بازی با تقویت مهارت تفکر و برنامهریزی، کمکتان میکند تا به فرزندتان درباره مسائل مالی، مدیریت منابع و نکات مهم درباره خرید و فروش توضیح دهید.
این بازی برای کودکان بالای 10 سال طراحی شده است.
بازی کاشفان کاتان بهصورت 3 یا 4 نفره اجرا میشود و زمان آن معمولاً بین 60 تا 120 دقیقه است.
راستی، با معرفی آخرین بازی، به شما پیشنهاد میدهیم اگر میخواهید بازیهای سادهتری انجام دهید، به مقاله «بازی با کودک در خانه» سری بزنید.
تقویت هوش مالی کودکان در زندگی واقعی!
البته که هیچکدام از ما والدین نمیخواهیم ذهن فرزندمان را با مسائل مالی و دغدغههای مربوط به آن درگیر کنیم؛ اما این مهارت هم یکی از مهارتهاییست که در زندگی بزرگسالی به آن نیاز خواهند داشت. کودک ما فارغ از پسر یا دختر بودنش، نیاز دارد از دورهی جوانی به استقلال مالی برسد و با کسب درآمد صحیح و مدیریت دخل و خرج آشنا باشد. با رعایت نکاتی میتوانیم این اصول را در زندگی واقعی هم به آنها آموزش دهیم:
1ـ پول چه شکلی است؟!
امروزه اکثر ما از کارتهای اعتباری برای خرید استفاده میکنیم؛ اما در دوران کودکیمان از پول فیزیکی برای خرید و فروش استفاده میشد و درک بهتری از موضوع پول و ارزش آن داشتیم. وقتی فرزندان ما پول واقعی یا اسکناس را نمیبینند، دیرتر و سختتر با مفهوم پول آشنا میشوند؛ انگار پول صرفاً عددی در یک کارت است که میتواند کم و زیاد شود!
برای آشنایی بیشتر کودک با پول واقعی میتوانیم:
-
- اسکناس و سکه را به کودک نشان دهیم و در مورد عددی که روی هر کدام نوشته و ارزشهایشان با او صحبت کنیم.
- سپس بگوییم که این اسکناسها برای راحتیِ کار در کارتهای اعتباری جمعآوری میشوند و قابلیت نقل و انتقال دارند.
- توضیح دهیم که مبلغ موجود در کارت میتواند به اسکناس واقعی تبدیل شود یا به همین صورت مورد استفاده قرار گیرد.
- تعدادی اسکناس در اختیار کودک بگذاریم و از او بخواهیم آنها را به ترتیبِ ارزش از کم به زیاد یا زیاد به کم بچیند.
- گاهی میتوانیم موقع حساب کردن خریدها از اسکناس استفاده کنیم و از فرزندمان بخواهیم مبلغ مورد نیاز را از بین اسکناسها جدا کند و به فروشنده بدهد.
- یا به او بیاموزیم که چگونه با کارتخوان حساب کند.
در مقالهی «هوش مالی کودکان» به راهکارهای بیشتر پرداختهایم.
2ـ پول از کجا میآید؟
در قدم بعدی میتوانیم برای کودک توضیح دهیم که چه روشهایی برای کسب درآمد یا در اصطلاح سادهتر، درآوردن پول وجود دارد. البته این کار را با هدف استرس دادن به کودک یا القای حس گناه به او انجام ندهیم! (مثلا «من از فلان ساعت تا فلان ساعت میرم سرکار و همینقدر پول بهم میدن.» یا «این همه میرم سرکار و زحمت میکشم اما تو پول رو خرج فلان موضوع میکنی!»)
برای آشنا کردن بیشتر کودک میتوانیم:
- توضیح دهیم که هر فرد در ازای ساعت مشخصی کار، مبلغ خاصی دریافت میکند؛ در مورد روز واریز حقوق با او صحبت کنیم یا افزایش موجودی کارت بانکیمان را به او نشان دهیم.
- میتوانیم در مورد انواع کسب درآمد (آزاد، کارمندی، کارآفرینی، مشاغل از راه دور و …) با او صحبت کنیم.
- اگر این امکان وجود دارد، به فرزندمان فرصت دهیم کسب درآمد را تجربه کند. (در بسیاری از کشورها، نوجوانان میتوانند در فصل تعطیلات مشاغل سادهای را انجام دهند.)
- به کودک پول تو جیبی بدهیم.
- پول تو جیبی میتواند به صورت هفتگی یا برای بازههای زمانی طولانیتری مثلا ماهانه پرداخت شود. (برای کودکان کوچکتر مدیریت پول برای بازههای زمانی کوتاهتر راحتتر است.)
- مبلغ پول تو جیبی را بر اساس نیازهای کودک، سن او، شرایط مالی خانواده و هدفی که داریم پرداخت کنیم. (یعنی بر اساس چیزهایی که میخواهیم کودک با پول تو جیبیاش بخرد مبلغ را محاسبه کنیم.)
- اگر فرزندمان سن بیشتری دارد، میتوانیم در مورد مبلغ پول تو جیبی باهم مشورت کنیم و با حساب و کتاب مخارجی که دارد، به یک مبلغ توافقی برسیم. (در مقالهی «پول تو جیبی دادن به کودکان» بیشتر به این موضوع پرداختهایم.)
در ضمن، ما یک مقاله با عنوان «اصول پول توجیبی دادن به کودکان» هم داریم که پیشنهاد میدهیم برای اطلاعات بیشتر این مقاله را هم بخوانید.
3ـ نیازها و خواستهها چه تفاوتی دارند؟
نیازها مواردِ عمیقتر و مهمتری هستند که بدون آنها نمیتوانیم زندگی کنیم؛ اما خواستهها تمایلات لحظهای و سطحیتری محسوب میشوند که میتوانند تحت تأثیر یک هیجان یا احساس آنی باشند. لازم است در مورد تفاوت بین این دو مورد با کودک صحبت کنیم و او را تشویق کنیم که در موقعیتهای مختلف نیازها و خواستههای خود را متمایز کند. (همچنین میتوانیم به تأثیر فضای مجازی و تبلیغات بر ایجاد خواستههای کاذب بپردازیم.)
4ـ بودجهبندی و پسانداز چگونه انجام میشود؟
در مرحلهی بعدی میتوانیم به کودک بیاموزیم که پس از دریافت پول تو جیبی، چهارچوبی برای شیوهی خرج کردن پول در نظر بگیرد. مثلا اینکه:
- ابتدا نیازهای ماهانهی خود را محاسبه کند و سپس مبلغی برای خواستهها کنار بگذارد.
- قلکی برای پسانداز کردن داشته باشد. (یا مبلغ ثابتی را در حساب بانکی خود ذخیره کند.)
- اگر کودک سن بالاتری دارد، او را تشویق کنیم که مبالغ خرج شده و شیوهی مصرف آن را یادداشت کند تا در پایان ماه بتواند نگاهی به عملکرد خود داشته باشد. (تا اگر لازم است، بتواند برای ماههای آینده به شیوهی متفاوتی مدیریت کند.)
- به او بیاموزیم که اهداف بلندمدت و کوتاهمدت در نظر بگیرد. (مثلا خرید یک اسباببازی میتواند هدف کوتاهمدت و خرید اسکیت هدف بلندمدت باشد.)
در آخر هم پیشنهاد میدهیم که سری به مقاله «کتاب های هوش مالی کودکان» بزنید. در این مقاله کتابهایی را معرفی کردهایم که در بیان بهتر مفاهیم مالی به فرزندانتان کمکتان میکنند.
بازی مونوپولی بهتر است یا عمو پولدار؟
بازی مونوپولی و عمو پولدار هر 2 از بازیهای رومیزی برای آموزش مسائل مالی به کودکان هستند؛ اما تفاوتهایی با یکدیگر دارند. مهمترین تفاوت این 2 بازی با هم سازنده آنهاست. عمو پولدار بهعنوان یک بازی الهامگرفته از مونوپولی شناخته میشود و نسخه رسمی نیست! اما مونوپولی یک نسخه رسمی شناختهشده است.
مونوپولی همچنین بیش از 80 سال سابقه دارد و شامل مسابقات جهانی میشود که تا کنون 14 بار هم این مسابقات برگزار شدهاند؛ اما از تاریخ ساخت بازی عمو پولدار که ساخت کشور ایران است، خیلی نمیگذرد و مسابقات جهانی هم ندارد.
در ادامه، مطالعهی این مقالات روبرو میتواند به افزایش درک شما از بازی درمانی برای کودکان لجباز و آموزش سلام و احوالپرسی به کودکان کمک کند.
در این جدول، بهصورت دقیقتر، مهمترین تفاوتهای مونوپولی و عمو پولدار را بررسی میکنیم:
| عنوان | مونوپولی | عمو پولدار |
| زمینه جغرافیایی | معمولاً خیابانها و مکانهای خارجی (نسخههای اصلی معمولاً نیویورک یا لندن) | خیابانها و شهرهای ایران (مثلاً تهران و سایر شهرهای ایران) |
| قیمت | گران | ارزانتر از نسخه خارجی |
| میزان دسترسی | دسترسی سختتر | در دسترستر |
بنابراین، اگر بهدنبال یک از بازی های اقتصادی فکری بومیشده میگردید که با اسامی و اماکن ایرانی باشد، عمو پولدار برای شما بهتر است؛ در غیر این صورت، میتوانید نسخه خارجی بازی هوش مالی کودکان مونوپولی را خریداری کنید.
کلام آخر
به پایان مقالهی «بازی هوش مالی کودکان» رسیدیم. به عنوان نکتهی پایانی باید بگوییم شاید یکی از مهمترین نکات برای تقویت هوش مالی کودکان، رفتار ما والدین باشد؛ یعنی روشی که برای خرج کردن پول و مدیریت هزینهها داریم، قویترین الگو برای کودک است. بنابراین اگر خودمان در این زمینه مهارت کمتری داریم، بهتر است با ارتقای مهارتهای مالیمان به یک الگوی صحیح تبدیل شویم.
کدام یک از بازیهای معرفی شده را قبلا انجام دادهاید؟ از چه روشهایی برای تقویت هوش مالی فرزندتان استفاده میکنید؟
نظرات و تجربیات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
منبع:
