به گزارش Researchgate تحقیقی روی 29 کودک 9 تا 10 ساله در انگلستان انجام شد. نتایج این تحقیقات نشان میداد کودکان مسئولیتها را بهعنوان بخشی اجتنابناپذیر و عادی در زندگیشان درک میکنند. محققها طی این بررسیها متوجه شدند که مسئولیت بخش مهمی از اخلاق کودکان را شکل میدهد. از آنجا که مسئولیتپذیری نکتهای مهم در فرآیند رشد کودکان است، ما در این مقاله میخواهیم در مورد مسئولیت پذیری کودکان صحبت کنیم.
آموزش مسئولیت پذیری به کودکان از چه سنی باید انجام آغاز شود؟
آموزش مسئولیت پذیری کودکان باید از سنین بسیار کم، معمولاً از حدود ۲ تا ۳ سالگی، آغاز شود. در این سن، کودکان شروع به درک مفاهیم پایهای میکنند و میتوانند مسئولیتهای سادهای را بپذیرند. این مسئولیتها ممکن است شامل جمعآوری اسباببازیهایشان پس از بازی، کمک در کارهای ساده خانگی مانند مرتبکردن میز یا پوشیدن لباسهایشان باشد.
آغاز آموزش مسئولیتپذیری از سنین کم، به کودکان کمک میکند تا بهتدریج مهارتهای لازم برای مدیریت وظایف پیچیدهتر را در آینده بیاموزند. همچنین، این کار به تقویت حس استقلال و اعتماد به نفس در کودکان کمک میکند. به مرور زمان، والدین میتوانند با افزایش سطح مسئولیتها و انتظارات خود، مهارتهای مسئولیتپذیری کودک را توسعه دهند و او را برای مواجهه با چالشهای بزرگتر در زندگی آماده کنند.
نکته: بعد از مشاهده این ویدیو، ویدیو درمان لجبازی کودک که کمی پایینتر قرار گرفته مشاهده کنید.
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل اصول تربیت فرزند و جملات معجزه گر در تربیت فرزند میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
جدول مسئولیتهای کودکان در سنین مختلف
در این جدول مسئولیتهای مختلف کودکان در سنین مختلف را بررسی کردیم که طبق آن میتوانید به کمک تکنیک ادامه مقاله، آنها را به انجام این مسئولیتها ترغیب کنید.
| سن کودک | مسئولیتهای مناسب |
|---|---|
| ۱ تا ۲ سال |
|
| ۲ تا ۴ سال |
|
| ۴ تا ۶ سال |
|
| ۶ تا ۸ سال |
|
| ۸ تا ۱۰ سال |
|
نحوه آموزش مسئولیت پذیری کودکان
Kids who are responsible understand and complete tasks, take responsibility for their behaviour and make smart choices. It involves showing them how to make positive changes to their environment.
ترجمه: کودکان مسئول وظایفشان را درک میکنند، مسئولیت رفتارهای خود را بر عهده گرفته و تصمیمهای هوشمندانه میگیرند. مسئولیتپذیری شامل آموزش به آنها برای ایجاد تغییرات مثبت در محیطشان است. منبع: Kangarookids
آموزش مسئولیتپذیری به کودکان یک فرآیند تدریجی و مستمر است که نیاز به صبر، مداومت و توجه دقیق والدین و مربیان دارد. این آموزش باید بهگونهای باشد که کودک بهتدریج مهارتهای لازم را کسب کرده و درک عمیقی از اهمیت مسئولیتپذیری در زندگی پیدا کند. در ادامه، راهکارهای مؤثر برای آموزش مسئولیتپذیری به کودکان بهتفصیل بیان شده است:
۱_ الگوبرداری از والدین و مربیان
کودکان بهشدت از رفتار والدین و بزرگسالان اطراف خود تأثیر میگیرند. اگر والدین مسئولیتپذیری را در رفتارهای روزمره خود نشان دهند، کودک نیز به طور طبیعی از آنها الگو میگیرد. این شامل احترام به تعهدات، انجام بهموقع کارها و پذیرش اشتباهات است.
۲_ شروع با وظایف ساده و متناسب با سن
در سنین پایین، کودکان میتوانند وظایف سادهای را انجام دهند، مانند جمعآوری اسباببازیها، مرتبکردن تخت یا کمک در شستن میوهها. این کارها نهتنها حس مسئولیتپذیری را در کودک تقویت میکند، بلکه به آنها احساس موفقیت و اعتمادبهنفس نیز میدهد.
همچنین با افزایش سن کودک و تواناییهای او، سطح وظایف و مسئولیتها را نیز افزایش دهید. برای مثال، یک کودک بزرگتر میتواند وظایف پیچیدهتری مانند انجام تکالیف مدرسه بدون کمک، مرتبکردن اتاق خود یا مراقبت از حیوان خانگی را بر عهده بگیرد.
۳_ تشویق به استقلال و تصمیم گیری
اجازه دهید کودک در مواردی که به او مربوط است، تصمیمگیری کند. این کار به او کمک میکند تا عواقب تصمیمات خود را درک کرده و به مسئولیتهای خود پایبند بماند.
به یاد داشته باشید شکست و اشتباه بخش طبیعی از فرآیند یادگیری است. والدین باید به کودک بیاموزند که اشتباهات بخشی از زندگی هستند و از این طریق میتوانند درسهای ارزشمندی بگیرند. در مواجهه با شکستها، بهجای سرزنش، کودک را تشویق کنید تا از آن یاد بگیرد و در آینده بهتر عمل کند.
پیشنهاد میدهیم مقاله تقویت استقلال در کودکان را هم بخوانید.
۴_ ایجاد نظم و برنامهریزی
ایجاد یک برنامه منظم روزانه به کودک کمک میکند تا وظایف خود را به طور منظم و در زمان مشخص انجام دهد. این کار حس نظم و مسئولیتپذیری را تقویت میکند. خوب است اگر برای هر فعالیت زمان مشخصی را تعیین کنید، بهعنوان مثال، زمان انجام تکالیف مدرسه، زمان بازی و زمان خواب. این کار باعث میشود کودک بهمرور به نظم و مدیریت زمان عادت کند.
۵_ تشویق و پاداش
زمانی که کودک مسئولیتهای خود را بهخوبی انجام میدهد، او را تحسین کنید. این تحسین میتواند بهصورت کلامی، یا حتی گاهی با یک پاداش کوچک باشد. تشویقهای مثبت به کودک نشان میدهد که تلاشهایش ارزشمند هستند و او را برای ادامه دادن به مسیر صحیح ترغیب میکند.
تعیین اهداف قابلدستیابی برای کودک و تشویق او به رسیدن به این اهداف، میتواند یک راهکار مؤثر باشد. هرگاه کودک به هدفی رسید، او را تحسین کنید و به او نشان دهید که تلاش و مسئولیتپذیری که داشته به نتیجه رسیده است.
- بیشتر بخوانید: فرزند پروری چیست؟
- بیشتر بخوانید: نقش مادر در فرزند پروری
- بیشتر بخوانید: صحبت با کودک درباره طلاق
- بیشتر بخوانید: با خبرچینی کودکان چطور برخورد کنیم؟
۶_ آموزش از طریق بازی و داستان
شرکت در بازیهای گروهی به کودکان کمک میکند تا اهمیت همکاری و مسئولیتپذیری را درک کنند. در این بازیها، کودک میآموزد که هر عضوی از گروه مسئولیتی دارد که باید بهدرستی انجام دهد تا گروه موفق شود.
داستانهایی که بر مسئولیتپذیری تمرکز دارند نیز میتوانند ابزارهای مؤثری برای آموزش این مهارت به کودکان باشند. کتابهای مصور و داستانهای کوتاه با شخصیتهای جذاب که مسئولیتپذیری را به نمایش میگذارند، میتوانند به طور غیرمستقیم مفاهیم را به کودک منتقل کنند.
۷_ تقویت حس همدلی و توجه به دیگران
یکی از جنبههای مهم مسئولیتپذیری، توجه به نیازها و احساسات دیگران است. به کودک بیاموزید که چگونه با دیگران همدلی کند و مسئولیت رفتارهای خود را در برابر آنها بپذیرد.
کودک را به شرکت در فعالیتهای اجتماعی مانند کمک به نیازمندان یا مراقبت از محیط زیست تشویق کنید. این فعالیتها به او کمک میکند تا مسئولیتهای اجتماعی را درک کرده و به یک شهروند مسئول تبدیل شود.
۸_ دادن بازخورد مناسب
وقتی کودک وظیفهای را بهدرستی انجام نمیدهد، بهجای تنبیه، بازخورد سازنده بدهید. توضیح دهید که چرا وظیفهاش مهم است و چگونه میتواند در آینده بهتر عمل کند. به کودک نشان دهید که اشتباهکردن بخشی از یادگیری است. بهجای سرزنش، او را راهنمایی کنید تا از اشتباهات خود درس بگیرد و دفعه بعد بهتر عمل کند.
صوت روانشناسی: تنبیه بچه حرف گوش نکن
سخنران: درنا شریفی، روانشناس کودک
در ضمن اگر تمایل به یادگیری دربارهی موضوعاتی مثل تربیت کودک دو ساله و تربیت فرزند از نوزادی دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
۸_ ایجاد محیطی امن و پشتیبانیکننده
کودک باید احساس کند که والدین و مربیانش از او حمایت میکنند. این حس امنیت به او اجازه میدهد تا مسئولیتهای خود را با اعتمادبهنفس بیشتری بپذیرد. درحالیکه آموزش مسئولیتپذیری مهم است، فشار بیش از حد میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. به کودک فرصت دهید تا بهتدریج و با سرعت خود، مسئولیتهای بیشتری را بپذیرد.
با استفاده از این راهکارها، میتوانید به کودکان کمک کنید تا بهمرورزمان، مسئولیتپذیری را بهعنوان یکی از ارزشهای اصلی در زندگی خود بپذیرند و به افراد مستقل و مسئولیتی تبدیل شوند که قادر به مدیریت چالشهای زندگی هستند.
- بیشتر بخوانید: خطاهای فرزند پروری
- بیشتر بخوانید: سبک های فرزند پروری
- بیشتر بخوانید: نشانههای بارز یک کودک لوس
۱۵ ایده برای آموزش مسئولیت پذیری کودکان
راهکارهای مسئولیتپذیر کردن کودکان بر اساس سن
| سن کودک | راهکارهای تربیتی مناسب |
|---|---|
| ۱ تا ۲ سال |
|
| ۲ تا ۴ سال |
|
| ۴ تا ۶ سال |
|
| ۶ تا ۸ سال |
|
| ۸ تا ۱۰ سال |
|
آموزش مسئولیتپذیری به کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است و میتواند از راههای مختلفی انجام شود. در ادامه، چند ایده و مثال برای آموزش مسئولیتپذیری به کودکان آورده شده است:
۱_ سپردن کارهای ساده خانه به کودک
مثال: سپردن کارهایی مانند مرتبکردن اتاق، چیدن میز غذا، جمعآوری اسباببازیها یا تا کردن لباسها.
توضیح: این کارها به کودک کمک میکند تا بفهمد هر فرد در خانواده وظایفی دارد که باید انجام دهد. این وظایف باید متناسب با سن کودک باشد تا او بتواند با موفقیت آنها را انجام دهد و احساس توانمندی کند. انجام این کارها به کودک حس مشارکت در خانواده و مسئولیتپذیری نسبت به محیط اطرافش را میدهد.
ما یک مقاله با عنوان «همکاری کودکان در خانه» داریم که پیشنهاد میکنیم برای اطلاعات بیشتر این مقاله را هم بخوانید.
۲_ مراقبت از یک گیاه یا حیوان خانگی
مثال: سپردن وظایف سادهای مانند آبیاری گلها، تغذیه حیوان خانگی یا تمیزکردن ظرف آب و غذا.
توضیح: وقتی کودک مسئولیت مراقبت از یک موجود زنده را بر عهده میگیرد، یاد میگیرد که وظایفش میتواند بر رفاه و زندگی دیگران تأثیر بگذارد. این تجربه به او کمک میکند تا درک عمیقتری از اهمیت مراقبت و توجه به دیگران پیدا کند.
آیا در انتخاب حیوان خانگی برای فرزندتان تردید دارید؟ به مقاله «بهترین حیوان خانگی برای کودکان» سری بزنید.
۳_ تعیین اهداف کوتاهمدت و بلندمدت
مثال: تعیین اهداف ساده مانند خواندن یک کتاب خاص در طول ماه، جمعآوری مقدار مشخصی پول برای خرید یک اسباببازی، یا یادگیری یک مهارت جدید مثل نواختن یک ساز.
توضیح: تعیین اهداف به کودک کمک میکند تا بفهمد که مسئولیتها و تلاشهایش میتواند به دستاوردهای مثبت منجر شود. این کار به او مهارت برنامهریزی، پیگیری و دستیابی به اهداف را میآموزد و او را برای چالشهای بزرگتر در آینده آماده میکند. (منبع)
۴_ تشویق به تصمیمگیری
مثال: اجازهدادن به کودک برای انتخاب لباس، تصمیمگیری در مورد برنامه روزانه یا انتخاب فعالیتهای آخر هفته.
توضیح: وقتی کودک فرصت تصمیمگیری دارد، او میآموزد که انتخابهایش نتایجی دارند که باید آنها را بپذیرد. این تجربه به او کمک میکند تا مسئولیت تصمیماتش را بر عهده بگیرد و مهارت حل مسئله و تصمیمگیری مستقل را تقویت کند.
۵_ ایجاد فرصتهای مشارکت در فعالیتهای اجتماعی
مثال: شرکت در فعالیتهای خیریه، کمک به همسایهها، یا جمعآوری زباله در محله.
توضیح: مشارکت در فعالیتهای اجتماعی به کودک این فرصت را میدهد تا احساس کند بخشی از جامعه است و میتواند به بهبود محیط اطرافش کمک کند. این تجربه به او حس مسئولیتپذیری اجتماعی را القا میکند و به او میآموزد که اعمالش میتواند تأثیر مثبتی بر دیگران داشته باشد.
راستی، ما یک مقاله با عنوان «تربیت اجتماعی کودک» هم داریم که پیشنهاد میدهیم سری به آن بزنید.
۶_ آموزش از طریق داستانها و بازیها
مثال: خواندن کتابهایی که در آن شخصیتها مسئولیتپذیری را نشان میدهند یا انجام بازیهای گروهی که نیاز به همکاری و تقسیم وظایف دارد.
توضیح: داستانها و بازیها میتوانند به طور غیرمستقیم به کودک مفاهیم مسئولیتپذیری را آموزش دهند. وقتی کودک ببیند که شخصیتهای محبوبش مسئولیتهایشان را میپذیرند، احتمال بیشتری دارد که از آنها الگو بگیرد. بازیهای گروهی نیز به کودک میآموزند که هر عضو گروه وظایفی دارد که باید برای موفقیت تیم انجام شود.
راستی، در این زمینه میتوانید از داستانهای مقاله «قصه بچه حرف گوش کن» استفاده کنید.
۷_ ایجاد برنامه روزانه یا جدول وظایف
مثال: تنظیم یک برنامه روزانه که در آن کودک بداند در چه ساعتی باید چه کاری انجام دهد، مثل انجام تکالیف، بازی، یا خوابیدن.
توضیح: برنامهریزی به کودک کمک میکند تا مفهوم مدیریت زمان و مسئولیت در قبال وظایف روزمره را یاد بگیرد. با پیروی از یک برنامه منظم، کودک بهتدریج میآموزد که چگونه زمان خود را بهخوبی مدیریت کند و وظایفش را بهموقع انجام دهد.
۸_ پذیرش عواقب طبیعی اعمال
مثال: اگر کودک فراموش کرد تکالیفش را انجام دهد، با پیامدهای آن مواجه شود (مثلاً اجازه نداشته باشد تلویزیون تماشا کند).
توضیح: این روش به کودک میآموزد که اعمالش پیامدهایی دارند که باید آنها را بپذیرد. بهجای تنبیه شدید، کودک با پیامدهای طبیعی اعمالش مواجه میشود و این تجربه به او کمک میکند تا در آینده تصمیمات بهتری بگیرد.
این ایدهها و مثالها میتوانند به شما کمک کنند تا کودک خود را به فردی مسئولیتپذیر و آگاه تبدیل کنید که قادر به مدیریت وظایف و چالشهای مختلف زندگی است.
مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ درمان حسادت کودکان و کودک خسیس کمک کنند.
۹_ تعریف پروژههای گروهی خانوادگی
مثال: ترتیبدادن یک پروژه خانوادگی مانند مرتبکردن باغ، رنگآمیزی دیوارها، یا سازماندهی یک رویداد خیریه خانوادگی.
توضیح: انجام پروژههای گروهی به کودکان کمک میکند تا مفهوم همکاری و کار گروهی را درک کنند. هر عضو خانواده میتواند وظیفهای بر عهده بگیرد و کودک میبیند که موفقیت کلی پروژه به انجام درست کارها توسط همه اعضا بستگی دارد. این تجربه حس مشارکت و اهمیت مسئولیتهای فردی را تقویت میکند.
- بیشتر بخوانید: عوارض کتک زدن بچه چیست؟
- بیشتر بخوانید: چگونه با کودکان در مورد مرگ صحبت کنید
۱۰_ آموزش استفاده از پول و مدیریت مالی
مثال: دادن مبلغی بهعنوان پولتوجیبی به کودک و تشویق او به پسانداز یا خرید چیزهایی که دوست دارد.
توضیح: مدیریت پول یکی از جنبههای مهم مسئولیتپذیری است. با دادن مبلغ کمی پول به کودک و کمک به او در تصمیمگیری برای خرجکردن یا پساندازکردن آن، به او میآموزید که مسئولیت مالی دارد و باید نتایج تصمیمات مالی خود را بپذیرد. این کار بهمرورزمان حس مسئولیت مالی را در کودک تقویت میکند.
پیشنهاد میدهیم برای اطلاعات بیشتر مقاله افزایش هوش مالی کودکان را بخوانید. همینطور مقاله توجیبی دادن به کودکان هم منبع مناسبی است.
۱۱_ تشویق به عذرخواهی و جبران اشتباهات
مثال: وقتی کودک کاری اشتباه انجام میدهد، بهجای سرزنش، او را تشویق کنید که مسئولیت کارش را بپذیرد و عذرخواهی کند.
توضیح: این روش به کودک میآموزد که اشتباهکردن بخشی از زندگی است، اما مهمتر از آن، توانایی پذیرفتن اشتباهات و تلاش برای جبران آنهاست. تشویق به عذرخواهی و نشاندادن راههای جبران، به کودک کمک میکند تا بفهمد مسئولیتپذیری به معنای مواجهه با عواقب رفتارها و تلاش برای اصلاح آنها است.
۱۲_ نقش دادن در تصمیمگیریهای خانوادگی
مثال: مشورت با کودک در تصمیمگیریهای خانوادگی ساده مثل انتخاب مقصد تعطیلات یا برنامهریزی برای شام.
توضیح: وقتی کودک میبیند که نظرش در تصمیمگیریهای خانوادگی اهمیت دارد، احساس مسئولیت بیشتری میکند و درک میکند که نظرات و تصمیماتش میتوانند بر دیگران تأثیر بگذارند. این کار به او کمک میکند تا یاد بگیرد تصمیمگیری مستلزم بررسی نتایج و تأثیر آنها بر افراد دیگر است.
۱۳_ دادن آزادی و پذیرش شکستها
مثال: اجازهدادن به کودک برای امتحانکردن چیزهای جدید مثل پختن یک غذا یا شرکت در یک پروژه جدید، حتی اگر ممکن است در ابتدا موفق نشود.
توضیح: آزادی دادن به کودک برای تجربهکردن و اشتباهکردن، به او میآموزد که مسئولیتپذیری تنها به موفقیتهای سریع محدود نمیشود. او یاد میگیرد که شکستها نیز بخشی از فرآیند یادگیری و مسئولیتپذیری هستند و باید از آنها درس بگیرد. حمایت شما در این مرحله از اهمیت زیادی برخوردار است.
۱۴_ ایجاد سیستم پاداش برای تلاشها
مثال: ایجاد یک جدول انگیزشی که در آن کودک برای انجام وظایف مختلف ستاره یا امتیاز میگیرد و سپس این امتیازات را برای دریافت پاداش استفاده میکند.
توضیح: این سیستم به کودک انگیزه میدهد که مسئولیتهایش را با جدیت بیشتری انجام دهد و بداند که تلاشهایش مورد قدردانی قرار میگیرد. البته مهم است که این پاداشها بیشتر بر مبنای تلاش و پیشرفت کودک باشند تا نتیجه نهایی.
۱۵_ آموزش نظم و مدیریت زمان
مثال: تعیین زمان مشخص برای انجام تکالیف مدرسه، بازی و استراحت.
توضیح: مدیریت زمان یکی از مهمترین مهارتهای مسئولیتپذیری است. با تعیین زمانبندی مشخص برای فعالیتهای روزانه، کودک میآموزد که چگونه وقتش را بهدرستی مدیریت کند و مسئولیت انجام کارهای خود را در زمان تعیینشده بپذیرد. این کار به او کمک میکند تا در آینده نیز بتواند کارها و وظایفش را بهتر مدیریت کند.
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل تربیت بچه ۷ ساله و با بچه پرخاشگر چگونه رفتار کنیم ارائه میدهند.
بازی برای مسئولیت پذیری کودک
شما در مقاله بازی با کودک در خانه میتوانید لیست متنوعی از بازیها برای آموزش مسئولیتپذیری را یاد بگیرید. در اینجا هم برخی از بهترین بازیها برای آموزشی مسئولیت پذیری در کودکان را بررسی میکنیم:
- چرخ وظایف: یک چرخ از وظایف مختلف بسازید. هر روز صبح چرخ را بچرخانید. هر وظیفهای که به کودک افتاد، او موظف است که در طی روز این وظیفه را انجام دهد.
- مدیر کوچک: از کودک بخواهید مدیریت کارهای ساده خانه را مثل مراقبت از گیاهان یا مرتبکردن وسایل بر عهده بگیرد و تمام این کارها را در یک دفتر ثبت کند تا آخر هفته بابت آنها پاداش بگیرد.
- مزرعه حیوانات: یک گیاه یا چند عروسک اسباببازی را به کودک بسپرید و از او بخواهید که به بهترین نحو از آنها مراقبت کند.
- نگهبان وسایل: به کودک وسیلهای داده و از او بخواهید که این وسیله را تا یک هفته سالم و تمیز نگه دارد. اگر کودک در انجام این کار موفق بود، به او پاداش دهید.
- صندوق امانت کودک: شما میتوانید یک صندوق امانت برای کودکتان بسازید و داخل آن چند وسیله یا یادداشت بگذارید. حالا فرزندتان را مسئول مراقبت از این صندوق کنید و به او بگویید که تا پایان هفته باید محتویات صندوق سالم باقی بمانند. اگر کودک در انجام این کار موفق بود، میتوانید به او پاداش دهید.
نحوه اصولی تشویق کودکان برای مسئولیتپذیری بیشتر
در این بخش به شما میگوییم که اگر کودک وظایف و مسئولیتهایش را بهخوبی انجام داد، چگونه او را به شیوهای اصولی، مؤثر و روانشناختی تشویق کنید تا انگیزه و حس اعتماد بهنفسش بیشتر شود. هدف از این تشویقها، تقویت رفتارهای مثبت و ایجاد علاقه در کودک برای ادامه مسئولیتپذیری است.
- تشویق مخصوص به رفتار کودک: تنها رفتار مشخص او را تعریف کنید، نه خود او. مثلاً بگویید: «خیلی خوب شد که لباسهایت را خودت تا کردی.»
- استفاده از تحسین کلامی صادقانه: از جملاتی استفاده کنید که نشاندهنده توجه واقعی شما به تلاش کودک باشد.
- پاداشهای کوچک و غیرمادی: اجازه دهید یک فعالیت مورد علاقهاش را انجام دهد یا زمان بیشتری با شما بگذراند.
- نشان دادن پیشرفت: با استفاده از جدول یا نمودار، میزان انجام مسئولیتها را به کودک نشان دهید تا خودش پیشرفت را حس کند.
- توجه و محبت والدین: گاهی در آغوش گرفتن یا وقت گذراندن با کودک بهترین نوع تشویق است.
- جملات تأییدکننده: از عبارتهایی مثل «میدانستم میتوانی!» یا «بهت افتخار میکنم!» برای تقویت حس توانمندی استفاده کنید.
- الگو بودن: رفتار مسئولانه خودتان بهترین تشویق غیرکلامی برای کودک است.
- مشارکت در شادی موفقیت: لحظههای موفقیت کودک را جشن بگیرید؛ حتی با یک لبخند یا تشکر ساده.
نحوه برخورد با کودک بیمسئولیت
وقتی کودک نسبت به مسئولیتهایش بیتوجهی میکند، نوع برخورد والدین نقش بسیار مهمی در اصلاح یا تشدید این رفتار دارد. در این بخش یاد میگیرید چگونه بدون تحقیر، تهدید یا تنبیههای آسیبزا با کودک بیمسئولیت برخورد کنید؛ بهطوری که هم پیامد رفتار را یاد بگیرد و هم شرایط بدتر نشود. هدف، آموزش مسئولیتپذیری است نه ایجاد ترس یا لجبازی.
- حفظ آرامش: برخورد عصبی و پرخاشگرانه باعث مقاومت و لجبازی کودک میشود؛ ابتدا آرام بمانید.
- تفکیک رفتار از شخصیت: به کودک نگویید «تو بیمسئولیتی»، بلکه بگویید «این کارت انجام نشده».
- تعیین پیامد منطقی: تنبیه باید مرتبط با همان رفتار باشد؛ مثلاً اگر اسباببازیها را جمع نکرد، موقتاً اجازه استفاده از آنها را نداشته باشد.
- پرهیز از تنبیه بدنی و تحقیر: این روشها باعث آسیب روانی و کاهش اعتماد کودک میشود.
- توضیح دلیل پیامد: به زبان ساده برای کودک توضیح دهید چرا این پیامد در نظر گرفته شده است.
- ثبات در برخورد: قوانین و پیامدها باید همیشه یکسان اجرا شوند تا کودک سردرگم نشود.
- دادن فرصت جبران: اجازه دهید کودک اشتباه خود را اصلاح کند و دوباره مسئولیت را انجام دهد.
- تشویق پس از اصلاح رفتار: وقتی کودک مسئولیتش را انجام داد، حتی اگر دیر بود، او را تشویق کنید.
- متناسب بودن انتظار با سن کودک: مسئولیتهای فراتر از توان کودک، او را دلزده و بیانگیزه میکند.
- گفتوگوی کوتاه و مؤثر: بعد از آرام شدن شرایط، درباره احساسات و مسئولیتها با کودک صحبت کنید.
اشتباهات در مسیر تربیت فرزند مسئولیتپذیر
در مسیر آموزش مسئولیتپذیری به کودک، والدین گاهی ناخواسته مرتکب اشتباهاتی میشوند که نهتنها اثر تربیتی ندارند، بلکه ممکن است باعث لجبازی، دلخوری یا حتی کینه کودک نسبت به والدین شوند. آگاهی از این خطاها به شما کمک میکند روند تربیت را اصولیتر، همدلانهتر و مؤثرتر پیش ببرید.
- انتظار بیش از توان کودک: سپردن وظایف سنگین یا غیرمتناسب با سن باعث دلزدگی و بیانگیزگی میشود.
- سرزنش یا مقایسه با دیگران: گفتن جملاتی مثل «ببین فلانی چقدر منظمتره!» اعتماد کودک را از بین میبرد.
- تحقیر هنگام اشتباه: تحقیر بهجای راهنمایی، کودک را از پذیرش مسئولیت فراری میکند.
- عدم تشویق به موقع: نادیده گرفتن تلاشهای کودک حتی کوچکترین آنها، نشانه بیاهمیتی تلقی میشود.
- تنبیههای غیرمنطقی و شدید: تنبیههایی که ارتباطی با رفتار ندارند یا خیلی سخت هستند، باعث ترس و لجبازی میشوند.
- تغییر مکرر قوانین: ناهماهنگی در برخورد یا تغییر قوانین باعث سردرگمی کودک میشود.
- انجام دادن مسئولیتهای کودک توسط والدین: اگر همیشه شما کار او را تمام کنید، حس مسئولیت در او شکل نمیگیرد.
- بیتوجهی به احساسات کودک: نادیده گرفتن ناراحتی یا خستگی کودک باعث کاهش ارتباط عاطفی میشود.
- پند و نصیحت افراطی: طولانی حرف زدن بهجای عمل و همراهی، معمولاً کودک را خسته و بیتوجه میکند.
- تشویق بر اساس نتیجه نه تلاش: اگر فقط نتیجه تحسین شود، کودک یاد نمیگیرد برای فرآیند تلاش ارزش قائل شود.
کلام آخر
بهرهگیری از راهکارهای آموزش مسئولیت پذیری کودکان و ایدههایی که بیان شد، کمک میکنند تا کودکان بهتدریج و بهصورت عملی مفهوم مسئولیتپذیری را درک کنند و آن را در جنبههای مختلف زندگیشان به کار بگیرند. این مهارتها به مرور زمان حس مسئولیتپذیری در شخصیت کودک را شکل میدهند و او را برای موفقیت در آینده آماده میکنند.
