پیشدبستانی مانند پلی است که فضای شاد و بیدغدغه مهدکودک را به فضای جدی و آکادمیک مدرسه متصل میکند. یک پیش دبستانی خوب، مهارتهای لازم برای رشد شناختی، عاطفی، یادگیری و غیره را به کودک آموزش میدهد و در عین ایجاد احساسات مثبت، او را برای حضور در فضای ساختاریافتهای مانند مدرسه آماده میکند. مهمترین نشانه های یک پیش دبستانی خوب، کادر مدرسه و معلمان حرفهای آن هستند که با حمایت عاطفی و روانی کودک، زمینه جدا شدن او از دنیای کودکانهاش را فراهم میکنند.
مزایای رفتن به پیش دبستانی چیست؟
بسیاری از والدین به علت مسائلی مانند هزینه، سلیقه شخصی، نیازهای خاص کودک یا عدم تطابق فضای پیشدبستانی با استاندارها، ادیان یا باورهای بهخصوص خانواده، از فرستادن کودک به این مقطع تحصیلی خودداری میکنند. شما حق دارید نخواهید هزینه کنید یا فرزندتان را در معرض ایدئولوژیهای نامناسبی قرار دهید؛ اما با این دیدگاه، حتی نباید کودک را به مدرسه بفرستیم! انجمن ملی آموزش کودکان خردسال (NAEYC) میگوید:
آمادگی یک کودک برای مدرسه رفتن تنها به حفظ بودن الفبا، تا 100 شمردن، تشخیص رنگها یا نوشتن اسمشان محدود نمیشود؛ زیرا آمادگی به معنای دانستن و یادگیری مبانی تحصیلی نیست. کودکی “آماده” است که با حضور در یک پیش دبستانی خوب، اعتمادبهنفس و نگرش و دیدگاهی مناسب نسبت به خود و جهان اطرافش را پرورش داده باشد و به همین ترتیب، در یک وضعیت ذهنی سالم قرار داشته باشد. (منبع: Child Care Services Association)
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل خبرچینی کودکان و ناخن جویدن کودکان میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
بیایید مزایای فرستادن کودک به یک پیش دبستانی خوب را بررسی کنیم:
- آمادگی برای آموزش مقاطع بالاتر
- کمک به کودک در یافتن علایقش
- کمک به کودک در یافتن هویت خود
- تقویت مهارتهای اجتماعی و عاطفی
- پرورش کنجکاوی کودک و به چالش کشیدن او
- اولین تجربه قرارگرفتن در یک محیط ساختاریافته
- بهبود مهارتهای شناختی، حرکتی و زبانی کودک
- کمک به استقلال کودک از خانواده و توانایی مراقبت از خود
- یادگیری به همراه سرگرمی و ایجاد دید مثبت نسبت به مدرسه
- پرورش مهارت یادگیری و ایجاد علاقه در کودک نسبت به یادگیری
- بهبود مهارتهای تصمیمگیری، تفکر انتقادی و حل مسئله کودک
- ایجاد احساس شایستگی، اعتمادبهنفس، عزتنفس و خودارزشمندی در کودکان
- آموزش راحتتر مبانی ریاضی و خواندن و نوشتن؛ زیرا کودک در این سن عاشق تحت تاثیر قراردادن والدین است و آموزشپذیری اولیه او در این مقطع بیشتر خواهد بود.
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل مسخره کردن در کودکان و وسایل مورد نیاز پیش دبستانی دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
- بیشتر بخوانید: سبک های فرزند پروری
- بیشتر بخوانید: خطاهای فرزند پروری
نشانه های یک پیش دبستانی خوب چیست؟
اگر دقت کرده باشید، در بخش قبل شما را تشویق نکردیم فرزندتان را به یک پیش دبستانی بفرستید؛ بلکه تأکید کردیم او را به یک “پیش دبستانی خوب” بفرستید! یک پیش دبستانی خوب، پیش دبستانی است که بتواند تمام مزایای بررسی شده در بخش قبل را در بر بگیرد و با ترکیب مناسب آنها، بهترین تاثیر را روی کودک بگذارد. در ادامه، به چند مورد از نشانه های یک پیش دبستانی خوب اشاره کردیم:
1_ معلم و کادر حرفهای
با توجه به اینکه کودکان در این سن پیشزمینه خاصی درمورد فضای آکادمیک، حضور در کلاس، نحوه برقراری ارتباط با معلم و همکلاسیها ندارند؛ این افراد باید صبور و دانا باشند تا این خلاها را آرامآرام پر کنند. البته اشتیاق و علاقه معلم و کادر مدرسه به آموزش و کودکان نیز یکی از معیارهای مهم انتخاب یک پیش دبستانی خوب خواهد بود.
ضمن آن که کودک پیش دبستانی معمولاً مهارتهای شناختی خود را در سطوح پیشرفتهای پرورش نداده است؛ بنابراین، نیاز به توجه و حمایت بیشتری دارد و احتمال اینکه برداشت اشتباهی از رفتار معلم یا کادر مدرسه داشته باشد، بالا خواهد بود. بهعنوانمثال، اگر معلم از چیزی ناراحت باشد، کودک فکر میکند علت این ناراحتی، خودش است و احساس بدی پیدا میکند. معلم حرفهای یک پیش دبستانی خوب، تمام احساسات شخصی، اتفاقات کاری و غیره را پشت در کلاس میگذارد. سایر ویژگیهای کادر مدرسه و معلم حرفهای به شرح زیر هستند:
- دارای رویکرد فردمحور
- ایجاد چالشهایی متناسب با سن کودکان
- ایجاد زمینه آشنایی و شکلگیری دوستی بین کودکان
- دارای سبک و سیاقی بیطرفانه و همسو با استانداردهای جهانی
- مشاهده دقیق رفتار کودکان با همدیگر و مداخله حرفهای در صورت نیاز
- بهبود مهارتهایی مانند کارگروهی، اشتراکگذاری و برقراری ارتباط مثبت با یکدیگر
- تعیین محدودیتهای رفتاری و قوانین کلاسی و توضیح علت ضرورت رعایت آنها به کودکان
- یادداشتبرداری و جمعآوری نمونه نقاشیها و نوشتههای کودکان برای بررسی مسیر پیشرفت آنها
- گوشدادن و اعمال نظرات والدین در چارچوب استانداردهای جهانی و احترام به فرهنگ و سلیقه آنها فارغ از عقاید شخصی
شما میتوانید با بررسی سوابق کادر مدرسه و معلم، محل آموزش آنها، صحبت با دانشآموزان فعلی مدرسه، برقراری ارتباط با والدین دانشآموزان و صحبت با کادر مدرسه و معلمها به این اطلاعات دسترسی پیدا کنید؛ تنها باید کمی دقیق و زیرک باشید و مو را از ماست بیرون بکشید! معلمها (و سپس کادر مدرسه) مهمترین نشانه های یک پیش دبستانی خوب هستند؛ اگر این مورد تیک بخورد، بسیاری از مواردی که در ادامه به آنها اشاره میکنیم قابلمدیریت خواهند بود!
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل فرزند پروری کودکان بیش فعال و فرزند پروری هلیکوپتری ارائه میدهند.
- بیشتر بخوانید: فرزند پروری چیست؟
- بیشتر بخوانید: نقش مادر در فرزند پروری
- بیشتر بخوانید: ایده های بازی با کودک در خانه
- بیشتر بخوانید: درمان خودزنی در کودکان
2_ زیرساختهای مناسب
برخلاف کودکان بزرگتر، خردسالان نمیتوانند بهدرستی از خودشان مراقبت کنند، خطر را تشخیص دهند، تصمیمات عاقلانه بگیرند و بهداشت را رعایت کنند. به همین دلیل، دومین مورد از نشانه های یک پیش دبستانی خوب، داشتن فضایی استاندارد و متناسب با نیاز و توانایی کودکان در آن سن است. این موارد را در نظر داشته باشید:
- استفاده از میز و صندلیها به تعداد کافی، متناسب با قد و جثه کودکان دارای گوشههای گرد جهت کاهش احتمال آسیب به کودکان
- کلاسهای مجهز؛ شامل وسایل الکترونیکی، فضای کافی برای حرکت کودکان، وسایل بهداشتی مانند دستمال و شوینده دست
- درهای سالم، پنجرههای محکم، قرنیزهای گرد و بدون تیزی، پلههای عریض و کوتاه، نردههای محکم برای پله، سکو و پنجرهها، کفپوشهای محکم و بدون شکستگی
- دوربینهای مداربسته، نگهبان درهای ورود و خروج و دردسترسبودن کارکنان مدرسه در صورت بروز اتفاقات ناخوشایند
- سرویس بهداشتی تمیز؛ دارای سطلآشغال، دستمال و ملزومات بهداشتی، قفسههایی برای نگهداشتن کیف و وسایل دانشآموزان، شیرهای سالم دارای آب تمیز و غیره.
در نهایت، اگر بیش دبستانی در فضای یک مدرسه واقع شده است، دقت کنید حتما کلاسهای پیش دبستانی جدا از کلاسهای سایر پایهها باشند و حیاط و ساختمان مخصوص به خود را داشته باشند.
3_ رعایت تناسب بین تعداد دانشآموزان و کادر مدرسه
طبق تحقیقات اخیر، نسبت دانشآموزان به کارکنان یکی از مهمترین نشانه های یک پیش دبستانی خوب است. نسبت متعادل یعنی بهازای هر معلم، حداکثر 15 دانشآموز ثبتنام شوند تا معلم بتواند توجه و حمایت کافی صرف تکتک کودکان کند و فردیت هر کدام را به رسمیت بشناسد. از طرفی، زمانی که این نسبت متعادل باشد، مواردی مانند تمیزکاری، رسیدگی به کارهای اداری، مدیریت بچهها در حیاط و فضای باز و سایر موارد اینچنینی بسیار سادهتر، کمخطرتر و استانداردتر خواهد بود.
درصورتیکه این نسبت متعادل باشد، تعامل بین دانشآموزان و کادر مدرسه بهبود پیدا خواهد کرد و تاثیر مثبتی بر کیفیت آموزش، روند یادگیری و رسیدگی به نیازها، تکالیف و سؤالات کودکان دیده خواهد شد. ضمن آن که کودک در این سن، مهارتهای شناختی، عاطفی، زبانی و اجتماعی خود را بهخوبی یاد نگرفته و پردازش نکرده است. آموزش چنین مهارتهای مهمی تنها در فضایی امکانپذیر خواهد بود که کودک، حس کند دیده و شنیده میشود.
اگر میخواهید در زمینه آموزش بهداشت فردی به کودکان و دروغ گویی در بچه ها دانشتان بیشتر شود منابع ذکر شده را از دست ندهید.
4_ برنامه درسی استاندارد
منظور از برنامه درسی استاندارد، برنامهای است که شامل انواع فعالیتها شود؛ بهعنوانمثال، اندازه و تعداد فعالیتهای عملی، تئوری، بازی و غیره باید در حد تعادل باشند. باتوجهبه اینکه طراحی برنامههای درسی بر عهده معلم و کادر مدرسه است؛ اهمیت حرفهای بودن این افراد بیشازپیش مشخص میشود. شما باید مطمئن باشید این افراد صلاحیت و توانایی طراحی یک برنامه درسی را دارند یا خیر؛ ضمنا ارزیابی کنید آیا این برنامه درسی اهداف مشخص، منحصربهفرد و نوآورانهای نسبت به برنامههای سایر مدرسهها دارد یا صرفاً یک کپی دستوپاشکسته از برنامههای خوب دیگران است.
در ادامه، بررسی کنید آیا برنامههای درسی طراحی شده توسط آنها، ویژگیهای زیر را دارد یا خیر:
- تعیین اهداف چالشبرانگیز اما قابلدستیابی برای کوکان
- درنظرگرفتن زمان کافی برای مشارکت عمیق همه کودکان در فعالیتها
- ترکیب عناصر یادگیری و سرگرمی و علاقهمند کردن کودک به یادگیری
- حاوی فعالیتهایی برای کشف آزادانه خلاقیتها و علایق توسط خود کودک
- متناسب با سن کودک، هوش میانگین کودکان در بازه سنی، مراحل رشد کودکان
- تأکید بر پرورش مهارتهایی مانند کارگروهی، اشتراکگذاری و برقراری ارتباط مثبت با یکدیگر
- شامل روشهای متنوع برای آموزش، برقراری ارتباط و غیره مطابق سبک یادگیری و نیازهای هر کودک
5_ ارتباط مؤثر و نزدیک کادر مدرسه و والدین
یکی از نشانه های یک پیش دبستانی خوب، داشتن برنامههای دورهای در بازههای زمانی کوتاه برای برگزاری جلسه والدین و مربیان است تا دو طرف بتوانند وضعیت کودک را ارزیابی کنند. طبق گفته کارشناسان، به اشتراک گذاشتن رفتار کودک در خانه و مدرسه توسط کادر مدرسه و والدین، دید بهتری نسبت به رفتارهای کودک، روند رشد و نیازهای او ارائه خواهد کرد.
از طرفی، در بخش قبل بر لزوم داشتن برنامه درسی مشخص و واضح تأکید کردیم. یکی از مهمترین ویژگیهای این برنامهها، انعطافپذیری آنها نسبت به نظرات والدین و صلاحدید آنها خواهد بود؛ زیرا نشان میدهد رویکرد معلم و کادر مدرسه نسبت به ارتباط والدین با فضای آموزشی به چه صورت است. کودک پیش دبستانی نمیتواند از خودش مراقبت کند یا درست و غلط را بهخوبی تشخیص دهد؛ بنابراین، ضروری است که برای حفظ امنیت جانی و روانی کودک، شما در برنامهها و تصمیمگیریها دخیل باشید و کادر مدرسه، مایل به ایجاد ارتباط مثبت با شما باشند.
6_ خدمات جانبی پیش دبستانی
استفاده از کلمه جانبی در این بخش به معنای اختیاری بودن آن نیست؛ بلکه تمام مواردی که در ادامه بررسی میکنیم، ضروری هستند و هر پیش دبستانی که عملکرد بهتری در ارائه آنها داشته باشد، یک پیش دبستانی خوب محسوب خواهد شد.
مورد اول، مسئله حملونقل است. درصورتیکه امکان رفتوآمد به مدرسه برای شما فراهم نباشد، نیاز به یک سرویس جابهجایی قابلاعتماد دارید که حافظ امنیت جانی و روانی کودک شما باشد. پیشدبستانیها باید با تعدادی راننده مجرب، بدون سوابق کیفری و دارای سلامت روانی و اخلاقی قرارداد ببندند و شما از بین آنها سرویسی برای کودکتان انتخاب کنید. ماشینهای این رانندهها باید کاملاً تمیز، ایمن و ترجیحاً دارای نشانههای اختصاصی پیش دبستانی باشند تا سایر رانندهها بدانند این ماشین در حال جابهجایی کودکان است.
مورد دوم، مسئله بهداشتی، درمانی و پزشکی است. توصیه میکنیم پیش دبستانی را انتخاب کنید که یک پرستار مجرب بهصورت تماموقت آن جا حضور داشته باشد؛ در غیر این صورت، حتما از وجود جعبه کمکهای اولیه اطمینان حاصل کنید و ببینید آیا کادر مدرسه آموزش کمکهای اولیه، مانند CPR را گذراندهاند یا خیر.
مورد آخر مسئله خوردوخوراک کودک است. یک پیش دبستانی خوب باید ساعات مشخصی برای صرف ناهار در نظر بگیرد و فضای غذاخوری مناسبی (جدا از حیاط!) برای کودکان ایجاد کرده باشد. یک پیش دبستانی خوبتر، وعده ناهار یا میانوعدههای مغذی به کودکان ارائه میکند و بار آمادهکردن غذای مناسب و مقوی را از دوش شما بر میدارد.
- بیشتر بخوانید: تربیت فرزند پسر
- بیشتر بخوانید: تربیت فرزند دختر
- بیشتر بخوانید: یوگا برای کودکان
7_ فضای کلاس سالم، گرم و صمیمی
چگونگی فضای کلاس تا حد زیادی وابسته به کادر مدرسه، معلم و برنامه آموزشی خواهد بود؛ بنابراین برای کسب اطمینان از چنین فضایی، باید بیشتر روی همان موارد تمرکز کنید. در ادامه، به برخی نشانه های یک پیش دبستانی خوب درمورد نحوه برگزاری، روند و تجهیزات کلاسهایش پرداختیم:
- یونیفرم و لباسهای راحت و زیبا
- ساخت اسباببازی و بازی با آنها
- ترغیب دانشآموزان به حل اختلافاتشان
- صرف حداکثر نیمی از روز به فعالیتهای گروهی
- لوازم هنری مانند مدادرنگی، وسایل کاستی و غیره
- عدم استفاده از کتابهای درسی با سبک و سیاق مدرسهای
- چسباندن آثار کودکان بر دیوارها بهصورت برابر و در کنار هم
- وجود کتابهای آموزشی دارای عکس، شعر و قابلیت رنگآمیزی
- پرسیدن سؤالات باز از کودکان و تشویق آنها به بحث و تبادل نظر
- قفسههایی برای نگهداری وسایل و اسباببازیها در ارتفاع کم و در دسترس کودکان
- خمشدن معلمها و کادر مدرسه برای هم سطح شدن با چشم بچهها هنگام صحبت با آنها
- ممنوعیت دادزدن معلمها و کادر مدرسه برای تشویق دانشآموزان به حل صلحآمیز اختلافات
- ایجاد نمودار و تصاویری روی دیوار برای کمک به کودکان برای شناخت احساساتشان و برخورد صحیح با آنها
8_ شهرت مثبت
بررسی شهرت مثبت یک پیش دبستانی محدود به سؤالوجواب از فامیل و آشنایان نمیشود؛ بلکه شما باید اطلاعات مورد نیازتان را از دو روش جمعآوری کنید:
- گروههای مخصوص والدین و فرزندپروری و بررسی بازخوردهای پیش دبستانی در سایتهای آنلاین نظرسنجی
- برقراری ارتباط با یکی یا چند خانواده که فرزندشان را به آن پیش دبستانی فرستادهاند.
مورد دوم کمی دشوارتر است؛ اما نتایج قابلاستنادتری در اختیار شما خواهد گذاشت. درصورتیکه موفق به برقراری ارتباط با این افراد شدید، سؤالات زیر را از آنها بپرسید:
- ارتباط مدرسه با والدین به چه صورت است؟
- فرزند شما از رفتن به این مدرسه راضی است؟
- آیا معلمان این مدرسه حرفهای و باتجربه هستند؟
- آیا فرزند شما اشتیاقی برای به اشتراک گذاشتن آموختههایش در مدرسه دارد؟
- برنامه درسی این پیش دبستانی بیشتر مبتنی بر بازی است یا آموزش مستقیم؟
- نظر خود شما در مورد مدرسه چیست؟ چه نقطه قوتی داشت که شما آن را انتخاب کردید؟
- آیا امکانات اضافه بر سازمانی در این مدرسه وجود دارد؟ مواردی مانند استخر، باغوحش حیوانات اهلی، آزمایشگاه، کلاسهای زبان، آموزش تخصصی نقاشی و کاردستی، کتابخانه، آموزش آلات موسیقی و غیره.
سایر نشانه های یک پیش دبستانی خوب به شرح زیر هستند:
- آموزش زبان انگلیسی
- نظارت کامل بر کودکان هنگام بازی
- برنامههای اردو منظم در فضاهای طبیعی، فرهنگی، تاریخی و غیره
- استفاده از عناصر متد یادگیری فعال در طراحی برنامههای آموزشی و رویکرد کلی مدرسه
- شخصیسازی برنامه درسی باتوجهبه نیازهای دانشآموزان و ایجاد عشق و علاقه به یادگیری
- درنظرگرفتن قسمتهایی از فضای مدرسه برای انجام کارهای مشخص؛ بهعنوانمثال، قسمتی مخصوص نمایش آثار کودکان، بخش مربوط به تئاتر و لباسهای فانتزی، قسمت کتابخوانی و غیره
- استفاده حداقلی از تکنیکهای طردکننده برای تنبیه؛ یعنی کودک از کلاس بیرون نشود یا در مکانی جدا از سایر همکلاسیها نگه داشته نشود.
نقش والدین در انتخاب و بررسی نشانه های یک پیش دبستانی خوب
در نهایت، تأکید میکنیم که به نظرات اطرافیان و کامنتهای آنلاین اکتفا نکنید و حتما بازدید حضوری از محل انجام دهید؛ شما میتوانید سرزده بازدید کنید یا در تورهایی که توسط خود مدرسه تنظیم میشوند، شرکت کنید. در این بازدید، حتما چک لیست زیر را در نظر داشته باشید:
- هنگام ورود چطور از شما استقبال کردند؟
- حس و حال دانشآموزان در آن فضا چگونه است؟
- آیا رفتارهای تنبیهی غیراستاندارد در این مدرسه وجود دارد؟
- آیا در حال وانمودکردن هستند و رفتارهای استرسی دارند؟
- روند برنامه برگزاری جلسات والدین و مربیان به چه صورت است؟
- میزان مشارکت معلمها در فعالیتهای دانشآموزان در چه حد است؟
- برخورد معلمین و کادر مدرسه با شما و دانشآموزان چه فرقی دارد؟
- آیا رفتارهای کنترلگرانه، پرخاشگرایانه یا محدودکننده مشاهده میکنید؟
- آیا حیاط پیش دبستانی فضای مناسبی برای تحرک و کنجکاوی کودک محسوب میشود؟
- بررسی کنید آیا برنامههای این پیش دبستانی انعطافپذیر هستند و نظرات والدین را نیز لحاظ میکنند؟
- به نقاشیهای کودکان روی دیوار، اعلامیههای روی بردها و یونیفرم دانشآموزان توجه کنید و ببینید آیا ایدئولوژی خاصی در آنها به کودکان اجبار میشود؟
کلام آخر
هر چقدر که یک پیش دبستانی خوب پایهای محکم برای یادگیری آینده کودک ایجاد خواهد کرد؛ یک پیش دبستانی نامناسب و غیراستاندارد کودک را چندین قدم از همسالانش عقب خواهد انداخت. باتوجهبه اینکه یک پیش دبستانی استاندارد نقش حیاتی در توسعه مهارتهای شناختی، یادگیری، تفکر انتقادی و بهبود رشد اجتماعی و عاطفی دارد، باید نشانه های یک پیش دبستانی خوب را بشناسید تا تجربه خوبی به کودک خود هدیه دهید.
منابع
