بچه تا چند سالگی اذیت میکنه؟ اگر بخواهیم یک جواب صریح و کوتاه بدهیم باید بگوییم چالشهای والدگری قانون پایستگی دارند و از شکلی به شکل دیگر تبدیل میشوند! مطالعات روانشناسی رشد نشان میدهند که حدود ۸۰٪ کودکان بین ۲ تا ۴ سال، رفتارهایی مانند لجبازی، قشقرق یا مخالفت را تجربه میکنند. اما در کودکانی که مهارتهای ارتباطی بهخوبی رشد کرده، این رفتارها معمولاً پس از ۴ سالگی کاهش پیدا میکنند. در ادامهی مقاله به اصلیترین دلایل اذیت کردن کودک و راهکارهایی برای برطرف کردن این مشکل میپردازیم. با ما همراه باشید.
بچه تا چند سالگی اذیت میکنه؟
میدانم که به عنوان یک والد کلافه که از سختیهای والدگری به ستوه آمده است، به دنبال یک جواب سریع هستید تا چشماندازی پیدا کنید و با خود بگویید اگر فلان مقدار دیگر تحمل کنم، چالشها تمام میشوند؛ اما متأسفانه باید بگوییم جواب سریع و مشخصی وجود ندارد.
چالشهای والدگری از زمانی که تصمیم میگیریم بچهدار شویم تا زمان نامعلومی ادامه دارند. آیا اکنون که بزرگسال شدهایم، والدینمان از دغدغههای مربوط به ما رها شدهاند؟ جواب منفی است. (هرچند که در خیلی از زمینهها به استقلال رسیدهایم، اما به هرحال برای والدین درگیریهای مربوط به فرزندان وجود دارد.)
Although it can feel like the temper tantrum stage lasts forever, children’s emotions tend to become more regulated after their third birthday.
ترجمه: گرچه ممکن است احساس کنید مرحله قشقرقها پایانی ندارد، اما معمولاً پس از تولد سهسالگی، هیجانات کودکان تا حد زیادی تنظیمشدهتر میشوند. منبع: Parents
بهطور میانگین میتوان گفت از زمانی که کودک میتواند گفتگو کند و در برخی از کارها به استقلال میرسد، چالشها میتوانند اندکی کاهش پیدا کنند؛ منتهی به شرطها و شروطها! بعد از این بازهی سنی هم در اصل چیزی را برداشت میکنیم که کاشتهایم! اینکه چالشها کمتر میشوند یا نه، به نحوهی رفتار ما در این سه چهار سال و سبک زندگیای که داشتهایم بستگی دارد.
در بخشهای بعدی، به طور مفصلتر در مورد این موضوع صحبت میکنیم و به راهکارهایی میپردازیم که میتوانند ناسازگاریهای کودک را کاهش دهند.
نکته: بعد از مشاهده این ویدیو، ویدیو درمان لجبازی کودک که کمی پایینتر قرار گرفته مشاهده کنید.
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل کنترل خشم در برابر کودکان و علت زود عصبانی شدن مادران میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
سختترین بازههای سنی!
مطلبی که در ادامه بیان میشود هم وحی منزل نیست و یک موضوع کلی و تقریبی محسوب میشود؛ اما میتوان گفت سه دورهی دشوارتر در مسیر والدگری وجود دارد.
- اولین دوره، سالهای ابتدایی زندگی کودک، یعنی از بدو تولد تا ۳ الی ۴ سالگی است؛ زیرا در این دوران کودک برای برطرف کردن تمام نیازهایش به ما وابسته است، بیخوابیها شدیدتر هستند، کودک نمیتواند خواستهاش را بیان کند و نمیتوانیم با فرزندمان گفتگو کنیم.
- دومین دوره، سن مدرسه و بازهی ۷ الی ۸ سالگی است؛ چون کودک وارد اجتماع بزرگتری به نام مدرسه میشود. کودکی که تا قبل از این در محیط خانواده، شاید پررنگترین و مهمترین نقش محسوب میشده است، اکنون در محیطی قرار میگیرد که همهی کودکان به یک اندازه مهم هستند. علاوه بر این، چهارچوبها، قوانین، باید و نبایدها و مسئولیتهایی وجود دارند که باید آنها را بپذیرد.
- سومین دوره هم به صورت طبیعی دورهی نوجوانی محسوب میشود؛ دورهای که برای کودکان با تغییرات ذهنی و جسمی بسیار زیادی همراه است و یکی از پیچیدهترین دورههای زندگیست.
چه زمانی اذیت کردن طبیعی است و چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
در بسیاری از مراحل رشد، رفتارهایی مانند هل دادن، گاز گرفتن یا اذیت کردن دیگران میتواند بخشی از فرآیند طبیعی یادگیری مهارتهای اجتماعی باشد. کودکان در سالهای اولیه هنوز مهارت کنترل هیجان، همدلی و حل تعارض را به طور کامل یاد نگرفتهاند. با این حال اگر این رفتارها شدید، مداوم یا همراه با آسیب جدی به دیگران باشد، ممکن است نیاز به بررسی توسط متخصص روانشناسی کودک وجود داشته باشد.
| سن کودک | رفتارهای اذیتکننده طبیعی | رفتارهای غیرعادی (نیازمند بررسی متخصص) |
|---|---|---|
| ۰ تا ۲ سال |
|
|
| ۲ تا ۴ سال |
|
|
| ۴ تا ۶ سال |
|
|
| ۶ تا ۱۰ سال |
|
|
کدام رفتارهای والدین باعث تشدید اذیت کردن کودک میشود؟
- تنبیه بدنی کودک: وقتی والدین برای کنترل رفتار کودک از کتک یا خشونت استفاده میکنند، کودک یاد میگیرد که پرخاشگری و آزار دادن دیگران راهی برای حل مشکل است.
- فریاد زدن و رفتارهای پرخاشگرانه در خانه: کودکانی که در محیطی پر از دعوا، داد زدن و بیاحترامی بزرگ میشوند، این الگوها را یاد میگیرند و همان رفتار را با دیگران تکرار میکنند.
- بیتوجهی به رفتارهای آزاردهنده کودک: اگر والدین رفتارهایی مانند هل دادن، گاز گرفتن یا اذیت کردن دیگران را نادیده بگیرند، کودک ممکن است تصور کند این رفتارها قابل قبول هستند.
- توجه زیاد هنگام رفتار منفی: گاهی کودک برای جلب توجه والدین دیگران را اذیت میکند. اگر والدین فقط زمانی که کودک رفتار بد دارد به او توجه کنند، این رفتار تقویت میشود.
- مقایسه کودک با دیگران: مقایسه کردن کودک با خواهر، برادر یا همسالان میتواند باعث حسادت، خشم و در نتیجه رفتارهای آزاردهنده نسبت به دیگران شود.
- قوانین نامشخص یا ناپایدار در خانه: وقتی یک روز رفتاری ممنوع است و روز دیگر نادیده گرفته میشود، کودک نمیتواند مرزهای رفتاری را به درستی یاد بگیرد.
- تحقیر یا برچسب زدن به کودک: گفتن جملاتی مثل «تو همیشه اذیت میکنی» یا «تو بچه بدی هستی» میتواند باعث شود کودک همان نقش منفی را بپذیرد و رفتارهای آزاردهنده را ادامه دهد.
- حل نکردن تعارضها به شکل سالم: اگر والدین روشهای آرام و منطقی حل اختلاف را به کودک آموزش ندهند، کودک برای رسیدن به خواستههایش ممکن است به اذیت کردن دیگران متوسل شود.
دلایل اذیت کردن نوزاد (کودک زیر یک سال)
| سن کودک | دلایل رایج اذیت کردن یا آزار دادن دیگران |
|---|---|
| ۰ تا ۱ سال |
|
| ۱ تا ۳ سال |
|
| ۳ تا ۵ سال |
|
| ۵ تا ۷ سال |
|
| ۷ تا ۱۰ سال |
|
گفته میشود میزان گریهی نوزادان در ۴ الی ۸ هفتگی به اوج خود میرسد و سپس کاهش پیدا میکند. گریهها و بیقراریهای نوزاد عصرها رواج بیشتری دارد و این زمانیست که والدین بیشتر خسته هستند و ظرفیت روانی کمتری دارند. رایجترین دلایل بیقراری کردن نوزاد عبارتند از:
1ـ گرسنگی
شاید کودک به اندازهی کافی سیر نمیشود؛ مثلا مقدار شیر مادر کمتر شده است، نوزاد نمیتواند به خوبی مک بزند یا سینهی مادر به خوبی در دهان نوزاد قرار نمیگیرد. اگر نوزاد گوش درد باشد، این موضوع روی مک زدن او تأثیر میگذارد. رفلاکس یا دل درد هم موقع شیر خوردن حس ناخوشایندی برای کودک ایجاد میکند و بیقراریاش را افزایش میدهد.
2ـ خستگی
در مقالهی خواب زیاد نوزاد به میزان خواب مورد نیاز نوزادان در بازههای سنی مختلف پرداختهایم و در مورد اصول تنظیم خواب صحبت کردهایم.اگر نوزاد خواب کافی و باکیفیتی نداشته باشد، طبیعتاً این کمبود را با گریه و بیقراری نشان میدهد.
3ـ باد گلو
باد گلو در قفسهی سینهی کودک حس ناخوشایندی ایجاد میکند و باعث میشود نتواند به راحتی شیر بخورد یا شیرهایی که قبلا خورده را برگرداند. در نتیجه این موضوع هم میتواند گریه و بیقراری کودک را افزایش دهد.
4ـ خیلی گرم یا خیلی سرد بودن
ما بزرگسالان هنگامی که از گرما یا سرما کلافه میشویم، با پوشیدن لباس مناسب یا تنظیم دمای محیط این مشکل را برطرف میکنیم؛ اما تنها کاری که نوزاد در این شرایط میتواند انجام دهد، گریه کردن است. با بررسی دمای دست و پای کودک یا استفاده از دماسنج، میتوانیم این موضوع را تشخیص دهیم.
5ـ رفلاکس
رفلاکس به شرایطی گفته میشود که غذای داخل معدهی نوزاد پس از مدت کوتاهی به بیرون بر میگردد. رفلاکس یک مشکل رایج است و معمولاً از ۸ هفتگی شروع شده و تا ۱ سالگی کاهش پیدا میکند و به این دلیل اتفاق میافتد که مری (لولهی غذا) در نوزاد در حال رشد است.
در این شرایط کودک حس ناخوشایندی دارد، اسید معدهی او مری را اذیت میکند، گریه و بیقراری بیشتری دارد و به دلیل برگرداندن شیر، بیشتر احساس گرسنگی میکند.
از شما دعوت میکنیم که به مقاله «ادرار نکردن نوزاد تا چند ساعت طبیعی است؟» هم سری بزنید.
6ـ دردهای کولیکی
کولیک هم یکی از مشکلات رایج در نوزادان است که به دردِ دل یا همان معده گفته میشود. در این صورت، نوزاد گریههای شدید و بدون دلیل دارد، آرام نمیشود و بدن خود را منقبض میکند؛ مثلا میبینید که بازوها و پاهایش را سفت کرده است، مشتهایش را گره میکند و در کمر خود قوس میاندازد. درد کولیکی معمولاً از ۶ هفتگی به اوج خود میرسد و تا ۳ الی ۴ ماهگی کاهش پیدا میکند.
7_ اختلالهای روانی
اختلالات روانی نیز میتوانند یکی از دلایل اذیت کردن بچههای بالای یک سال باشند. برخی از این اختلالات عبارت هستند از:
- بیشفعالی/کمتوجهی (ADHD): کودک در تمرکز کردن ناتوان است و بیقراری میکند.
- اختلال نافرمانی مقابلهای (ODD): کودک لجباز است و به قوانین بیاعتنایی میکند.
- اختلالات اضطرابی: کودک بیقرار است و واکنشهای تندی به تغییرات نشان میدهد.
- افسردگی کودکی: کودک تحریکپذیر است و به بازی یا تعامل با دیگران علاقهای نشان نمیدهد.
- اختلالات پردازش حسی (SPD): کودک نسبت به بافتها، نور یا صدا واکنش شدید نشان میدهد یا از آنها اجتناب میکند.
- اختلال طیف اوتیسم (ASD): کودک رفتارهای تکراری نشان میدهد و در تنظیم هیجاناتش مشکلاتی دارد.
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل تاثیر دعوای والدین و ویژگی والدین خوب دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
راهکارهایی برای آرام کردن نوزاد
اگر نوزاد بیش از حد بیقراری میکند و برای آرام کردن او به بنبست خوردهایم، راهکارهای زیر میتوانند کمککننده باشند:
- نزدیک بودن به بدن مادر به نوزاد آرامش میدهد؛ او را در آغوش بگیریم و به آرامی خودمان را تاب بدهیم، با صدای ملایم لالایی بخوانیم یا با او صحبت کنیم.
- نوزاد را در کالسکه بگذاریم و به پیادهروی برویم؛ حرکتهای آرام کالسکه، صداهای محیط، هوای تازه و نور خورشید میتواند آرامش نوزاد را افزایش دهد.
- از اسباببازیهایی که توجه نوزاد را جلب میکنند استفاده کنیم؛ جغجغههای رنگی، صداها و آهنگهای ملایم اسباببازیها، آویز بالای تخت و گهواره و …
- کمر نوزاد را به صورت ریتمیک و آرام نوازش کنیم.
- میتوانیم لباسهای کودک را در آورده و بدن او را ماساژ دهیم. (البته استفاده از روغن و لوسیون برای نوزاد زیر یک ماه توصیه نمیشود و همچنین لازم است دمای محیط مناسب باشد.)
- برای برخی از نوزادان حمام آبگرم آرامشبخش است و از قرار گرفتن در آب لذت میبرند.
- استفاده از white noise یا صداهای سفید هم میتواند کمککننده باشد؛ مثل صدای سشوار. (این صداها مشابه صدای داخل رحم هستند. میتوانید با سرچ کردن در گوگل تعدادی از صداهای سفید را دانلود کنید.)
راستی، ما یک مقاله با عنوان «بازی با نوزاد» هم داریم که راهکارهای آن به آرام کردن بهتر فرزندتان کمک میکنند.
دلایل اذیت کردن کودک بالای یک سال
مواردی وجود دارند که شاید در نگاه اول تأثیرگذار به نظر نرسند اما میتوانند خلق و خوی کودک را زیر و رو کنند! در این بخش به چند مورد از شایعترین دلایل اذیت کردن کودک بالای یک سال میپردازیم:
1_ خواب بیکیفیت
بله؛ کمبود خواب! تحقیقات بسیار زیادی نشان میدهند که کمبود خواب در کودکان تأثیر بسیار زیادی بر خلق و خوی آنها در طول روز دارد. خواب بیکیفیت یا ناکافی میتواند به نتایج زیر منجر شود:
- کمبود انرژی کودک
- افزایش پرخاشگری
- افزایش بیقراری و لجبازی
- بیش فعالی!
- افزایش اضطراب
- انزوای اجتماعی یا ناتوانی در تعامل با دیگران در محیطهای اجتماعی
- افزایش مشکلات رفتاری در مدرسه
- کاهش توانایی توجه و تمرکز
- بالا رفتن احتمال ابتلا به افسردگی
- کاهش توانایی لذت بردن یا توجه نشان دادن به موضوعات مثبت
- افزایش فریاد زدن یا دعوا کردن با دیگران
- کاهش توانایی خود کنترلی در کودک
اینجاست که باید در مورد چند سوال مهم به صورت صادقانه فکر کنیم؛
- آيا در زمینهی خواب اصولی و باکیفیت، برای فرزندمان عادات و روالهای منظمی ایجاد کردهایم؟
- آيا روتین مشخصی داریم و شبها رأس ساعت معینی میخوابیم؟
- صبحها در ساعت مشخصی از خواب بیدار میشویم؟
- آیا هنگامی که صبحها فرزندمان بیدار میشود، سرحال و پر انرژی است؟
- یا باید بارها او را صدا کنیم، به سختی از جا بلند میشود و احساس کسل بودن دارد؟
- چه تعداد از مواردی که در ابتدا گفته شد را در فرزندمان میبینیم؟
لازم است به سرنخهای کمبود خواب در کودک توجه کنیم و بدانیم که این موضوع تأثیر بسیار زیادی بر رفتار او در طول روز دارد.
کندیس آلفانو، روانشناس بالینی و مدیر مرکز خواب میگوید:
کودکان چه از لحاظ جسمی و چه از لحاظ مغزی و ذهنی در حال رشد هستند؛ در طول خواب است که سیستمهای عصبی و تنظیم خلق و خو در کودک توسعه و رشد پیدا میکنند. (منبع)
علاوه بر این، بر خلاف آنچه که به نظر میرسد، کمبود خواب لزوماً موجب کمانرژی بودن کودک نمیشود؛ بلکه میتواند کودک را بیقرار، پرخاشگر، بیشفعال یا به عبارتی بر افروخته کند. به همین ترتیب، در طول روز از بیقراریهای فرزندمان کلافه میشویم و شاید حدس نزنیم که یکی از دلایل میتواند کمبود خواب باشد.
راستی، در این زمینه پیشنهاد میدهیم که از مقاله «بهترین روش خواباندن کودک» هم کمک بگیرید.
2_ تغذیهی نادرست
مورد مهم بعدی، بحث تغذیهی کودک است؛ اگر فرزندمان تحریکپذیر و پرخاشگر است، نوسانات خلقی دارد، بیشفعال است، تمرکز پایینی دارد، رفتارهایی مثل لجبازی را از خود نشان میدهد و به طور کلی بدقلق یا ناسازگار است، لازم است نگاهی به برنامهی تغذیهی فرزندمان داشته باشیم. بیایید به پاسخ پرسشهای زیر فکر کنیم:
- آیا روتین و برنامهی منظمی برای سه وعدهی اصلی داریم؟
- فرزندمان صبح را با خوردن چه خوراکیای آغاز میکند؟
- تا چه حد شیرینیجات، قندیجات، نوشیدنیهای شیرین یا شکلات در اختیار فرزندمان قرار میدهیم؟
- چیپس، پفک و خوراکیهای اینچنینی چطور؟
- فستفود یا غذاهای سرخکردنی تا چه اندازه در برنامهی غذایی ما وجود دارد؟
- میوهها، سبزیجات، غلات کامل، فیبر، پروتئین و لبنیات چطور؟
تحقیقات اخیر نشان میدهند که ارتباط واضح و معناداری بین رژیم غذایی کودکان و سلامت روان، خلق و خو، مهارتهای شناختی، حافظه و تمرکز آنها وجود دارد. تغذیهی ناسالم و مصرف زیاد شیرینیجات، نمودار خلق و خوی کودک را به یک نمودار موجی با قلهها و درههای فراوان تبدیل میکند! زیرا بالا و پایین رفتن سریع و ناگهانی قند خون، با نوسانات خلقی زیاد و افزایش استرس همراه است.
ما در یک مقاله در مورد ترک عادت هله هوله خوردن کودک صحبت کردهایم که برای اطلاعات بیشتر میتوانیم این مقاله را هم بخوانید.
3_ پرخاشگری والدین
بیایید در مورد سوالهای زیر صادقانه فکر کنیم:
- در طول روز چند بار بر سر فرزندمان داد میزنیم؟
- هنگام عصبانیت چه عکسالعملهایی داریم؟
- آیا از کتک زدن به عنوان یک ابزار تنبیهی استفاده میکنیم؟
- آیا از شرمگین کردن کودک و القای حس گناه برای تربیت او کمک میگیریم؟
- آیا کودک را تهدید میکنیم؟
- تا چه اندازه مدیریت خشم داریم؟
گاهی در شرایط کلافگی، فکر میکنیم بالا بردنِ بلندی صدا میتواند میزان تأثیرگذاری کلاممان یا حرفشنوی کودک را افزایش دهد؛ اما تحقیقات نشان میدهند که پرخاشگری و فریاد زدن در والدین سطح ترس و اضطراب را در کودک بالا میبرد، میتواند او را در حالت حمله (مثل پرخاشگری، لجبازی یا ناسازگاری) نگه دارد، میتواند منجر به مشکلات اجتماعی در کودک شود، بیشفعالی یا بیتوجهی را افزایش میدهد، عزت نفس و اعتماد به نفس کودک را پایین میآورد، بر الگوی خواب او تأثیر میگذارد و … (برای مطالعهی بیشتر به مقالات «عوارض کتک زدن بچه» و «تاثیر عصبانیت مادر بر کودک» مراجعه کنید.)
صوت روانشناسی: تنبیه بچه حرف گوش نکن
سخنران: درنا شریفی، روانشناس کودک
4_ سرزنشگری زیاد والدین
علاوه بر پرخاشگری، سرزنشگری زیاد هم آثار نامطلوب بیشماری بر رفتار کودک خواهد داشت.
- تا چه اندازه به کودک برچسب منفی میزنیم؟
- موقع صحبت کردن با کودک از چه کلماتی استفاده میکنیم؟
- آیا اشتباه کردن کودک برایمان غیر قابل تحمل است؟
سرزنشگریهایمان میتواند به این دلیل باشد که به صورت ناخودآگاه فکر میکنیم اگر به صورت مداوم اشتباهات کودک را یادآور شویم یا مدام روی ویژگیهای منفی او تمرکز کنیم، فرزندمان میتواند متفاوتتر و بهتر از ما عمل کند. اما این رفتار سطح اضطراب کودک را بالا میبرد، حس ارزشمندی درونی او را کاهش میدهد و برعکس، رفتارهای ناسازگارانه و پرخاشگرانه را افزایش میدهد. (در مقالهی «جملاتی که والدین هرگز نباید به فرزندشان بگویند» بیشتر به این موضوع پرداختهایم.)
5_ غیر قابل پیشبینی بودن محیط زندگی
تحقیقات نشان میدهند که روالهای ثابت و منظم به رشد عاطفی اجتماعی سالم در کودکان کمک میکنند. (منبع) کودکانی که در محیطهایی با ثبات و نظم و آرامش بزرگ میشوند، مهارتهای خودتنظیمی بیشتری دارند (به این معنا که میتوانند احساسات و رفتارهای خود را بهتر مدیریت کنند.).
اگر بخواهیم ویژگیهای محیط امن و سالم را در یک کلمه خلاصه کنیم، باید بگوییم «قابل پیشبینی بودن»؛ یعنی اتفاقات پیشرو و رفتارهای والدین برای کودک قابل پیشبینی باشند. (مثلا رفتار والد یک بار انفجاری و بار دیگر خنثی نباشد.) علاوه بر این، برنامهی روزانهی منظم هم به کودکان حس آرامش و امنیت میدهد. (البته رعایت اعتدال در این زمینه اهمیت زیادی دارد؛ چهارچوبهای زیاد و سختگیرانه اثر عکس دارند.)
6_ سخت یا آسان بودن کودک!
این موضوع هم در علم روانشناسی وجود دارد که بعضی از کودکان ذاتاً آسانتر و برخی دیگر در اصطلاح کمی سختتر هستند یا چالشهای بیشتری دارند. این مورد به عوامل بسیار زیادی بستگی دارد؛ مثلا ژنتیک، شرایط بارداری مادر، احساسات مادر و چالشهای زندگی در دوران بارداری، شرایط روحی و روانی پدر و … .
البته به این معنا نیست که با مشاهدهی چالشهای کودک به راحتی بخواهیم بگوییم که «فرزند من بچهی سختی است!» و از زیر بار مسئولیتها یا اصلاح شرایط نامناسب شانه خالی کنیم. در هر صورت حتی در مورد بچههای دشوار هم با رعایت سایر موضوعات مهم در امر والدگری، میتوان چالشها را مدیریت کرد و کاهش داد.
7_ دیده نشدن یا شنیده نشدن کودک
هر کودکی دنیای منحصر به فرد، علائق، خواستهها، ویژگیها و نیازهای خاصی دارد. کودکانی که از سمت والدین دیده و شنیده نمیشوند، احساساتشان به رسمیت شناخته نمیشود و پدر و مادر زمان باکیفیتی با آنها سپری نمیکنند، ناسازگارتر یا بدقلقتر هستند. بزرگترین نیاز هر کودکی، دریافت عشق بیقید و شرط از والدین است؛ این که ببیند با تمام ویژگیهای مثبت و منفیاش، از سمت پدر و مادر عشق و پذیرش دریافت میکند.
والدینی با سبک فرزند پروری مقتدرانه معمولاً سعی میکنند که به ویژگیهای فرزندانشان توجه کافی داشته باشند.
مقالهی «بچه هام خیلی اذیت میکنن چیکار کنم» مکمل خوبی برای این مقاله محسوب میشود.
راهحلهایی برای کاهش بدقلقیهای کودک بالای یک سال
بسیار خوب! تا به اینجای کار در مورد دلایل ناسازگاریهای کودک صحبت کردیم؛ اما آیا راهکارهایی برای این موضوع وجود دارد؟ ماهی را هر وقت از آب بگیریم تازه است! همیشه میتوان اصلاحاتی انجام داد و روی راهحلها تمرکز کرد. به عنوان مثال:
1_ خواب کودک را تنظیم کنیم
در مقالهی «تنظیم خواب کودک» مفصل دربارهی این موضوع صحبت کردهایم. با ایجاد یک روتین منظم و مشخص میتوانیم به مرور در مورد ساعات خوابیدن فرزندمان برای او عادتسازی کنیم. اصول کلی تنظیم خواب به صورت مختصر عبارتند از:
- محدود کردن فعالیتهای هیجانانگیز و بدو بدو به قبل از تاریکی هوا
- کاهش نور محیط بعد از تاریکی هوا برای ترشح هورمون ملاتونین
- کاهش صداهای محیط بعد از تاریکی هوا
- خوردن یک وعدهی غذایی مناسب تا دو ساعت قبل از خواب
- ممنوعیت استفاده از صفحههای نمایشگر مثل تلویزیون، تبلت یا موبایل
- ممنوعیت استفاده از خوراکیهای محرک مثل شیرینی، کاکائو و نوشیدنیهای شیرین
- ایجاد یک روتین قبل از خواب (برای مطالعهی بیشتر به مقالهی «روتین قبل از خواب» مراجعه شود.)
- بیدار شدن رأس ساعت مشخص
- تکرار منظم و مداوم روتینها
نکته: اگر اکنون ساعت خواب فرزندمان به هم ریخته است، میتوانیم از تغییرات کوچک آغاز کنیم؛ مثلا شبها یک ربع زودتر بخوابیم و صبحها یک ربع زودتر از خواب بیدار شویم. بعد از مدتی میتوانیم ساعت خواب کودک را به بازهی مورد نظر برسانیم.
2_ برنامهی غذایی سالم و متنوعی برای فرزندمان داشته باشیم
این مورد هم مثل تنظیم خواب، با ایجاد روتینهای ثابت قابل انجام است؛ یعنی برای صرف سه وعدهی اصلی در ساعات مشخص و میانوعدههای سالم به مرور عادتسازی کنیم. علاوه بر این، یک رژیم غذایی متنوع به دریافت ویتامینها و مواد مورد نیاز بدن کمک میکند. اصول تغذیهی استاندارد میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خوردن صبحانهی مقوی و با ارزش غذایی بالا
- مصرف غلات کامل مثل نانهای سبوسدار، جو دو سر پرک، نان سنگک، بلغور گندم، غلات صبحانه، کینوا، ذرت و …
- توجه به دریافت کافی امگا ۳ (موجود در گردو، تخممرغ و از همه مهمتر ماهی)
- دریافت پروتئین کافی
- مصرف میوهها، سبزیجات و لبنیات
- قرار دادن حبوبات در رژیم غذایی (مثلا عدسپلو، عدسی، خوراک لوبیا، نخود پختهشده روی سالاد، جوانهی گندم و …)
- کاهش مصرف شیرینیجات با قندهای مصنوعی (برای شروع میتوانیم از پاکسازی کمدها شروع کنیم! تا دور از دسترس باشند.)
- کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده، سرخکردنی یا فستفودها
راستی، اگر کودک شما در خوردن این خوراکیها لجبازی میکند، پیشنهاد میدهیم به مقاله «لجبازی کودک در غذا خوردن» هم سری بزنید.
3_ برای اصلاح رفتارهای خودمان تلاش کنیم
در اکثر مواقع، مشکلات، زخمهای درونی یا فشارهای خودِ والدین است که به رفتارهای آسیبزا منجر میشود؛ بنابراین، مراجعه به فرد متخصص یعنی روانشناس، بهترین و مفیدترین راهکار است. اما به عنوان راهکارهای کلیتر، موارد زیر میتوانند کمککننده باشند:
- دلایل پرخاشگریهایمان را زیر نظر بگیریم؛ آیا کمبود خواب داریم؟ زمانی برای استراحت و تفریح خودمان نداریم؟ تحت فشارهای مالی هستیم؟ اضطراب زیادی حس میکنیم؟ آیا در زمینهی مسئولیتهای مربوط به کودک دست تنها هستیم؟
- سپس بسته به دلیل کلافگیهایمان، سعی کنیم راهکارهایی پیدا کنیم؛ مثلا از دیگران بیشتر کمک بگیریم.
- شبها تا حد امکان زودتر بخوابیم و قبل از خواب از موبایل استفاده نکنیم.
- پیادهروی را به برنامهی روزانهمان اضافه کنیم تا هم به سلامت روان خودمان و هم به رشد سیستمهای عصبی کودک کمک کرده باشیم.
- از مصرف شیرینیجات یا کافئین بپرهیزیم. (این خوردنیها سطح نوسانات خلقی را بالا میبرند و تنظیم خلق و خو را دشوار میکنند.)
- بعد از شیطنتهای کودک و زمانی که میل به فریاد زدن داریم، از محیط فاصله بگیریم و چند نفس عمیق بکشیم.
- زمانی که میخواهیم واکنشهای آنی داشته باشیم، با خودمان یادآوری کنیم که این رفتار در بلندمدت آثار نامطلوبی بر فرزندمان خواهد گذاشت.
- از ژورنال نویسی کمک بگیریم و در طول روز استرسها یا فشارهای ذهنیمان را روی کاغذ بنویسیم. (این کار به تخلیهی ذهن کمک میکند.)
- فعالیت بدنی، مدیتیشن، یوگا یا تکنیکهای تنفس عمیق را به روتین روزانهمان اضافه کنیم.
- گاهی در صورت امکان کودک را به خانواده یا یکی از دوستان بسپریم و زمانهایی را به فعالیتهای مورد علاقهمان بپردازیم.
- فعالیتهای آرامشبخشی مثل رسیدگی به گیاهان، مطالعه یا گوش دادن به موسیقیهای دلنشین داشته باشیم.
گاهی ما باید حتی سبک فرزندپروریمان را هم تغییر دهیم. اگر در مورد سبک های فرزند پروری اطلاعی ندارید، به مقالهای که در این مورد منتشر کردهایم، سری بزنید. راستی، در مقاله «ارتباط موثر با کودک» هم نکات مفیدی برای رفتار صحیح با کودکان را بررسی کردهایم.
کلام آخر
به پایان مقالهی «بچه تا چند سالگی اذیت میکنه» رسیدیم. کودکان آینهی والدین و شرایطی که در آن زندگی میکنند هستند؛ بنابراین در بسیاری از مواقع دلایل ناسازگاریهای کودک به یکی از این دو عامل برمیگردد که با بررسی واقعبینانه و صادقانه، علتها آشکار میشوند. فرزند شما چه چالشهایی دارد؟ به خاطر کدام رفتارها کلافه شدهاید؟ نظرات و تجربیات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
منابع:
- https://www.nhs.uk
- https://www.parents.com
