اضطراب، حالت تهوع، سرگیجه و معده دردهایی که فقط در روزهای مدرسه وجود دارند و در روزهای تعطیل هیچ اثری از آنها نیست؛ بیماریها و بیقراریهایی که با معاینه پزشک تشخیص جسمی خاصی برای آنها وجود ندارد همه میتوانند یک علت مهم اما ساده داشته باشند: ترس از مدرسه!
ترس از مدرسه یا مدرسه هراسی اصطلاحی است که زمانی استفاده میشود که کودک مرتب در برابر رفتن به مدرسه مقاومت میکند. بنابراین، اگر کودک شما مدام از مدرسه رفتن اجتناب میکند و بهانههای مختلفی را برای شرکت در کلاس درس میآورد وقت آن رسیده تا بدانید چرا بچه ها از مدرسه رفتن میترسند و چطور باید این مشکل را حل کرد.
سرفصلهای این مطلب
Toggleچرا بچه ها از مدرسه رفتن می ترسند ؟
مدرسه رفتن یکی از مهمترین جنبههای زندگی کودک است و نقش حیاتی در آموزش مهارتهای ضروری به کودک دارد. اما از آنجا که مدرسه یک محیط جدید است، رویارویی با آن گاهی میتواند برای کودک دشوار باشد. معمولا کودکان از آنجا که باید وظایف و مسئولیتهای مختلفی را در مدرسه برعهده بگیرند ممکن است احساسات جدید و ناشناختهای را تجربه کنند.
بنابراین، این که چرا بچه ها از مدرسه رفتن می ترسند، میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. برخی از دلایلی که میتواند علت ترس کودک از مدرسه باشد عبارتند از:
۱_ ترس از تکالیف یا اضطراب تکلیف
یکی از دلایلی که ممکن است کودک از مدرسه بترسد، ترس از تکالیف مدرسه و امتحانات است. بسیاری از کودکان به دلیل این که میخواهند فقط و فقط نمرات خوبی در مدرسه بگیرند از مدرسه رفتن امنتاع میکنند. این احساس همچنین ممکن است به دلیل این که کودک میترسد از پس انجام دادن تکالیف خود برنیاد.
۲_ ترس از معلمها
ترس از معلمها میتواند یکی دیگر از دلایلی باشد که چرا بچه ها از مدرسه می ترسند. در مواردی ممکن است این ترس به این دلیل رخ دهد که شخصیت کودک با سبک آموزشی خاصی مطابقت ندارد. برای مثال، طبق مطالعهای که در PLOS One منتشر شده است، معلمان سختگیر با سبکهای آموزشی کنترلکننده با نرخ بالاتری از ترس از شکست در دانشآموزان همراه هستند.
۳_ اضطراب جدایی
اضطراب جدایی ناراحتی یا ترسی است که کودک هنگام جدا شدن از مراقبان اصلی خود احساس میکند. این یک بخش طبیعی از رشد برای کودکان خردسال است، با این حال درصورتی که کودک به درستی از آن عبور نکند ممکن است ادامهدار شود و در کارهایی مثل مدرسه رفتن اختلال ایجاد کند.
برخی از علائم اضطراب جدایی عبارتند از:
- چسبیدن به والدین
- گریه یا عصبانیت، به خصوص زمانی که مراقب در حال رفتن است
- ترس از تنها ماندن برای مثال، امتناع از رفتن به اتاق دیگری بدون مراقب خود
- کابوسهای شبانه، اغلب در مورد جدا شدن
- علائم فیزیکی مانند سردرد یا معده درد هنگام جدا شدن
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل مهارت های قبل از ورود به مدرسه و ویژگی های مدرسه خوب میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
۴_ ترس از مدرسه (scolionophobia)
Many children feel reluctant to go to school at some point. But children with scoliosis feel insecure or anxious at the thought of going to school. They may even become physically ill. A child with scolionophobia often misses many days of school for vague or unknown reasons.
بسیاری از کودکان در مقطعی از زمان نسبت به رفتن به مدرسه بیمیل هستند؛ اما کودکانی که دچار ترس از مدرسه شدهاند، با فکر رفتن به مدرسه احساس ناامنی یا اضطراب میکنند. آنها ممکن است حتی بهطور جسمی بیمار شوند. کودکی که به اسکولیونوفوبیا مبتلاست، اغلب بهدلایل مبهم یا ناشناخته، روزهای زیادی از مدرسه را غیبت میکند. ClevelandClinic
اسکولیونوفوبیا ترس شدید از مدرسه است که برای مدت طولانی با فرزند شما باقی میماند. البته این ترس به طور خاص در دسته اختلالات روانشناسی وجود ندارد اما روانشناسان آن را شبیه به برخی از فوبیاها میدانند. بسیاری از کودکان در برخی مواقع تمایلی به رفتن به مدرسه ندارند. اما کودکان مبتلا به مدرسه هراسی از فکر رفتن به مدرسه احساس ناامنی یا اضطراب میکنند. (منبع)
کودکانی که ترس از مدرسه دارند حتی ممکن است از نظر جسمی بیمار شوند و قبل از رفتن به مدرسه رفتارهای ناسازگارانه از خود نشان دهند. فوبیای مدرسه یا امتناع از مدرسه اغلب با سایر اختلالات اضطرابی همراه است. نام دیگر فوبیای مدرسه، دیداسکالینوفوبیا (didaskaleinophobia) است.
بیشتر بخوانید:
سایر دلایل ترس از مدرسه
- تجربه تمسخر توسط همسنوسالها: کودک بهدلیل مسخره شدن برای سبک لباسها، لهجه یا ظاهرش، از رفتن به مدرسه میترسد.
- اضطراب از حضور در جمعهای بزرگ: برخی کودکان، از حضور در محیطهای شلوغ یا پر سر و صدا بیزارند و احساس ناخوشایندی دارند.
- نارضایتی از محیط فیزیکی مدرسه: نور کم، صندلیهای ناراحت یا کلاسهای خیلی سرد/گرم، باعث نارضایتی کودک از محیط مدرسه میشوند.
- فشار برای رقابت یا موفقیت: کودک بهدلیل انتظارات بالای خانواده یا رقابت شدید بین همکلاسیها برای گرفتن بالاترین نمره، دچار تنش ذهنی میشود.
- ترس از بازخوردهای انضباطی: کودک از جریمهها یا قوانین سختگیرانه مدرسه میترسد.
- بیانگیزگی نسبت به محتوای درسی: کودک علاقهای به موضوعات درسی ندارد و آنها را بیمعنا میداند.
- تجربه قبلی از مدرسه بد یا تغییر مدرسه: کودک از مدرسه قبلی خاطرهای منفی دارد و این احساس در مدرسه جدید هم همراه او است.
- افسردگی: نه فقط محیط مدرسه، بلکه هر جایی و هر چیز دیگری هم برای کودک لذتبخش نیست.
- تفاوت فرهنگی یا زبانی: کودک حس میکند تعلقی به مدرسهای که به آن میرود، ندارد و با دانشآموزان و حتی معلمها متفاوت است.
- درگیریهای خانوادگی: در محیط خانواده کودک، تنشهای زیادی وجود دارد که تمرکز او را کاهش میدهند و علاقهاش را برای رفتن به مدرسه از بین میبرند.
- نداشتن اعتماد به نفس: کودک حس میکند که در هیچ زمینهای خوب نیست و برای همین، از رفتن به مدرسه دلسرد میشود.
- بیثباتی در مدرسه: اضطراب کودک از بابت تغییر در برنامهها یا معلمهای متغیر، میتواند حس امنیت او را از بین ببرد.
- بیماریهای پنهان: کودک با درد یا ناراحتی خاصی به مدرسه میرود و آن را مرتبط به محیط مدرسه میداند.
- عادت به آزادی: کودک به ساختار خشک مدرسه عادت ندارد و میخواهد که مثل گذشته، آزاد باشد.
- عدم تمایل به سبک آموزشی: کودک نسبت به سبک آموزشی معلم خود علاقهای ندارد؛ مثلاً او از طریق محرکهای تصویری بهتر درس را میفهمد، اما معلم بهصورت شفاهی درس میدهد.
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل اختلالات یادگیری در دانش آموزان ابتدایی و نحوه برخورد با دانشآموزان اختلال یادگیری دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
ترس از مدرسه در کودکان ابتدایی چگونه است؟
ترس از مدرسه در کودکان ابتدایی، بیشتر از جنس ترس از ناشناختهها و جدایی از والدین است؛ در واقع، آنها میخواهند وارد محیطی جدید و ناآشنایی شوند و در آنجا با افراد ناآشنای دیگری هم ارتباط برقرار کنند. قوانین تازه و فضای رسمیتر از مهدکودک نیز شرایط را برای آنها بدتر میکند، بهنحوی که آنها این محیط را تهدیدآمیز میدانند.
علت ترس از مدرسه در کودکان ابتدایی
در اینجا، اشکال مختلفی از فوبیای مدرسه را در کودکان بررسی میکنیم:
| علت | توضیحات |
| ترس از ناشناختهها | کودک از شب قبل اولین روز مدرسه، نمیتواند بخوابد؛ چون نمیداند که قرار است در آنجا چه اتفاقی بیفتد. |
| جدایی از والدین | کودک زمان خداحافظی از پدر و مادر جلوی در مدرسه، گریه میکند؛ چون قرار است از آنها جدا شود. |
| بالا رفتن شدت اضطراب | کودک در صبح روز مدرسه، دچار دلدرد یا حالت تهوع میشود؛ چون اضطراب در بدن او به بالاترین حد میرسد. |
| داشتن سوالات بیجواب | کودک بیشازاندازه سکوت میکند یا به والدین خود میچسبد، چون درون او پر از سوالهای بیجواب است؛ مثلاً اینکه آیا دوست پیدا میکنم؟ یا آیا معلم خوبی دارم؟ |
ترس از مدرسه در نوجوانان چگونه است؟
ترس از مدرسه در نوجوانان، کمی با ترس کودکان ابتدایی فرق میکند و پیچیدهتر، عمیقتر و پنهانتر است. این ترسها معمولاً بهدلایلی مثل فشارهای روانی، اجتماعی یا تحصیلی بهوجود میآیند و خود را بهشکل بیعلاقگی، پرخاشگری و حتی تمارض نشان میدهند.
علت ترس از مدرسه در نوجوانان
در اینجا برخی از رایجترین گونههای فوبیای مدرسه در نوجوانان را بررسی میکنیم:
- ترس از شکست تحصیلی: نوجوانان نگرانی زیادی نسبت به امتحان و عملکردشان دارند. آنها میپندارند اگر موفق نشوند، ارزششان پایین میآید و والدین و معلمهای خود را ناامید میکنند.
- ترس از قضاوت: نوجوانان معمولاً نسبت به نگاه دیگران حساستر هستند و ممکن است از ظاهر، لهجه، لباس یا اینکه مهارتی ندارند، خجالت بکشند و از رفتن به مدرسه بترسند.
- ترس از معلمها: مدرسه از نگاه نوجوانان ممکن است محیطی خشک، کنترلکننده و تنبیهی به نظر برسد که برخوردهای تند و سختگیرانه معلمها، این شرایط را بدتر میکند.
- ترس از تنهایی: نداشتن دوست یا احساس طردشدگی در کلاس، میتواند باعث از بین رفتن علاقه نوجوان به مدرسه رفتن شود. در واقع، احساس تعلق نداشتن، اضطراب شدیدی در نوجوان ایجاد میکند.
- ترس از آینده بیهدف: برخی نوجوانان احساس میکنند درس خواندن بیفایده است و مدرسه فقط به آنها فشار میآورد، بدون آنکه بخواهد برایشان هدفی در پی داشته باشد.
مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ تنظیم خواب دانش آموزان و نحوه برخورد با کودکان بیش فعال در مدرسه کمک کنند.
نشانه های ترس از مدرسه در کودک
ترس از مدرسه یا مدرسه هراسی در کودک میتواند به شکلهای مختلفی خود را نشان دهد. این اتفاق ممکن است پس از تغییر مدرسه کودک، رخ دادن اتفاق خاصی در مدرسه یا برای کودکان کوچکتر در اولین مواجه با مدرسه رخ دهد. برخی از نشانههای ترس از مدرسه در کودک عبارتند از:
- کودکان در سنین ابتدایی ممکن است در مواجه با مدرسه گریه کنند یا فریاد بزنند.
- کودک ممکن است با فکر کردن به مدرسه دچار حمله اضطراب شدید شوند. کودک برای فرار از مدرسه وانمود میکند که بیمار است.
- برخی نیز تمایل دارند تمام شب قبل گریه کنند. این میتواند برای والدین بسیار سخت و ناامیدکننده باشد زیرا آنها اغلب نمیتوانند به کودک کمک کنند تا اضطراب طاقتفرسا را از بین ببرد.
- کودک ممکن است زمانی که در مدرسه است، دائم در مورد مرگ/مردن (به ویژه مرگ عزیزان) فکر کند. این ممکن است او را به قدری به والدین وابسته کند که حتی نخواهد یک ثانیه از آنها دور شود.
- فوبیای دیگری نیز ممکن است در کودک دیده شود، از جمله ترس از تنها ماندن، ترس از تاریکی، ترس از هیولا/ارواح و غیره.
- سرگیجه، تپش قلب، خشکی دهان، تعریق بیش از حد، تنگی نفس، حالت تهوع و حمله پانیک کامل از دیگر علائم دیداسکالینوفوبیا هستند.
نشانههایی که خواندید بیشتر درباره کودکان در سن مدرسه ابتدایی بود. اما نوجوانان نیز ممکن است ترس از مدرسه را تجربه کنند. البته آنها به احتمال زیاد در مورد فوبیای خود صحبت نمیکنند. با این حال، رفتار اجتنابی مانند بیماریهای ساختگی یا بهانه و غیره برای اجتناب از رفتن به مدرسه را از خود نشان میدهند.
بیشتر بخوانید:
راهکارهای غلبه بر ترس از مدرسه در کودک
همانطور که گفتیم ترس از مدرسه در کودک میتواند بهدلایل مختلفی رخ دهد. بنابراین، برای این که بتوانید این مشکل را حل کنید ابتدا باید منشا آن را پیدا کنید؛ این گونه میتوانید با حل کردن مشکل اصلی سطح اضطراب کودک را کاهش دهید. اما در ادامه نیز ما چند راهکار برای برخورد با ترس از مدرسه در کودک ارائه میدهیم.
۱_ با فرزندتان در مورد دلایل عدم تمایل او به مدرسه صحبت کنید
درباره این که چرا بچه ها از مدرسه رفتن می ترسند با آنها صحبت کنید. همه احتمالات را در نظر بگیرید و بیان کنید. دلسوز و حمایتکننده باشید و تلاش کنید تا دلیل ناراحتی او را درک کنید. با هم طوفان فکری کنید تا به فرزندتان کمک کنید تا هر موقعیت استرسزا را حل کند.
۲_ با کودکتان درباره احساساتش صحبت کنید
کودکانی که از مدرسه میترسند، هر چه بیشتر در خانه بمانند بازگشت نهایی آنها دشوارتر خواهد بود. بنابراین به کودک توضیح دهید که او کاملا سالم است و علائم جسمانی مثل سردرد و دل درد که تجربه میکند احتمالاً ناشی از نگرانیهایی مثل نمرات، تکالیف، روابط با معلمان، اضطراب ناشی از فشار اجتماعی یا ترس از خشونت در مدرسه است. این یعنی دلیلی برای مدرسه نرفتن وجود ندارد و کودک باید به مدرسه برود.
در این موارد کودکان احتمالاً همچنان به شما فشار میآورند تا اجازه دهید در خانه بمانند. با این حال شما نیز باید مقاومت کنید و روی بازگرداندن فرزندتان به مدرسه تمرکز کنید.
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل مزایا و معایب پیش دبستانی و جهشی خواندن ارائه میدهند.
۳_ با معلم و مدیر مدرسه صحبت کنید
برای بازگشت کودک به مدرسه و سازگار شدن او با محیط، به خصوص اگر کودک به یک مدرسه جدید رفته، شما به کمک کادر مدرسه نیز نیاز خواهید داشت. بنابراین برنامههای خود را برای بازگشت فرزندتان به مدرسه با آنها در میان بگذارید و از آنها بخواهید تا حداقل برای مدتی حمایت ویژهای از کودک داشته باشند تا ترس کودک از مدرسه کاهش یابد.
۴_ زمان بیشتری را با کودک خود بگذرانید
شرایط زندگی امروز به گونهای است که هردوی والدین مجبورند زمان زیادی را در محل کار و دور از کودک بگذرانند. این موضوع میتواند باعث شود تا کودک و پدر و مادر چندان به هم نزدیک نباشند و زمان باکیفیتی را با هم نداشته باشند. بنابراین، والدین باید هر روز، در هر بازه زمانی که باشد، زمانی را با کودک خود بگذرانند. در فعالیتهایی شرکت کنید که به هر دوی شما کمک میکند تا لذت ببرید. مثلا با هم پیاده روی کنید، آشپزی کنید، غذا بخورید، بازی کنید یا به سادگی دور هم بنشینید.
به دنبال روشهایی برای لبخند زدن و خندیدن با هم باشید. این کار رابطه قوی و دلپذیر بین والدین و کودک را حفظ میکند و همچنین به کودکان اجازه می دهد تا احساس امنیت بیشتری داشته باشند.
ما در مقاله ایده بازی با کودک در خانه، چند ایده جذاب برای سرگرمی گفتهایم که با کمک آنها میتوانید زمان بیشتری را با فرزندتان سپری کنید.
۵_ محکم باشید و روی حرف خود بمانید
علائم ترس از مدرسه بهطور کلی در صبح، زمان مدرسه رفتن به بالاترین سطح خود میرسند. کودک از علائمی مثل حالت تهوع یا دل درد شکایت میکند و التماس میکند که اجازه دهید به مدرسه نرود. در چنین شرایطی بحث در مورد علائم جسمی یا اضطراب را به حداقل برسانید. مثلاً از فرزندتان نپرسید که چه احساسی دارد. اگر آنها به اندازه کافی خوب باشند که بتواند روی پای خود بایستد و اطراف خانه بچرخد، پس به اندازه کافی خوب هستند که به مدرسه بروند.
البته، منظور ما این نیست که از سبک فرزندپروری مستبدانه پیروی کنید؛ گاهی کودکان واقعاً دچار بیماری یا مشکلات مختلفی شدهاند؛ بنابراین، با توجه به شرایط، روی حرف خود بمانید و آن را تغییر ندهید.
۶_ به کودک آموزش دهید با چالشها مواجه شود
گاهی اوقات، مشاوره دادن و حل مسائل برای کودکان هیچ کمکی نمیکند تا زمانی که خودشان یاد بگیرند که با آنها روبرو شوند. بنابراین، به جای اینکه با توصیههای خوب برای آنها سخنرانی کنید، به کودکان بیاموزید که کارها را خودشان مرتب کنند.
به کودک کمک کنید تا احساس توانمندی کند و سعی نکنید مشکلات را به جای او حل کنید. در عوض، کودکان و نوجوانان را تشویق کنید تا به آنچه میتوانند انجام دهند فکر کنند. آنها را تشویق کنید تا ایدههای شگفت انگیز خود را دنبال کنند. این نه تنها بذر اعتماد به نفس را در کودک میکارد، بلکه او را از مشکلات آینده و نحوه برخورد با آنها آگاه میکند.
در این زمینه، پیشنهاد میدهیم که مقاله تقویت استقلال در کودکان را بخوانید.
۷_ از بازیهای نقشآفرینی استفاده کنید
شما با استفاده از عروسکها یا بازیهای نمایشی، میتوانید موقعیتهای مختلف در مدرسه را با کودک تمرین کنید. این بازیها کمک میکنند تا کودک بتواند در فضای امن خانه، ترسهایش را تجربه کرده و مدیریت کند.
مثلاً شما میتوانید نقش معلم و شاگرد را در خانه بازی کرده یا طوری وانمود کنید که روز اول مدرسه است.
۸_ روتین صبحگاهی ایجاد کنید
یک روتین صبحگاهی با نظم و آرامش برای کودک داشته باشید تا اضطراب و ترس از مدرسه در او از بین برود؛ مثلاً صبحها صبحانه موردعلاقه کودک را آماده کنید.
۱۰_ عزت نفس کودک را تقویت کنید
فرصتی برای کودک ایجاد کنید تا بتواند در زمینههایی که در آنها مهارت دارد، مثل نقاشی، لگو یا آشپزی ساده، بدرخشد. با ایجاد احساس موفقیت و ارزشمندی، کودک احساس قدرت بیشتری برای مقابله با چالشهای مدرسه بهدست میآورد.
راستی، ما در مقاله کاشت بذر عزت نفس در کودک، راهکارهای مختلفی را برای افزایش حس ارزشمندی کودکان مطرح کردهایم که برای اطلاعات بیشتر، میتوانید این مقاله را بخوانید.
۱۱_ یک دفترچه “خاطرات خوب مدرسه” برای کودک بسازید
یک دفترچه رنگی و زیبا تهیه کنید و از فرزندتان بخواهید که هر روز یک خاطره کوچک مثبت از مدرسه را در آن بنویسد یا نقاشی کند. این خاطره لازم نیست که حتماً خیلی بزرگ باشد؛ یک توپ بازی ساده با دوست صمیمی یا تفریحاتی که در زنگ تفریح داشتند هم خوب است.
۱۲_ پروژههای مشترک بین خانه و مدرسه ایجاد کنید
شما باید برای کودک، بین خانه و مدرسه، پیوند عاطفی ایجاد کنید تا فرزندتان احساس ارتباط بیشتری با مدرسه داشته باشد؛ مثلاً، اگر امروز کودک درس “زیستشناسی” داشت، یک کاردستی مرتبط با محتوای درسی را به کمک فرزندتان بسازید و همراه او به مدرسه بفرستید.
۱۳_ کودک را به فعالیتهای داوطلبانه یا هنری مدرسه تشویق کنید
کودکان را به فعالیتهایی مثل اجرای نمایش، نقاشی یا موسیقی دعوت کنید. این کار باعث میشود که فضای خشک درسی مدرسه، به فضایی شادتر و دوستداشتنیتر تبدیل شود. با انجام این کار، احساس تعلق کودک به مدرسه را هم تقویت میکنید.
۱۴_ همکلاسی کودک را به خانه برای بازی دعوت کنید
شما میتوانید برای از بین بردن فوبیای مدرسه در کودک، یکی از همکلاسیهای او را به خانه دعوت کنید. بازی کردن فرزندتان با همکلاسیاش، در فضای امن و آشنای خانه، باعث تقویت روابط او میشود. این دوستی، حس امنیت و راحتی بیشتری را برای کودک به ارمغان میآورد؛ بنابراین، فرزندتان مجاب میشود که همراه دوست خود به مدرسه برود.
سوال متداول
آیا هراس بیشازحد از مدرسه، اختلال روانی خاصی است؟
در برخی موارد، ممکن است کودک مبتلا به اختلال اضطراب جدایی باشد که در این صورت او از جدا شدن از والدین خود برای رفتن به مدرسه، هراس زیادی دارد. او فکر میکند که اگر از پدر و مادرش جدا شود، اتفاقی بدی برایش میافتد.
بروز فوبیای مدرسه در چه کودکانی امکان بروز بالاتری دارد؟
فوبیای مدرسه بیشتر در کودکانی دیده میشود که اضطراب جدایی، سابقه تجربههای منفی در مدرسه یا والدین بیشزاندازه حمایتگری دارند.
کلام آخر
شکی نیست که غلبه بر ترس کودک از مدرسه دشوار است. اما اگر والدین در کمک به فرزندشان در پردازش احساسات خود و استفاده از راههایی برای تشویق او به حضور در مدرسه فعالانه عمل کنند، میتوانند با موفقیت از این مانع نیز گذر کنند. با این حال، پیشنهاد میکنیم برای حل این مشکل حتما از کمک یک متخصص سلامت روان حرفهای نیز استفاده کنید تا ترس کودک به درستی حل شود.







