تربیت کودک یک ساله چقدر اهمیت دارد؟ مطالعهای در وبسایت CDC درباره شاخص سلامت روان کودکان در ایالات متحده انجام شد. بر اساس این مقاله، 72 درصد کودکان هنگام مواجهه با چالشها خود را کنترل میکنند، 99 درصد همیشه لبخند میزنند و 82 درصد وقتی اوضاع بر وفق مرادشان نیست، به سرعت بهحالت عادی برمیگردند. این آمار مثبت نشاندهنده اهمیت والدین به تربیت کودک از همان سنین پایین است! این افراد از همان یک سالگی اصولی را در تربیت کودک خود در نظر میگیرند. ما در این مقاله میخواهیم درباره نکات مهم در تربیت کودک یک ساله صحبت کنیم.
نکات مهم تربیت کودک یک ساله که حتماً باید بدانید!
بعد از دانستن اینکه کودکان یک ساله، چه مهارتهایی دارند، وقت آن است که ببینیم چه نکاتی برای تربیت کودکان در یک سالگی، مهم و حیاتی است. با استفاده از مقالات علمی، 7 نکته مهم را استخراج کردهایم که میتوانید مطالعه کنید:
1_ پیوند و دلبستگی ایجاد کنید، اما بریدن بند ناف عاطفی یادتان نرود!
پایه و اساس رفاه عاطفی کودک، ایجاد عاطفه و مهربانی والدین است. اما یادتان باشد در موقعی که فرزندتان بزرگتر شد، حس استقلال را در او تقویت کنید و به قول معروف، بند ناف عاطفی او را هم قطع کنید تا بنا به هر دلیلی اگر در آینده از شما دور و جدا شد، آسیب روحی نبیند. برای آشنایی با مراحل رشد کودک یک ساله و آمادگی برای از پوشک گرفتن کودک، این مطلب را مطالعه کنید
سعی کنید زمان باکیفیتی را به نوازش، آواز خواندن برای کودک یک ساله خود، بازی کردن با او و ارضای حس کنجکاویاش اختصاص دهید.
بیشتر بخوانید:
2_ مراقبت فیزیکی و روانی از او
وظیفه و مسئولیت مهم شما در قبال فرزندتان، ایجاد محیط امن چه به لحاظ فیزیکی و چه به لحاظ روانی برای اوست.
کودک شما توانایی مراقبت از خود را ندارد. این شما هستید که مسئولیت مستقیم حفاظت از جان او را بر عهده دارید. مثلاً حواستان باشد که از جایی نیفتد، دست به پریزهای برق نزند، اجسام تیز و برنده نزدیکش نباشد و همچنین برای مراقبت از روح و روان او، از فریاد زدن، ایجاد ترس و رعب و وحشت خودداری کنید.
3_ روتین و نظم را از همین حالا میتوانید به او یاد بدهید
درست است که کودک یک ساله، چیز زیادی از نظم و انضباط متوجه نمیشود، اما میتوانید روتینهای سادهای مثل خواب منظم، میان وعده و زمان بازی را برای او ایجاد کنید تا از همین کودکی با نظم و انضباط بار بیاید.
در ضمن، اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی تربیت کودک ۴ ساله و تربیت کودک هفت ساله دارید، پیشنهاد میکنیم این مطالب را بخوانید.
4_ ارتباط زبانی و کلامی را به او آموزش دهید
روزانه با کودک خود صحبت کرده و برایش قصههای ساده بگویید. مغز کودک شما، با داستانگویی به خوبی رشد یافته و تخیلش قوی میشود. میتوانید برای او آهنگ بخوانید تا دایره لغاتش هم بالاتر برود. همچنین میتوانید به اشیاء اشاره کنید و آنها را نام ببرید، از عبارات ساده استفاده کنید و به حرف زدن و تلاش برای برقراری ارتباط تشویقش کنید.
اینها جزو انواع روشهای بازی با نوزاد هستند؛ ما روشهای مشابه دیگری را برای آموزش مسائل مختلف از طریق بازی به نوزاد در مقالهای دیگر بررسی کردهایم که میتوانید برای اطلاعات بیشتر این مقاله را بخوانید.
5_ تشویق برای تقویت رفتارهای خوب
از تشویق کردن او برای انجام کارهای خوب استفاده کنید. مثلاً اگر توانست راه برود، تشویقش کنید تا اعتمادبهنفسش بیشتر شود.
6_ انضباط را با عشق و عاطفه به او آموزش دهید
خط قرمز داشتن خوب است، اما از تکنیکهای انضباط ملایم و مثبت استفاده کنید. مثلاً به جای فریاد زدن، سعی کنید به آرامی برای او توضیح دهید که نباید به چیزی که داغ است دست بزند.
بیشتر بخوانید:
7_ الگو باشید و از خودتان مراقبت کنید
بهترین نوع تربیت، تربیتی است که مبتنی بر رفتار خود والدین باشد. کودکان شما، حرفهایتان را به درستی درک نمیکنند و به خاطر نمیسپارند، در عوض رفتارهای شما را تقلید میکنند. پس سعی کنید واقعاً الگوی خوبی برای بچهها باشید. مثلاً اگر عصبانی میشوید و رفتار نادرستی از خود نشان میدهید، انتظار نداشته باشید که فرزند شما در آینده، بتواند مدیریت خشم کند. همواره با رفتارهای درست، به کودکان خود آموزش دهید.
8_ موقعیتهای بیخطری برای بازی و کنجکاوی او فراهم کنید
کودک در سن یک سالگی ممکن است بهدلیل کنجکاوری یا شیطنتهای بچگانه به وسایل خطرناک نزدیک شود و با آنها بازی کند؛ بنابراین برای دور نگهداشتن کودک از این موقعیت، ابتدا باید فضای خانه را برایش ایمن کنید تا او بتواند در فضایی امن کنجکاویهای کودکانهاش را بروز دهد.
شما میتوانید انواع کتابها، پازلها یا اسبابهای کودک را در طبقههای کمارتفاع خانه بگذارید تا کودک بتواند به راحتی به آنها دسترسی داشته باشد.
شما همچنین میتوانید اسباببازیهای بیخطری را برای فرزندتان بخرید که در حین بازیکردن با آنها بتواند نکاتی را یاد بگیرد. زمانی که کودکان در دل اسباببازیها، کنجکاوی در محیط خانه یا بازیکردن با وسایل بیخطر نکتهای را یاد میگیرد، خوشحال باشید و او را تشویق کنید.
برای روشنتر شدن موضوع، پیشنهاد میشود نگاهی نیز به مطالب مرتبط با تربیت کودک هشت ساله و تربیت کودک نه ساله بیندازید.
اشتباهات در خصوص تربیت کودکان یک ساله که نباید تکرار کنیم!
به عنوان والدین، لازم است برخی رفتارهای اشتباه را برای تربیت کودکان یک ساله تکرار نکنیم. این 5 رفتار را از تجربیات روانشناسها و وبسایتهای معتبری مثل سایت NPEN استخراج کردهایم. بخوانید و تکرارشان نکنید!
اشتباه اول: مجبور کردن آنها به خوردن یا خوابیدن
سعی کنید جنگ قدرت را با کودکان کنار بگذارید. هرچه بیشتر سعی کنید آنها را مجبور به انجام کاری کنید، مقاومتشان بیشتر میشود. در عوض گزینه های دیگری به کودک یک ساله خود پیشنهاد دهید و اگر مقاومت کرد، اجازه دهید چند دقیقه زمان بگذرد و دوباره امتحان کنید. برای خواب کودک هم از اجبار استفاده نکنید. اگر شرایط را برای خوابش آرام و مهیا کنید، خود به خود میخوابد.
اشتباه دوم: مقایسه فرزندتان با دیگران
درست است فرزندتان چیزی درک نمیکند، اما حتی در ذهنتان هم سعی نکنید او را با کسی دیگر مقایسه کنید. فرزند شما منحصر به فرد و خاص است. داشتن این موهبت الهی را جشن بگیرید و برای داشتنش خوشحال باشید. هرگز از کمبودهای احتمالیاش ناراحت و ناامید نباشید و فرندتان را با عشق و علاقه بزرگ کنید. همواره به این فکر کنید که بهترین کاری که هم اکنون میتوانید انجام بدهید چیست.
مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ تربیت کودک زودرنج و استقلال کودک کمک کنند.
اشتباه سوم: بیش از حد صحبت کردن با کودک
برقراری ارتباط ضروری است، اما صحبت بیش از حد میتواند کودک یک ساله را تحت فشار و استرس قرار دهد. در عوض بر کیفیت تمرکز کنید به جای کمیت! از عبارات ساده استفاده کنید، مکث کنید و به آنها فرصت دهید تا پاسخ دهند.
اشتباه چهارم: آموزش ندیدن!
تربیت کودک یک فرایند مداوم است که نیاز به یادگیری پیوسته دارد. برای جستجوی اطلاعات و راهنمایی گرفتن، از منابع قابل اعتماد مانند متخصصان تربیت فرزند، وب سایتهای معتبر و کتابهای خوب استفاده کنید.
بیشتر بخوانید:
اشتباه پنجم: تنبیه یا درک نکردن شرایط او
کودکان یک ساله رفتارهایشان غیرعمدی است و این منصفانه نیست که تنبیه یا سرزنش شوند. آنها کنترلی روی رفتارشان ندارند و تنبیه آنها عواقب خوبی برایشان نخواهد داشت. سعی کنید درک کنید که آیا خسته است، گرسنه است یا مثلاً مشکل خاصی دارد یا نه. با صبوری و حوصله، او را تربیت کنید و به او عشق بورزید…
در این زمینه پیشنهاد میدهیم مقاله «کتک زدن بچه» را بخوانید.
دیگر اشتباهات در تربیت کودک 1 ساله
مهمترین اشتباهات دیگر در تربیت کودک یک ساله عبارت هستند از:
- کمتوجهی به بازی و تعامل: بازی بهترین روش یادگیری کودک یک ساله است؛ اگر با فرزندتان بازی نکنید، رشد شناختی و زبانیاش کند میشود.
- سختگیری در استقلال حرکتی: با منع کودک برای کشف محیط، جلوی رشد مهارتهای حرکتی او را میگیرد؛ بنابراین، اجازه دهید با خزیدن یا هر روش دیگر، محیط را کشف کند.
- نادیده گرفتن علائم نیازهای پایهای: کودکان در سنین یک سالگی با گریه و حرکات مختلف با والدین ارتباط میگیرند؛ با بیتوجهی به این حالات، اضطراب کودک را افزایش میدهید.
- بغل نکردن: کودک یک ساله به آغوش و تماس فیزیکی نیاز دارد. با این کار، او به شما اعتماد میکند و آرامش میگیرد. بغل نکردن کودک باعث اضطراب او میشود.
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل درمان حرف زشت زدن کودکان و درمان کودک خجالتی میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
نشانههای هشدار در رشد کودک یک ساله
هر کودک با سرعت خاص خود رشد میکند، اما برخی نشانهها ممکن است نشاندهنده تأخیر رشدی یا مشکل در رشد جسمی و روانی باشند. در صورت مشاهده چند مورد از نشانههای زیر بهتر است با پزشک اطفال یا متخصص رشد کودک مشورت کنید.
- کودک هنوز نمیتواند بدون کمک بنشیند.
- کودک برای ایستادن تلاش نمیکند یا نمیتواند با کمک بایستد.
- هیچ تلاشی برای چهار دست و پا رفتن یا حرکت به جلو ندارد.
- از دستها برای گرفتن اشیا یا بازی با اسباببازیها استفاده نمیکند.
- به نام خود واکنش نشان نمیدهد.
- تماس چشمی با والدین یا اطرافیان بسیار کم است.
- هیچ صدایی مانند «ماما» یا «بابا» تولید نمیکند.
- به صداها، موسیقی یا صحبت دیگران توجه نشان نمیدهد.
- هیچ اشارهای مانند دست تکان دادن یا اشاره کردن به اشیا ندارد.
- به بازیهای ساده مثل دالی (قایمباشک) علاقه نشان نمیدهد.
- نسبت به اطراف یا افراد آشنا بیتفاوت است.
- مهارتهایی که قبلاً داشته (مثل صدا درآوردن یا حرکت خاص) را از دست داده است.
فعالیتها و بازیهای مناسب کودک یک ساله
اما برای تربیت جسمی و روانی یک کودک یک ساله، چطور با او وقت بگذرانیم؟!
1_ بازی برای تقویت زبان
- نام بردن اشیا: هنگام بازی یا در طول روز نام اشیا را برای کودک تکرار کنید.
- کتابهای تصویری: کتابهای ساده و تصویری را با کودک نگاه کنید و درباره تصاویر صحبت کنید.
- آواز و شعر کودکانه: شعرهای کوتاه و آهنگین بخوانید تا کودک با صداها و کلمات آشنا شود.
- تکرار صداها: صداهایی که کودک تولید میکند را تکرار کنید تا او به ارتباط کلامی تشویق شود.
2_ بازی برای تقویت مهارت حرکتی
- هل دادن اسباببازی چرخدار: به کودک اجازه دهید اسباببازیهای چرخدار را روی زمین هل بدهد.
- چیدن و برداشتن بلوکها: بازی با بلوکهای نرم یا پلاستیکی برای تقویت هماهنگی دستها.
- توپ بازی: قل دادن یا پرتاب آرام توپ به سمت کودک.
- راه رفتن با کمک: گرفتن دست کودک و تشویق او به راه رفتن در محیط امن.
3_ بازی برای تقویت تمرکز
- بازی جاگذاری اشکال: قرار دادن اشکال ساده در جای مخصوص.
- پنهان کردن اسباببازی: اسباببازی را زیر پارچه بگذارید تا کودک آن را پیدا کند.
- بازی مرتب کردن: جمع کردن اسباببازیها در یک سبد.
- تماشای کتابهای تصویری: تمرکز کودک را روی تصاویر جلب کنید و درباره آنها صحبت کنید.
4_ بازیهای ساده خانگی
- بازی دالی: پنهان کردن صورت و ظاهر شدن دوباره برای خنداندن کودک.
- بازی با ظرفهای پلاستیکی: گذاشتن و برداشتن ظرفها داخل هم.
- بازی با پارچه یا روسری: تکان دادن پارچه رنگی برای جلب توجه کودک.
- بازی تقلید: تقلید حرکات یا صداهای کودک برای تشویق تعامل.
برنامه روزانه کودک یک ساله
داشتن یک برنامه روزانه منظم به کودک یک ساله کمک میکند احساس امنیت بیشتری داشته باشد و خواب، غذا خوردن و بازی او نظم بهتری پیدا کند. البته این برنامه باید انعطافپذیر باشد و با نیازهای کودک تنظیم شود.
| زمان | فعالیت |
|---|---|
| ۷ تا ۸ صبح | بیدار شدن و صبحانه |
| ۹ تا ۱۰ صبح | بازی و فعالیت حرکتی |
| ۱۰ تا ۱۱ صبح | چرت اول |
| ۱۲ تا ۱ ظهر | ناهار |
| ۱ تا ۳ بعدازظهر | بازی و تعامل با والدین |
| ۳ تا ۴ بعدازظهر | چرت دوم |
| ۶ عصر | شام سبک |
| ۷ تا ۸ شب | آماده شدن برای خواب و خواب شبانه |
برنامه خواب کودک یک ساله
کودکان در یک سالگی معمولاً به ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانهروز نیاز دارند. بیشتر این خواب در شب اتفاق میافتد و معمولاً یک یا دو چرت در طول روز دارند.
| نوع خواب | زمان تقریبی |
|---|---|
| خواب شبانه | حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت |
| چرت صبح | ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت |
| چرت بعدازظهر | ۱ تا ۲ ساعت |
| زمان خواب شب | بین ۷ تا ۸ شب |
برنامه غذا و بازی کودک یک ساله
در یک سالگی کودک علاوه بر شیر مادر یا شیر خشک، میتواند غذاهای متنوعتری مصرف کند. ترکیب زمان غذا با بازی و تعامل باعث رشد بهتر جسمی و ذهنی کودک میشود.
| زمان | نوع فعالیت |
|---|---|
| صبح | صبحانه مقوی مانند فرنی، تخممرغ یا نان نرم همراه با بازی سبک |
| میانوعده صبح | میوه نرم مانند موز یا سیب پخته |
| ناهار | غذای خانگی نرم مانند برنج، سوپ یا سبزیجات پخته |
| بعدازظهر | بازیهای حرکتی مانند راه رفتن یا توپبازی |
| میانوعده عصر | ماست، میوه یا بیسکویت کودک |
| شام | غذای سبک و آماده شدن برای خواب |
راهنمای عملی برای 50 رفتار و چالش تربیت کودک یک ساله
در یک سالگی بسیاری از رفتارهای کودک طبیعی و بخشی از روند رشد او هستند. کودک در این سن در حال کشف محیط، یادگیری مهارتهای جدید و شناخت احساسات خود است. با این حال بعضی رفتارها نیاز به مدیریت درست والدین دارند تا هم ایمنی کودک حفظ شود و هم مهارتهای اجتماعی و رفتاری او به شکل سالم رشد کند.
کودک مدام خطر میکند!
در یک سالگی کودک هنوز درکی از «خطر واقعی» ندارد. مغز او بیشتر در حال کشف محیط، آزمایش کردن و یادگیری رابطه علت و معلول است. بنابراین رفتارهایی مثل نزدیک شدن به پریز برق، دست زدن به بخاری، کشیدن اشیا یا رفتن به سمت ارتفاع معمولاً از روی کنجکاوی است نه لجبازی. به همین دلیل واکنش درست والدین باید ترکیبی از پیشگیری، هدایت و آموزش تدریجی باشد.
وقتی کودک به سمت یک وسیله خطرناک میرود، بهتر است والدین واکنش سریع اما آرام داشته باشند. نزدیک شدن، گرفتن دست کودک و گفتن یک جمله کوتاه و ثابت مانند «نه، داغه» یا «نه، خطرناکه» میتواند به مرور باعث شکلگیری درک اولیه از ممنوعیت شود. مهم است که لحن والدین قاطع اما آرام باشد؛ واکنشهای شدید، داد زدن یا ترساندن کودک ممکن است باعث ترس یا حتی جلب توجه بیشتر به آن وسیله شود.
بعد از جلوگیری از رفتار خطرناک، بهتر است توجه کودک به فعالیت یا وسیله دیگری هدایت شود. کودکان در این سن دامنه توجه کوتاهی دارند و اگر والدین سریع جایگزین مناسبی ارائه دهند، معمولاً کودک موضوع قبلی را فراموش میکند. برای مثال میتوان اسباببازی دیگری به دست کودک داد یا او را به سمت بازی یا فعالیت متفاوتی برد.
نکته مهم دیگر ثبات در واکنش والدین است. اگر یک بار به کودک اجازه داده شود وسیلهای را لمس کند و بار دیگر برای همان رفتار با او برخورد شود، کودک پیام روشنی دریافت نمیکند. وقتی یک رفتار خطرناک است، بهتر است همیشه واکنش مشابه و قابل پیشبینی نشان داده شود.
در نهایت باید توجه داشت که یادگیری مفهوم خطر در کودکان به زمان و تجربه نیاز دارد. با بزرگتر شدن کودک و تکرار واکنشهای آرام و ثابت از طرف والدین، او به تدریج یاد میگیرد که برخی کارها ممنوع یا خطرناک هستند. ترکیب محیط امن، هدایت آرام و ثبات رفتاری والدین بهترین روش برای کاهش این نوع رفتارها در کودکان خردسال است.
کودک مدام وسایل را پرت میکند
پرت کردن وسایل در این سن معمولاً طبیعی است. کودک با این کار رابطه علت و معلول را کشف میکند و از واکنش والدین لذت میبرد. بهتر است وسایل خطرناک را دور نگه دارید و اسباببازیهایی بدهید که پرت کردن آنها خطر نداشته باشد.
کودک همه چیز را داخل دهان میگذارد
قرار دادن اشیا در دهان یکی از روشهای طبیعی کودک برای شناخت محیط است. این رفتار در یک سالگی طبیعی است، اما باید محیط خانه را ایمن کنید و اشیای کوچک یا خطرناک را از دسترس کودک دور نگه دارید.
کودک به همه وسایل خانه دست میزند
کنجکاوی در این سن بسیار زیاد است. به جای سرزنش مداوم، بهتر است محیط خانه را تا حد امکان ایمن کنید و چند کشو یا قفسه امن برای کشف کردن در اختیار کودک بگذارید.
کودک وسایل خطرناک مثل پریز برق، چاقو یا وسایل آشپزخانه را میگیرد
در این مواقع باید سریع اما آرام واکنش نشان دهید. استفاده از محافظ پریز، قفل کابینت و دور نگه داشتن وسایل تیز از دسترس کودک بسیار مهم است.
کودک به کشیدن وسایل مثل رومیزی یا پرده علاقه دارد
کودک هنوز مفهوم خطر را نمیفهمد. بهتر است وسایلی که امکان کشیده شدن دارند را موقتاً جمع کنید تا خطر افتادن اشیا روی کودک کاهش یابد.
کودک هنگام تعویض پوشک مقاومت میکند
این رفتار بسیار رایج است زیرا کودک دوست دارد حرکت کند. استفاده از اسباببازی کوچک، صحبت کردن با کودک یا تغییر مکان تعویض پوشک میتواند کمککننده باشد.
کودک لباس پوشیدن را سخت میکند یا فرار میکند
کودک در این سن فعال و پرتحرک است. بهتر است لباس پوشاندن را سریع انجام دهید و با بازی یا آواز توجه کودک را جلب کنید.
کودک غذا نمیخورد یا غذا را به اطراف پرت میکند
پرت کردن غذا اغلب بخشی از کشف محیط است. بهتر است مقدار غذای کمتری در بشقاب بگذارید و واکنش هیجانی نشان ندهید.
کودک فقط یک نوع غذا میخواهد
این موضوع در بسیاری از کودکان دیده میشود. بهتر است غذاهای جدید را در کنار غذای مورد علاقه کودک و به مقدار کم معرفی کنید.
کودک وسط غذا خوردن بازی میکند یا از صندلی پایین میآید
تمرکز کودک در این سن کوتاه است. وعدههای غذایی کوتاه و منظم و استفاده از صندلی مخصوص غذا میتواند کمککننده باشد.
کودک زیاد گریه میکند و والدین دلیل آن را نمیفهمند
گریه در این سن روش اصلی ارتباط کودک است. گرسنگی، خستگی، نیاز به توجه یا ناراحتی جسمی از دلایل رایج آن هستند.
کودک جیغ میزند یا صداهای بلند تولید میکند
این رفتار معمولاً بخشی از آزمایش صدا و جلب توجه است. واکنش آرام و آموزش تدریجی استفاده از صداهای آرامتر مفید است.
کودک وقتی چیزی میخواهد گریه یا جیغ میزند
کودک هنوز مهارت کلامی کافی ندارد. میتوانید با گفتن نام اشیا یا استفاده از اشاره به او کمک کنید درخواستش را بهتر بیان کند.
کودک در فروشگاه یا مهمانی بیقراری میکند
محیطهای شلوغ برای کودک خستهکننده است. بهتر است زمان حضور در چنین مکانهایی کوتاه باشد و اسباببازی همراه داشته باشید.
کودک وقتی به خواستهاش نمیرسد عصبی میشود
کودک هنوز مهارت کنترل احساسات را ندارد. حفظ آرامش والدین و پرت کردن حواس کودک میتواند کمککننده باشد.
کودک به زمین مینشیند یا بدنش را سفت میکند
این واکنش نوعی اعتراض کودک است. بهتر است بدون بحث و با حفظ آرامش توجه کودک را به فعالیت دیگری جلب کنید.
کودک به مادر یا پدر بسیار وابسته است
وابستگی در این سن طبیعی است و نشاندهنده شکلگیری دلبستگی سالم است. با این حال بهتر است کودک به تدریج با افراد امن دیگر نیز ارتباط داشته باشد.
کودک وقتی والدین از او دور میشوند گریه میکند
اضطراب جدایی در حدود یک سالگی رایج است. خداحافظی کوتاه و بازگشت قابل پیشبینی به کودک احساس امنیت میدهد.
کودک در آغوش بودن را ترجیح میدهد و زمین نمینشیند
برخی کودکان احساس امنیت بیشتری در آغوش دارند. بهتر است به تدریج زمان بازی روی زمین را افزایش دهید.
کودک در حضور افراد غریبه مضطرب میشود
ترس از غریبهها در این سن طبیعی است. اجازه دهید کودک با سرعت خودش با افراد جدید آشنا شود.
کودک به سختی با دیگران ارتباط میگیرد
کودکان در این سن هنوز مهارت اجتماعی کامل ندارند. بازی در کنار کودکان دیگر به تدریج این مهارت را تقویت میکند.
کودک شبها زیاد بیدار میشود
بیدار شدن شبانه در بسیاری از کودکان یک ساله دیده میشود. ایجاد برنامه خواب منظم میتواند کمککننده باشد.
کودک برای خوابیدن مقاومت میکند
بسیاری از کودکان در این سن نمیخواهند فعالیت را متوقف کنند. داشتن روتین خواب مانند حمام، قصه و نور کم مفید است.
کودک فقط در آغوش یا هنگام تکان دادن میخوابد
اگر این عادت ایجاد شده است بهتر است به تدریج کودک را در تخت بگذارید تا یاد بگیرد مستقل بخوابد.
کودک برنامه خواب منظمی ندارد
داشتن زمان مشخص برای خواب شب و چرتهای روزانه به تنظیم ساعت بیولوژیک کودک کمک میکند.
کودک هنوز صحبت نمیکند یا کلمات بسیار کمی میگوید
در یک سالگی برخی کودکان فقط چند کلمه ساده میگویند. صحبت کردن زیاد با کودک و خواندن کتاب میتواند به رشد زبان کمک کند.
کودک بیشتر با گریه یا اشاره منظورش را میرساند
این موضوع طبیعی است اما بهتر است نام اشیا و خواستهها را برای کودک تکرار کنید تا واژگان او افزایش یابد.
کودک وقتی چیزی میخواهد نمیتواند آن را بیان کند
کمک کنید کودک با اشاره یا گفتن کلمات ساده خواستهاش را بیان کند و تلاش او را تشویق کنید.
کودک به نام خود کمتر واکنش نشان میدهد
اگر کودک گاهی واکنش نشان نمیدهد ممکن است در حال بازی باشد. اما اگر به طور مداوم پاسخ نمیدهد بهتر است با پزشک مشورت شود.
کودک مرتب از والدین تقلید میکند
تقلید یکی از مهمترین روشهای یادگیری در این سن است. بهتر است رفتارهای مثبت را در حضور کودک بیشتر نشان دهید.
کودک به وسایل بزرگترها علاقه نشان میدهد (مثل موبایل یا ریموت)
کودک به وسایلی که در دست بزرگترها میبیند علاقه پیدا میکند. بهتر است نسخه اسباببازی این وسایل را در اختیار او قرار دهید.
کودک دوست دارد خودش کارها را انجام دهد
این رفتار نشانه رشد استقلال است. اجازه دهید در کارهای ساده مانند گرفتن قاشق یا برداشتن اسباببازی مشارکت کند.
کودک وقتی مانع او میشوند ناراحت میشود
محدودیت برای کودک سخت است. بهتر است به جای منع مداوم، محیط خانه را ایمن کنید تا کودک آزادی بیشتری برای کشف داشته باشد.
کودک به حیوانات خانگی نزدیک میشود و ممکن است به آنها آسیب بزند
کودک هنوز نمیداند چگونه با حیوانات رفتار کند. همیشه تعامل کودک با حیوان خانگی باید تحت نظارت باشد.
کودک به سمت پلهها یا مکانهای خطرناک میرود
کنجکاوی کودک زیاد است. استفاده از محافظ پله و ایمنسازی خانه بسیار ضروری است.
کودک در محیطهای جدید بیش از حد کنجکاو میشود
این رفتار طبیعی است و نشاندهنده علاقه کودک به کشف محیط است، اما باید مراقب ایمنی او باشید.
کودک وقتی اسباببازیاش گرفته میشود گریه میکند
کودک هنوز مفهوم نوبت و اشتراک را نمیفهمد. بهتر است با حواسپرتی یا جایگزین کردن اسباببازی دیگر واکنش نشان دهید.
کودک اسباببازیها را به دیگران نمیدهد
در این سن مفهوم «مال من و مال تو» تازه شکل میگیرد. آموزش اشتراکگذاری به تدریج و با بازی امکانپذیر است.
کودک با کودکان دیگر هنوز تعامل مشخصی ندارد
کودکان یک ساله معمولاً بیشتر «بازی موازی» دارند و کنار هم بازی میکنند نه با هم. این موضوع طبیعی است و با افزایش سن تغییر میکند.
مهارت های شناختی و زبانی کودک یک ساله چیست؟
Language plays a crucial role in child development by shaping cognitive abilities, enhancing communication skills, and supporting social interactions.
زبان نقشی اساسی در رشد کودک ایفا میکند؛ چون تواناییهای شناختی او را پرورش میدهد، مهارتهای ارتباطیاش را تقویت میکند و زمینه تعاملات اجتماعی را فراهم میسازد. Tessa International School
در واقع، آموزش مهارتهای شناختی و زبانی به کودک به رشد مغز و بهبهود عملکرد حافظهاش، یادگیری سریعتر مفاهیم، بیان بهتر احساسات و جلوگیری از اختلال یادگیری در او کمک میکند؛ برای همین، آموزش این مهارتها به کودک بسیار مهم است.
به راستی، کودکان یک ساله چگونه به دنیا نگاه میکنند؟ چه چیزهایی بلدند و چه مهارتهایی دارند؟
کودکان یک ساله کاوشگران کنجکاوی هستند و دائماً از طریق تعامل با دنیای اطراف خود تشنه یادگیری و رشد هستند.
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل چالش فرزند پروری و فرزند پروری مقتدرانه میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
چند مهارت شناختی کلیدی که در کودکان یک ساله مشاهده میشود از قرار زیر است:
1_ حافظه ساده و رشد نیافته
کودکان یک ساله می توانند اشیاء و صداهایی را که با آنها مواجه شدهاند به خاطر بسپارند، حتی اگر آنها دیگر وجود نداشته باشند.
بیشتر بخوانید:
2_ حل مسئله
آنها از فهمیدن چیزها لذت میبرند، مانند قرار دادن اشیا در داخل و خارج از ظروف یا کوبیدن اشیا به هم برای شنیدن صدایی که تولید میکند یا اثری که میگذارد!
3_ درک روابط علت و معلولی
کودکان یک ساله، شروع به درک این موضوع می کنند که اقدامات آنها میتواند باعث واکنش شود. یعنی هر عملی، عکسالعملی دارد؛ مثلاً اینکه اگر دکمهای را فشار دهند، ممکن است اسباببازیشان روشن شود!
4_ نقش بازی کردنهای ساده
کودکان یک ساله، ممکن است به درجهای از فهم و درک رسیده باشند که نقش بای کنند، مثلاً نگه داشتن تلفن خیالی در کنار گوششان.
5_ تقلید
آنها به راحتی اعمال و صداهایی را که در اطراف خود می بینند و می شنوند یاد می گیرند و تقلید می کنند.
6_ بیان نخستین کلمات
آنها شروع به استفاده از واژگان بسیار ساده و گاهاً نامفهوم میکنند. در 12 ماهگی، بابا و مامان میگویند ولی به سرعت دایره واژگانشان بیشتر میشود.
لازم به ذکر است که برای آشنایی بیشتر با مباحث تربیت کودک از بدو تولد و تربیت کودک سه ساله، میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
7_ حرکات اولیه
آنها از حرکاتی مانند تکان دادن سر برای “نه” یا تکان دادن دست برای “بای بای” کردن استفاده میکنند.
بیشتر بخوانید:
8_ درک دستورات
درک واژگان آنها بسیار وسیعتر از واژگانی است که در گفتار به کار میبرند. آنها دستورات ساده را درک میکنند و می توانند دستورالعملها را در سطح پایهای اجرا کنند.
9_ تشکیل جملات اولیه و ساده
در اواخر سال اول، کودکان ممکن است شروع به ترکیب کردن دو کلمه یا بیشتر مثل «در باز کن» یا «آبمیوه پرتقال» کنند.
10_ استفاده از حواس 5 گانه
کودکان یک ساله دنیا را از طریق حواس خود تجربه میکنند. آنها با لمس کردن، چشیدن، بوییدن و مشاهده کردن، همه چیز اطراف خود را کشف میکنند. آنها کنجکاو و دائماً در حال یادگیری هستند و تمرکز زیادی روی پدیدههای ساده مثل حرکات دیگران یا اشیا دارند. درک آنها از مفاهیم انتزاعی و روابط پیچیده هنوز در حال رشد و توسعه است.
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل فرزند پروری بعد از طلاق و تربیت کودک قبل از مدرسه دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
کلام آخر
به پایان مقالهی «تربیت کودک یک ساله» رسیدیم. همانطور که میدانید، تربیت فرزندان، پروسهای سخت و زمانبر است و نیاز به حوصله و انگیزه دارد. در این مسیر «مراقبت از خود» را فراموش نکنید؛ زیرا برای ادامهی مسیر به انرژی روانی نیاز دارید.
آموزش دیدن و یادگیری مداوم، به درک بهتر دنیای کودکان کمک میکند و گذر کردن از چالشها را راحتتر خواهد کرد. شما در تربیت کودک یک سالهی خود با چه چالشها و مشکلاتی رو به رو هستید؟ نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.
