به گزارش وبسایت Mental Health Foundation تقریباً 68 درصد از زنان و 57 درصد از مردان که مشکلات سلامت روان دارند، والد هستند. این یعنی نیمی از پدر و مادرها با مشکلات روانی دستوپنجه نرم میکنند، بنابراین نمیتوانند بهخوبی از عهده فرزندپروری برآیند. در نقطه مقابل، والدینی که والدگری را آموختهاند، با حفظ سلامت روان خود، همواره برای فرزندپروری بهتر میکوشند. ما در این مقاله میخواهیم درباره اینکه والدگری چیست و راههایت والدگری حرفهای صحبت کنیم.
والدگری چیست؟
والدگری فرآیندی است که در آن، والدین نقش مهمی در رشد و پرورش فرزند خود برعهده دارند. این مفهوم تنها به مراقبتهای روزمره محدود نمیشود، بلکه شامل تربیت فرزند در تمامی مراحل زندگی و کمک به او برای تبدیل شدن به یک فرد مستقل و مسئول است.
در یک تعریف کلی، والدگری شامل موارد زیر میشود:
- پرورش کودک از زمان تولد تا رسیدن به استقلال کامل
- هدایت کودک در مسیر رشد عاطفی، ذهنی و اجتماعی
- مراقبت از نیازهای جسمی و روانی فرزند و ایجاد امنیت عاطفی
- ایجاد محیطی امن و پایدار برای رشد و آموزش کودک
- تطبیق روشهای تربیتی با نیازهای در حال تغییر کودک در طول زمان
- آموزش ارزشها و مهارتهای لازم برای زندگی در اجتماع
مطالعات نشان دادهاند که کودکان در محیطهایی که والدین حمایت عاطفی بیشتری ارائه میدهند، از سلامت روانی و موفقیت تحصیلی بالاتری برخوردار هستند. (منبع)
در نتیجه، والدگری (Parenting) چیزی فراتر از رفع نیازهای اولیه کودک است؛ این فرآیند فرصتی برای والدین فراهم میکند تا فرزندان خود را به افرادی مسئولیتپذیر و شاد تبدیل کنند.
لازم به ذکر است که برای آشنایی بیشتر با مباحث چگونه پدر و مادر خوبی باشیم؟ و مهارتهای فرزند پروری، میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
انواع سبک های والدگری چیست؟
سبکهای والدگری به مجموعهای از رفتارها و روشهایی گفته میشود که والدین برای تربیت و پرورش فرزندان خود استفاده میکنند. این سبکها تأثیر مستقیمی بر رشد شخصیتی و رفتارهای کودکان دارند. چهار سبک اصلی والدگری وجود دارد که هرکدام ویژگیها و پیامدهای خاص خود را دارند. در ادامه با این سبکها آشنا میشویم.
سبک والدگری مقتدرانه (Authoritative Parenting)
Authoritative parents can show their children empathy, acceptance, warmth, and love, nurturing them while enforcing clear and reasonable rules.
والدین اقتدارگرا (authoritative) میتوانند با نشان دادن همدلی، پذیرش، گرما و محبت به فرزندان خود، آنها را با عشق پرورش دهند و در عین حال قوانین مشخص و منطقی را نیز اعمال کنند. PositivePsychology
این سبک بهعنوان بهترین روش والدگری شناخته میشود. والدین مقتدر با فرزندان خود روابطی نزدیک و صمیمانه دارند و درعینحال قوانین و محدودیتهای مشخصی تعیین میکنند. آنها به کودکان توضیح میدهند چرا قوانین وجود دارند و پیامدهای رفتارها چیست.
ویژگیهای سبک فرزندپروری مقتدرانه:
- والدین به صحبتها و نظرات کودک گوش میدهند.
- قوانین مشخص و انعطافپذیر است.
- کودک اعتمادبهنفس و مسئولیتپذیری بالایی پیدا میکند.
در زمان غذا خوردن، والدین مقتدر به فرزندان اجازه میدهند در تهیه غذا مشارکت یا گاهی انتخاب غذای موردعلاقه خود را داشته باشند.
در ضمن، اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی خطاهای فرزند پروری و چالش فرزند پروری دارید، پیشنهاد میکنیم این مطالب را بخوانید.
سبک والدگری آسانگیر (Permissive Parenting)
والدین آسانگیر اغلب نقش دوست را برای فرزندان ایفا میکنند. این والدین ارتباط عاطفی قوی با فرزندان خود دارند، اما قوانین و محدودیتهای کمی اعمال و از تنبیه پرهیز میکنند. (سبک فرزند پروری سهل گیرانه)
ویژگیها:
- آزادی بیش از حد به کودک داده میشود.
- انتظارات و قوانین کمی وجود دارد.
- کودکان اعتمادبهنفس خوبی دارند اما ممکن است رفتارهای تکانشی و بینظمی داشته باشند.
در زمان غذا خوردن، والدین آسانگیر ممکن است اجازه دهند کودک هر چیزی که دوست دارد بخورد، حتی اگر غذای سالمی نباشد.
در ادامه، مطالعه مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ علائم کودکان کم هوش و ترک عادت هله هوله خوردن کودک کمک کنند.
سبک والدگری مستبدانه (Authoritarian Parenting)
والدین مستبد قوانین سختگیرانهای تعیین میکنند و بهندرت انعطافپذیر هستند. این والدین از تنبیه برای کنترل رفتارهای کودک استفاده و کمتر به نظرات کودک توجه میکنند. (فرزند پروری مستبدانه چیست؟)
ویژگیها:
- قوانین سخت و غیرقابل تغییر است.
- انتظارات بالا و تنبیههای شدید وجود دارد.
- کودکان ممکن است از تنبیه بترسند و در تصمیمگیری مستقل مشکل داشته باشند.
والدین مستبد ممکن است کودک را مجبور کنند که تمام غذای خود را بخورد، بدون اینکه توضیحی درباره اهمیت آن بدهند.
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل آلرژی غذایی در کودکان و آلرژی کودکان ارائه میدهند.
سبک والدگری بیتفاوت (Neglectful Parenting)
در این سبک، والدین نیازهای اولیه کودک را برآورده میکنند، اما به او توجه عاطفی کمی دارند. این والدین معمولاً به دلیل مشکلات شخصی یا شرایط کاری از فرزندان خود غافل میشوند. (رهایی از الگوها و سبک فرزندپروری طرد شده)
ویژگیها:
- توجه کمی به نیازهای عاطفی کودک میشود.
- قوانین و محدودیتهای کمی وجود دارد.
- کودکان ممکن است اعتمادبهنفس پایینی داشته باشند و در ایجاد روابط اجتماعی دچار مشکل شوند.
والدین بیتفاوت ممکن است برنامه منظمی برای تهیه غذا نداشته باشند، و این باعث میشود کودک درباره وعدههای غذایی خود نگران شود.
هر یک از سبکهای والدگری میتواند تأثیر متفاوتی بر شخصیت و آینده کودک بگذارد. درک این که والدگری چیست و انتخاب بهترین سبک برای تربیت فرزند و حتی یادگیری اصول تربیت فرزند میتواند به والدین کمک کند تا فرزندان شادتر، مسئولیتپذیرتر و موفقتری داشته باشند.
بیشتر بخوانید:
نکاتی برای والدگری سازنده
والدگری چیست؟ این سوالی است که ذهن بسیاری از والدین را به خود مشغول میکند. والدگری، تنها به معنای مراقبت از فرزندان نیست، بلکه فرآیندی پیچیده است که در آن والدین به رشد عاطفی، ذهنی و اجتماعی فرزندان کمک میکنند.
در روش والدگری سازنده، بهجای تمرکز بر تنبیه رفتارهای نادرست، والدین تلاش میکنند رفتارهای مثبت را آموزش دهند و رابطهای مبتنی بر احترام و محبت با فرزندان خود ایجاد کنند. در ادامه، ۱۰ نکته مهم برای اجرای والدگری سازنده را بررسی میکنیم که میتواند به والدین در تربیت فرزندانی قوی و مسئول کمک کند.
1_ آموزش مدیریت احساسات
یکی از اصول کلیدی والدگری سازنده، آموزش مدیریت احساسات به کودکان است. فرزند شما باید بداند که احساساتی مثل خشم، ناراحتی یا شادی کاملاً طبیعی هستند، اما مهم است که بداند چگونه به این احساسات واکنش مناسب نشان دهد.
با فرزند خود درباره احساساتش صحبت و او را تشویق کنید که احساساتش را بهدرستی بیان کند. به او بگویید که احساسات منفی بد نیستند، اما باید یاد بگیرد چگونه با آنها بهدرستی برخورد کند.
اگر میخواهید در زمینه آلرژی به حیوانات در کودکان و روانشناسی لباس کودک دانشتان بیشتر شود منابع ذکر شده را از دست ندهید.
2_ ایجاد فرصتهای یادگیری
به کودکان فرصتهای کافی برای یادگیری مهارتهای جدید بدهید. این کار به آنها کمک میکند اعتمادبهنفس پیدا کنند و در مواجهه با چالشها احساس ناتوانی نکنند. حتی اگر دیدن تلاش و اشتباهات کودک سخت باشد، به او اجازه دهید مشکلات را خودش حل کند. این کار باعث میشود مهارت حل مسئله در او تقویت شود.
3_ تشویق تلاشهای فرزند
در روش والدگری سازنده، بهجای تمرکز بر نتیجه، تلاشهای کودک را تشویق کنید. وقتی کودک بداند که تلاشهایش دیده میشود، انگیزه بیشتری پیدا میکند و اعتمادبهنفسش افزایش مییابد. موفقیتهای کوچک فرزندتان را جشن بگیرید و او را برای ادامه دادن تلاشهایش تشویق کنید. اما از انتقاد شدید در مواقع اشتباه پرهیز کنید.
تشویق تلاشها یکی از راههای تقویت اعتماد به نفس در کودک است. راستی، ما در مقالهای جداگانه، تکنیکهای دیگری را هم برای افزایش اعتماد به نفس کودکان معرفی کردهایم که برای اطلاعات بیشتر میتوانید این مقاله را بخوانید.
4_ الگوی رفتاری مناسب باشید
فرزندان از رفتارهای والدین الگو میگیرند. اگر میخواهید فرزندتان رفتارهای مثبتی داشته باشد، خودتان الگوی خوبی باشید. به کودک نشان دهید که زندگی پر از چالش است و همه افراد گاهی با مشکلات روبهرو میشوند. اما مهم این است که با تلاش و پشتکار از این چالشها عبور کنند.
5_ کمک به غلبه بر ترسها
ترس بخشی طبیعی از زندگی است، اما نباید اجازه داد که کودکان اسیر ترسهای خود شوند. والدگری سازنده به کودکان کمک میکند تا بر ترسهای خود غلبه کنند و احساس قدرت بیشتری پیدا کنند. درباره ترسهای کودک صحبت کنید و با او برنامهریزی کنید که چگونه قدمبهقدم با ترسهایش روبهرو شود.
گاهی ترس کودکان از خود والدین است! در اینجا شما باید بدانید که چطور ترس آنها را نسبت به خود از بین ببرید. ما در مقاله «ترس کودک از پدر مادر» در این مورد بیشتر صحبت میکنیم.
6_ آموزش کنترل تکانهها
یکی از مهارتهای ضروری زندگی، کنترل تکانهها و صبر کردن است. والدگری سازنده به کودکان یاد میدهد که همیشه لازم نیست فوراً به هر خواسته یا احساسی واکنش نشان دهند. به کودک بیاموزید که تأخیر در لذت و صبر در دستیابی به اهداف، باعث موفقیتهای بزرگتری در آینده خواهد شد.
7_ اجازه دادن به اشتباه کردن
اشتباه کردن بخشی از فرآیند یادگیری است. والدگری سازنده به والدین میآموزد که اجازه دهند کودکان اشتباه کنند و از اشتباهات خود درس بگیرند. البته این کار باید در محیطی امن انجام شود تا در صورت نیاز، شما بتوانید آنها را راهنمایی کنید. این کار باعث میشود کودک در مواجهه با اشتباهات خود احساس گناه نکند و یاد بگیرد که شکست بخشی از موفقیت است.
8_ تشویق به گفتگو
یکی از بهترین روشها در والدگری سازنده، تشویق کودکان به صحبت کردن درباره احساسات و مشکلاتشان است. ایجاد فضایی امن برای گفتگو باعث میشود فرزندتان بداند که میتواند در هر شرایطی روی شما حساب کند. به او گوش دهید و او را تشویق کنید که بدون ترس درباره مشکلاتش صحبت کند.
9_ تقویت مهارت حل مسئله
کودکان باید یاد بگیرند که چگونه مشکلات خود را حل کنند. والدگری سازنده به آنها کمک میکند که در مواجهه با چالشها، راهحلهای مناسب پیدا کنند. در ابتدا میتوانید با ارائه راهحلها به آنها کمک کنید. اما بهمرور زمان، از آنها بخواهید که خودشان راهحلهای ممکن را پیشنهاد دهند.
10_ نشان دادن بخشش
بخشش به کودکان یاد میدهد که اشتباهات بخشی از زندگی هستند و میتوان از آنها درس گرفت. والدگری سازنده به کودکان نشان میدهد که بخشش باعث تقویت روابط و کاهش احساس گناه میشود. وقتی فرزندتان اشتباه میکند، به او نشان دهید که همچنان ارزشمند است و از اشتباهاتش میتواند درس بگیرد.
والدگری سازنده به والدین کمک میکند تا فرزندانی قوی، شاد و مستقل تربیت کنند. با اجرای این روشها، میتوانید رابطهای مثبت و پایدار با فرزند خود ایجاد کنید. اگر میخواهید بدانید والدگری چیست و چگونه میتوان فرزندانی مسئولیتپذیر و موفق تربیت کرد، این نکات میتواند راهنمای خوبی برای شما باشد.
11_ گوش دادن فعالانه به کودک
گوش دادن به کودکان فراتر از یک شنیدن ساده است؛ در گوش دادن فعالانه باید توجه کاملی به فرزندتان داشته باشید و با تمرکز به حرفهای او و پاسخدهی مناسب، تعامل مثبتی با او برقرار کنید. شما باید با زبان بدن مثبت مثل نگاه مستقیم، سر تکان دادن یا ابراز همدلی به فرزندتان نشان دهید که صحبتهای او برایتان اهمیت دارند.
با انجام این کار کودک حس میکند که از طرف شما درک میشود؛ بنابراین، انگیزه پیدا میکند تا دفعات بعد هم درباره مشکلات یا اتفاقاتی که برای او افتاده، بیشتر صحبت کند.
در گوش دادن فعالانه باید سعی کنید بدون قطع کردن صحبتهای کودک، حرفهای او را بشنوید، از پاسخهای سطحی بپرهیزید و سوالات باز بپرسید.
12_ ثبات در قوانین و رفتارها
والدین برای ایجاد امنیت روانی در فرزندان خود موظف هستند که در قوانین و رفتارهایشان ثبات داشته باشند. با اجرای کامل قوانین بدون نقص کردن آنها، کودک انتظارات والدین را درک میکند. در نقطه مقابل، با تغییر مداوم قوانین یا رفتارهای خود درباره موضوعات مختلف، کودک ممکن است دچار سردرگمی، اضطراب یا پرخاشگری شود.
شما باید بهصورت واضح قوانین را تعیین کنید، پیامدهای مشخصی برای زیر پا گذاشتن آنها در نظر بگیرید و حتی خودتان هم زمانی که فرزندان حضور ندارند، به آنها پایبند باشید تا برایتان تبدیل به روتین و عادت شوند.
برای ثبات با قوانین باید با همسرتان هماهنگ باشید و هر دو روی یک رویکرد مشترک تأکید کنید تا مبادا کودک احساس تناقض کند.
همچنین توصیه میکنیم مقاله مزایا و معایب داشتن پرستار بچه برای افزایش اطلاعاتتان را حتما بررسی کنید.
تفاوت والدگری و فرزندپروری
در این جدول، مهمترین تفاوتهای فرزندپروری و والدگری را بررسی میکنیم:
| موضوع | والدگری | فرزند پروری |
| تعریف کلی | فرآیند گسترده تربیت و رشد عاطفی، ذهنی و اجتماعی کودک | مراقبت و نگهداری روزمره و فیزیکی از کودک |
| تمرکز اصلی | آموزش مهارتهای زندگی و حمایت روانی از کودک | تامین نیازهای مهم کودک مثل خواب یا پوشاک |
| هدف نهایی | تربیت کودک مستقل و سازگار با جامعه | حفظ سلامت و بقای کودک |
| دامنه فعالیت | آموزش ارزش ها، کنترل هیجانات و حل مسئله | تغذیه، خواب، مراقبتهای جسمانی و بهداشت |
| رویکردها | مشارکتی، حمایتی و آموزشدهنده | عملی و وظیفهمحور |
| آثار بلندمدت | تاثیر بر شخصیت، رفتار و رشد اجتماعی کودک | تاثیر بیشتر بر سلامت جسمی و امنیت اولیه کودک |
منظور از والدگری مثبت چیست؟
در والدگری مثبت والدین سبک تربیتی خاصی دارند که بر پایه احترام، تشویق و راهنمایی مستمر کودک بنا شده است. در این سبک از والدگری، والدین بهجای تنبیه، کنترل یا تهدید کودکان، رابطهای گرم و صمیمانه با آنها برقرار میکنند؛ این نوع والدین برخی ویژگیها دارند که عبارت هستند از:
- محبت بیقید و شرط: والدین نشان میدهند که کودک را دوست دارند، حتی اگر از رفتار او ناراضی باشند.
- تشویق بهجای تنبیه: رفتارهای خود کودک شناسایی و تقویت میشوند و والدین تمرکز کمتری روی خطاهای او دارند.
- گوش فعالانه: کودک احساس میکند که صدایش شنیده میشود و نیازهایش اهمیت دارند.
- تنظیم احساسات: والدین به کودک در زمینه شناخت احساسات و کنار آمدن با آنها کمک میکنند.
- ثبات و پیشبینیپذیری: قوانین کاملاً مشخص وضع شدهاند و همه اعضای خانواده هم از آنها تبعیت میکنند؛ بدون اینکه رفتارهای متغیر یا واکنشهای ناگهانی از خود نشان دهند.
در ادامه، مطالعهی این مقالات روبرو میتواند به افزایش درک شما از مصاحبه با پرستار کودک و وظایف پرستار کودک در منزل کمک کند.
آموزش والدگری
خوشبختانه دورههای آموزشی مختلفی در حوزه والدگری برگزار میشوند که مجموعهای از تکنیکها و برنامههای متنوع هستند تا به والدین در داشتن مهارتهای لازم برای تربیت صحیح و مؤثر کودکان کمک کنند. این آموزشها با هدف ایجاد رابطهای سالم، حمایتکننده و پایدار بین والدین و فرزندان ارائه میشوند؛ رابطهای که باعث رشد هیجانی، شناختی و اجتماعی کودک میشود.
با آموزش والدگری، هر مرحله از رشد کودک را بیشتر میشناسید و نیازهای کودک را در هر مرحله بهتر درک میکنید. یادگیری مهارتهای ارتباط مؤثر، روشهای حل تعارض بدون خشونت، راهکارهای مدیریت رفتارهای کودک بهجای تنبیه و آموزش مهارتهای همدلی نیز میتوانند جزو مباحث دورههای آموزشی باشند.
خوشبختانه در وبسایت سلام آگاهی، دورهای با عنوان جعبه ابزار والدگری برگزار شده است که میتوانید با شرکت در آن تبدیل به یک والد حرفهای شوید.
کلام آخر
والدگری چیست؟ والدگری به معنای تربیت فرزندانی مستقل، شاد و مسئولیتپذیر است. این فرآیند شامل ایجاد محیطی امن، آموزش ارزشها و مهارتهای زندگی، و تقویت رابطهای بر پایه محبت و احترام است.
هیچ روش تربیتی کامل نیست و هیچ پدر و مادری بیعیب نیست. والدگری، سفری همراه با یادگیری و رشد است. با صبر، محبت و توجه به نیازهای کودک، میتوانید فضایی ایجاد کنید که فرزندتان احساس امنیت و ارزش کند و در مسیر موفقیت گام بردارد.
