کوبیدن سر به زمین در کودک یکی از ترسناک‌ترین صحنه‌هایی است که والدین مبتدی با آن روبه‌رو می‌شوند؛ زیرا اولین برداشت آن‌ها از این کار کودک، مسائلی مانند خودآزاری، درد شدید سر و مسائل این‌چنینی است. خوب است بدانید که این رفتار کودک کاملاً طبیعی و یک مرحله رشدی محسوب می‌شود؛ بنابراین، جای نگرانی نیست. البته باید توجه داشته باشید که بین مرحله رشدی کوبیدن سر و اختلال کوبیدن سر به زمین تفاوت‌های مهمی وجود دارد؛ بنابراین، اول باید ببینید علت کوبیدن سر کودک به زمین؟ و سپس، راهی برای مدیریت آن بیابید.

کوبیدن سر به زمین در کودک یعنی چه؟

کوبیدن سر به زمین در کودک یا کله زدن نوزاد و کودک به شرایطی گفته می‌شود که در آن، کودک جلو، پشت یا اطراف سر خود را عمداً به یک جسم جامد و سخت بکوبد. در برخی موارد، کودکان نه‌تنها سر، بلکه تمام قسمت بالایی بدن خود (سر، گردن، شانه، کتف و گاهی دست‌ها) را به طور هم‌زمان حرکت می‌دهند و به اطراف می ‌کوبند. در برخی موارد، این حرکات با زمزمه‌های کوتاهی نیز همراه خواهند بود.

در همین ابتدا بگوییم که:

Head banging is common and usually nothing to worry about. However, in some kids, it can signal a developmental problem. If a child who is head banging often also shows some kind of developmental delay or abnormal social interactions, schedule an appointment with your child’s pediatrician for an evaluation.

کوبیدن سر به زمین رفتاری رایج است و معمولاً جای نگرانی ندارد. با این حال، در برخی کودکان ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل رشدی باشد. اگر کودکی که این رفتار را زیاد انجام می‌دهد، همزمان علائم تأخیر رشدی یا تعاملات اجتماعی غیرطبیعی را نشان می‌دهد، باید برای ارزیابی وضعیت، یک نوبت معاینه با پزشک کودکان او تنظیم کنید. WebMD

برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل بهترین آب میوه برای کودکان و فواید امگا 3 برای کودکان می‌توانید به همین مقالات مراجعه کنید.

علت کوبیدن سر کودک به زمین

دلایل کوبیدن سر به زمین در کودکان متنوع هستند و در ادامه، تمام دلایل شناخته شده را بررسی خواهیم کرد. توجه داشته باشید که کودک شما ممکن است شامل یک یا چند مورد از این دلایل شود و برای تشخیص قطعی علت مشکل، بهتر است به روانشناس کودک مراجعه کنید.

1_ کوبیدن سر به زمین در کودک برای افزایش آرامش

یک علت کوبیدن سر کودک به زمین می‌تواند افزایش آرامش باشد. معمولاً ضربه‌های سر کودکان همراه با تاب‌دادن بدن خود و حفظ ریتمی به‌خصوص است؛ به‌عنوان‌مثال، کودک عادت دارد با حرکت گردن، هر 2 ثانیه یکبار سرش را به جایی بکوبد. الگوهای این‌چنینی نشان می‌دهند هدف کودک از کوبیدن سر به زمین، آرام شدن است.

برخی کارشناسان معتقدند کوبیدن سر به زمین در کودکان نوعی مدیتیشن است که با تکان‌خوردن و ضربه‌های آرام، آن‌ها را یاد زمانی می‌اندازد که در رحم مادر بوده‌اند. جدا از این مسئله، متخصصان رشد اثبات کرده‌اند حرکات موزون و ریتمیک یکی از بهترین روش‌های خودکنترلی در کودکان نوپا محسوب می‌شود. (منبع: CAMHS)

از طرفی، این ضربه‌های آرام و عقب و جلو رفتن سر در اثر آن‌ها، حسی مشابه تکان‌های گهواره یا تکان‌های آغوش والدین را القا می‌کند که برای کودک آرام‌بخش است. برخی منابع معتقدند این رفتار طبیعی است؛ اما برخی اظهار دارند علت این کار کودک، عدم دریافت آغوش و نوازش کافی از سوی والدین محسوب می‌شود. به زبان ساده، کودک کاری را برای خودش انجام می‌دهد که شما برای او انجام نمی‌دهید. مثال بزرگ‌سالانه این مسئله شامل زمان‌هایی است که ما خودمان را نوازش می‌کنیم یا در آغوش می‌گیریم.

در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیق‌تری درباره‌ی موضوعاتی مثل مواد غذایی آهن دار برای کودکان و پرت کردن اشیا توسط کودک دارید، پیشنهاد می‌کنیم این مقالات را بخوانید.

2_ کوبیدن سر به زمین در کودک برای جلب توجه

در بسیاری از موارد، علت کله زدن نوزاد یا کودک جلب‌توجه والدین است. همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، مغز کودکان این سن‌وسال به‌اندازه کافی رشد نکرده و تحلیل‌های خطی و علت معلولی دارد؛ یعنی می‌داند زدن سر به دیوار مساوی است با توجه شما! نکته جالب این است که برای کودک، تفاوتی بین آغوش و نوازش با فریاد و دعوا وجود ندارد و او صرفاً توجه شما در لحظه را می‌خواهد، حالا چه توجه مثبت باشد چه منفی!

کودک حتی ممکن است برای جلب توجه همچنان به این کار ادامه دهد؛ این رفتار در واقع از لجبازی او ناشی می‌شود. ما یک مقاله درباره «لجبازی کودک» داریم که در مورد لجبازی‌های کودکان در آن بیشتر صحبت می‌کنیم. شما می‌توانید برای اطلاعات بیشتر این مقاله را بخوانید.

3_ کوبیدن سر به زمین در کودک برای تسکین درد

مهم‌ترین علت کوبیدن سر کودک به زمین می‌تواند تسکین درد باشد. اگر تجربه زخم شدن گوشه ناخنتان را داشته باشید، می‌دانید در آن شرایط میلی ناگهانی برای فشار دادن زخم به آدم هجوم می‌آورد! یکی از دلایل کوبیدن سر به زمین در کودکان نیز همین تمایل به آرام‌کردن درد با تحمیل درد بیشتر است. زمانی که این ضربه‌ها به سر کودک وارد می‌شوند، حواس او را از درد اصلی (عفونت گوش یا دندان‌درآوردن) پرت می‌کنند. از طرفی، شاید ضربه‌ها با نبض زدن درد گوش یا دندان همگام باشد و به‌این‌ترتیب، حس آرامشی القا کند.

اهمیت دارد اشاره کنیم که درمان حرف زشت زدن کودکان و درمان کودک خجالتی از دیگر مقالات مهم در زمینه‌ی تربیت درست کودک می‌باشد توصیه می‌کنیم حتما همین مقالات را بررسی کنید

4_ کوبیدن سر به زمین در کودک برای بروز احساسات

از نظر رشدی، مغز کودک 3 تا 5 سال در شرایط بحرانی قرار دارد؛ یعنی در حال تجربه احساسات تازه‌ای است که نه‌تنها نمی‌داند از کجا آمده‌اند، بلکه نمی‌داند چطور باید آن‌ها را بروز دهد! در این شرایط، کودک مانند فردی است که در حال کابوس دیدن، می‌داند دارد خواب می‌بیند؛ اما نمی‌تواند خود را بیدار کند.

این منجر به بروز احساسات می‌شود. با توجه به ناتوانی کودک در بیان احساسات از طریق کلمات، او به کوبیدن سر رو می‌آورد. به زبان ساده و در این مرحله، کودک می‌خواهد با کنش جسمی، تنش ذهنی خود را مدیریت کند و کاهش دهد؛ درست مانند زمانی که ما با تجربه اضطراب و استرس، پایمان را تکان می‌دهیم یا راه می‌رویم.

در این جدول، مهم‌ترین احساساتی را که باعث می‌شوند کودک سرش را به زمین بکوبد، بررسی می‌کنیم:

نام احساسات	توضیحات
عصبانیت	کودک ناراحت و عصبانی است و به‌دلیل ناتوانی در بروز خشم، سرش را به زمین می‌کوبد.
ترس و اضطراب	کودک مضطرب است و ترسیده و برای تسکین خود، سرش را به زمین می‌کوبد.
گیجی و سردرگمی	کودک در درک موقعیت‌ها و احساساتش دچار مشکل شده و برای رهایی از سردرگمی سرش را به زمین می‌کوبد.
بی‌حوصلگی	این کار نوعی واکنش کودک به بی‌حوصلگی و کسالت است و بیشتر جنبه سرگرمی دارد.

کودک ممکن است به‌خصوص در زمان جدایی از پدر و مادر یا کسانی که به آن‌ها وابسته است، به‌دلیل اضطراب، سرش را به زمین بکوبد. در این‌جا، والدین باید به فکر کاهش اضطراب جدایی در کودک خود باشند. ما در یک مقاله به‌طور کامل در این مورد صحبت می‌کنیم.

راستی، در مقاله «هوش هیجانی در کودکان» می‌توانید راهکارهایی را بخوانید که به کودکان در شناخت بهتر احساساتشان کمک می‌کنند.

5_ کوبیدن سر به زمین در کودک برای تحریک سیستم دهلیزی

تحریک سیستم دهلیزی هم می‌تواند علت کوبیدن سر کودک به زمین باشد. با وجود تکامل، هنوز هم کودکان انسان رفتارهای غریزی مشخصی برای بهبود سیستم‌های بدن خود نشان می‌دهند و کوبیدن سر به زمین نیز یکی از همین موارد است. با کوبیدن سر به زمین، سیستم دهلیزی تحریک و تقویت می‌شود. این سیستم بخشی از گوش داخلی است و مسئولیت حفظ تعادل بدن را بر عهده دارد.

رفتارهای اصلی برای تحریک این سیستم شامل تاب‌خوردن، غلتیدن، چرخیدن و حرکات موزون می‌شوند که هدف آن‌ها، بهبود شبکه‌های عصبی مغز و عملکرد صحیح آن‌ها است. البته در نظر داشته باشید که شاید کودک حین اجرای این حرکات، اتفاقی سرش را به جایی کوبیده باشد و از همان موقع و بدون این که بداند، در حال تکرار این کار باشد.

 

 

• بیشتر بخوانید: مهارت دست ورزی کودکان
• بیشتر بخوانید: چگونه با نوزاد بازی کنیم ؟

 

6_ یادگیری و تقلید

کودکان رفتارهای دیگران را می‌بینند، یاد می‌گیرند، الگوبرداری کرده و سپس تکرار می‌کنند؛ حتی اگر این رفتار اشتباه باشد و به خودشان آسیب برساند! اگر به‌دنبال کشف علت کوبیدن سر کودک به زمین هستید، شاید پاسخ در تقلید و یادگیری است.

اگر یکی از اطرافیان و افراد خانواده این رفتار را تکرار می‌کند، کودک با الگوبرداری از او، همین رفتار را نشان می‌دهد. برای جلوگیری از تکرار دوباره این رفتار توسط کودک، کافیست دیگر این رفتار را جلوی او انجام ندهید.

7_ مشکلات حسی

مشکلات حسی را می‌توان مهم‌ترین علت کوبیدن سر کودک به زمین دانست. برخی از کودکان نسبت به محرک‌های حسی مثل نور، صدا یا لمس حساسیت زیادی دارند و برای تخلیه حسی خود و تنظیم دوباره آن، رفتارهایی مثل کوبیدن سر به زمین را نشان می‌دهند.

دلیل دیگر مرتبط با مشکلات حسی می‌تواند مربوط به اختلالی در پردازش اطلاعات حسی کودک باشد. در این صورت، کودک به محرک‌های حسی مختلف واکنش‌های غیرمعمولی نشان می‌دهد.

لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامع‌تری درباره‌ی موضوعاتی مثل کم حرفی کودکان و فن بیان کودکان ارائه می‌دهند.

علائم اختلال کوبیدن سر به زمین در کودک

رفتار کوبیدن سر به زمین یک “اختلال” محسوب نمی‌شود؛ مگر آن که کیفیت خواب کودک را به طرز قابل‌توجهی کاهش دهد و باعث آسیب‌های جسمی شود. البته این در شرایطی است که علت کله زدن نوزاد و کودک صرفاً اقتضای سن باشد و ریشه در بیماری‌های جسمی و عاطفی نداشته باشد. دوره کوبیدن سر به زمین در کودک با علائم زیر همراه خواهد بود:

• ضربه به سر با دست یا اسباب‌بازی
• کوبیدن مکرر سر به مبل، میز و پایه وسایل
• قرارگرفتن در حالت نشسته و کوبیدن سر به جسم سخت با حرکت گردن
• قرارگرفتن در حالت طاق‌باز و کوبیدن سر به زمین با چرخاندن آن به طرفین
• قرارگرفتن در حالت نشسته و کوبیدن بدن از پشت ‌به ‌دیوار با حرکت قسمت بالایی بدن
• قرارگرفتن در حالت چهاردست‌وپا و تاب‌دادن خود به جلو و عقب به صورتی که با هر بار جلو آمدن، سرش به یک مانع محکم برخورد کند.
• قرارگرفتن در موقعیت‌های مختلف به هدف کوبیدن سر؛ یعنی تنها انگیزه او برای تلاش به نشستن یا چهاردست‌وپا شدن، کوبیدن سرخود به جایی باشد.

در تمام این موارد، تکرار عمل کوبیدن سر به جسم سخت یک علامت ظاهری واضح دارد: کم پشتی، کچلی یا ریزش شدید مو در قسمت ضربه دیده. این مسئله نیز تا حدی طبیعی محسوب می‌شود و جای نگرانی نیست.

اگر می‌خواهید در زمینه‌ علت پرخاشگری کودکان و تربیت کودک حسود دانش‌تان بیشتر شود منابع ذکر شده را از دست ندهید.

آیا کوبیدن سر به زمین در کودکان رایج است؟

برخلاف باور عموم، کوبیدن سر به زمین در کودک بسیار رایج است و یکی از فرایندهای طبیعی رشد محسوب می‌شود. طبق بررسی‌ها، بیش از 20 درصد کودکان سالم در سال‌های اول زندگی خود کله می‌زنند. شروع این عادت در کودکان از اواخر یک‌سالگی آغاز می‌شود، در 18 تا 24 ماهگی به اوج خود می‌رسد و از 3 سالگی به بعد (نهایتا تا 5 سالگی) کاهش پیدا می‌کند. علائم کوبیدن سر به زمین در کودکان به‌عنوان یک عادت نرمال، به شرح زیر هستند:

• معمولاً در کودکان نوپا بیشتر دیده می‌شود.
• این عادت ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد.
• در کودکان پسر 3 برابر بیشتر از کودکان دختر اتفاق می‌افتد.
• این عادت در کودکان از حدود 6 یا 9 ماهگی به بعد آغاز می‌شود.

هر بار کوبیدن سر معمولاً 15 دقیقه طول می‌کشد و کودک در طی این زمان، سرش را با سطوح متغیری از شدت و پرخاشگری به اطراف می‌کوبد.

بد نیست اشاره کنیم که دو مقاله علت جیغ زدن کودک و دروغ گویی در بچه‌ ها دید بهتری در مورد این دو موضوع ذکر شده به شما خواهند داد توصیه می‌کنیم حتما به همین مقالات مراجعه کنید.

آیا اختلال کوبیدن سر به زمین وجود دارد؟ (کوبیدن سر نوعی اختلال است؟)

بله، علت کوبیدن سر کودک به زمین می‌تواند اختلال طیف اتیسم یا نوعی رفتاری تکراری در برخی اختلالات رشدی در او باشد؛ البته، در بسیاری از موارد این رفتار طبیعی و موقتی است و بعد مدت کوتاهی از بین می‌رود.

اگر کودک به اختلالات حرکتی مبتلا باشد نیز حرکات تکراری و ریتمیک مانند کوبیدن سر به زمین دارد.

توجه داشته باشید که اختلال کوبیدن سر با خودآزاری فرق دارد؛ چون در اختلال، هدف آسیب به خود نیست؛ اما در خودآزاری، هدف اصلی کودک آسیب رساندن به خودش است.

همچنین در این بین توصیه می‌کنیم دو مقاله آموزش مسخره نکردن دیگران به کودکان و پریدن کودک میان حرف دیگران برای افزایش اطلاعاتتان را حتما بررسی کنید.

آیا کوبیدن سر به زمین در کودک نشان دهنده بیماری است؟

برخی کارشناسان معتقدند کوبیدن سر به زمین رفتاری مشابه مکیدن انگشت است و به همان اندازه عادی و بی‌خطر خواهد بود. بااین‌حال، مهم‌ترین نگرانی والدین در خصوص بروز این رفتار، احتمال ابتلای کودک به اختلالات رشدی مانند اوتیسم، سندروم تورت یا اختلال حرکتی کلیشه‌ای است.

کودکان مبتلا به اوتیسم با مشکلی به نام نقص حسی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ شرایطی که در آن، انتقال‌دهنده‌های عصبی کودک در پردازش صحیح احساسات و داده‌های دریافتی به مشکل می‌خورند. به همین ترتیب، زمانی که سیستم عصبی کودک کمتر یا بیشتر از آن چه که باید تحریک می‌شود، کودک سرش را به اطراف می‌کوبد تا به خیال خود، به بهبود شرایط کمک کرده باشد؛ درست مانند زمانی که به کنترل تلویزیون ضربه می‌زنیم تا بهتر کار کند. از طرفی، این کودکان معمولاً دچار سطوحی از مشکلات بینایی و شنوایی نیز هستند و بخشی از علت کله زدن نوزاد یا کودک اوتیستیک، تحریک این اعصاب است.

بااین‌وجود، باید بدانید که اوتیسم و اختلالات این‌چنینی شامل طیف وسیعی از علائم می‌شوند که کوبیدن سر به زمین در کودک تنها یکی از این علائم هشداردهنده است. ضمن آن که تمام کارشناسان و متخصصان اعلام کرده‌اند مشاهده این رفتار به‌تنهایی، اصلاوابدا معیار درستی برای تشخیص اوتیسم یا درنظرگرفتن احتمال آن در کودک نیست؛ بنابراین، نیازی نیست از این بابت نگران باشید. بااین‌حال، می‌توانید برای کاهش نگرانی در این مورد به پزشک مراجعه کنید یا با تحقیق و بررسی بیشتر، بروز سایر علائم در کودک را نیز تحت‌نظر بگیرید.

در ضمن دو مقاله خبرچینی کودکان و کودک لوس از دیگر مقالات تربیت کودک هستند که برای افزایش اطلاعاتتان در این دو مورد توصیه می‌کنیم حتما مطالعه کنید.

درمان کوبیدن سر به زمین در کودک

اگر کودک زیر 3 سال است و هیچ‌کدام از نشانه‌های خطر را از خود نشان نمی‌دهد خیالتان راحت باشد که مسئله مهمی نیست! بااین‌حال، شما باید تمام تلاشتان را بکنید که کوبیدن سر به زمین در کودک تبدیل به یک عادت و روند دائمی نشود. برای رفع مشکل کوبیدن سر به زمین در کودکان موارد زیر را در نظر داشته باشید:

1_ درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با پرهیز از واکنش‌های شدید

توصیه می‌کنیم تحت هر شرایطی، از سرزنش و دعوا خودداری کنید. مغز کودکان روند تحلیلی به‌مراتب ساده‌تری نسبت به ما دارد؛ بنابراین، درصورتی‌که واکنش منفی و بدی نسبت به کوبیدن سر نشان دهید، کودک نمی‌تواند ارتباطی بین این واکنش شما با کوبیدن سر (که به نظرش کار معمولی و عادی است) پیدا کند؛ بنابراین، فکر می‌کند شما از او، حضورش و کارهایش به‌طورکلی متنفرید! به همین دلیل، توصیه می‌کنیم از رفتارهای تنبیهی یا قهری خودداری کنید تا بتوانید در عین قاطعیت، حس عشق و امنیت را نیز در کودک ایجاد کنید.

در این زمینه پیشنهاد می‌دهیم که برای کنترل رفتارهای خود به مقاله «کنترل خشم در برابر کودکان» هم سری بزنید.

• بیشتر بخوانید: خطاهای فرزند پروری
• بیشتر بخوانید: سبک های فرزند پروری

 

2_ درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با توجه به او

در بخش قبل، اشاره کردیم که یکی از دلایل کوبیدن سر به زمین در کودکان، جلب‌توجه والدین است که احتمال دارد ناشی از کمبود توجه باشد؛ اما اگر شما به واسطه این رفتار به کودک توجه کنید، او فکر می‌کند کوبیدن سر به زمین روش مناسبی برای تعامل با شما خواهد بود. نکته مهم در این مسئله، حفظ تعادل در توجه به کودک است!

در صورت مشاهده رفتار کوبیدن سر، شما باید به‌طورکلی توجه بیشتری نسبت به کودک نشان دهید. درعین‌حال، زمانی که کودک سرش را به زمین می‌کوبد کاملاً خونسرد باشید، او را نادیده بگیرید و به‌گونه‌ای رفتار کنید که انگار برایتان نامرئی است. شما باید این روند را به صورتی مدیریت کنید که کودک یاد بگیرد همیشه توجه شما را دارد، به جز زمانی که سرش را به زمین می‌کوبد!

در ادامه، مطالعه‌ مقالات روبرو می‌توانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ علت ناله كردن کودک در خواب و علت شیر نخوردن نوزاد کمک کنند.

3_ درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با حذف عامل لذت

همان‌طور که گفتیم، مغز کودک روند تحلیلی ساده‌ای دارد و تنها دلیل او برای انجام یک کار، نتیجه لحظه‌ای و ملموس خواهد بود. به‌عنوان‌مثال، برخی کودکان تنها سرشان را به پایه مبل می‌کوبند و در سایر موارد اصلاً چنین رفتاری از خود نشان نمی‌دهند. این مسئله می‌تواند به دلایل زیر اتفاق بیفتد:

• ضربه به پایه مبل صدای جالبی ایجاد می‌کند،
• مبل در فضای عمومی خانه است و افراد بیشتری با مشاهده این رفتار به او توجه می‌کنند،
• جنس پایه مبل به‌گونه‌ای است که حس خوبی در کودک ایجاد می‌کند؛ یعنی کودک ترجیح می‌دهد به‌جای کوبیدن سر به پایه فلزی میز، از پایه چوبی مبل استفاده کند.

در این مرحله، شما باید عوامل لذت را حذف کنید؛ یعنی:

• هیچ‌کس به کودک توجه نکند،
• از محافظ‌های مخصوص برای پوشاندن پایه‌های مبل استفاده کنید تا هم‌ صدای به خصوصش قطع شود، هم آن حس آشنا و خوشایند ضربه ملایم تکرار نشود.

شما می‌توانید همین روند را برای هر عامل احتمالی لذت پیاده کنید.

4_ درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با کشف علت رفتار

برای انتخاب بهترین راهکار برای جلوگیری از کوبیدن سر به زمین در کودکان و نشان‌دادن مناسب‌ترین واکنش، باید ریشه این رفتار را بیابید. برای این کار، رفتارهای کودک را به مدت یک تا سه هفته تحت‌نظر بگیرید و ببینید

• چه زمان‌هایی خشونت بیشتری مشاهده می‌شود؟
• در چه شرایطی احتمال بروز این رفتار بیشتر است؟
• چه ارتباطی بین محیط و اتفاقات اطراف و تعداد ضربه‌ها وجود دارد؟

به‌عنوان‌مثال، بررسی کنید

• آیا بین احساساتی مانند خشم، ناراحتی و سرخوردگی و کوبیدن سر ارتباطی وجود دارد؟
• آیا اشخاص در احتمال کوبیدن سر نقش دارند؟ به‌عنوان‌مثال، کودک زمانی که از خواهرش ناراحت می‌شود سرش را می‌کوبد و همین رفتار را در برابر پدرش ندارد.
• آیا این رفتار کودک در برابر خواهرش، نشانه مسئله به خصوصی است؟ آیا به دنبال جلب‌توجه خواهرش است؟ آیا مشکلی از جانب خواهرش احساس می‌کند؟
• آیا کوبیدن سر در کودک نشانه تسلیم او در برابر شخص یا احساس خاصی است؟

5_ درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با پرت کردن حواس او

علت کوبیدن سر کودک به زمین هر چه که باشد، نشان می‌دهد کودک از ضربه‌زدن و ایجاد ریتم لذت می‌برد و از آن به‌عنوان ابزاری برای ایجاد آرامش یا تمرکز استفاده می‌کند. برای اینکه عادت کوبیدن سر به زمین را از سر کودک بیندازیم، باید تعدادی فعالیت جایگزین باتوجه‌به این علایق پیدا کنیم:

• ضرب‌گرفتن روی میز
• آموزش سازهایی مانند تنبک، دف، درام و غیره که با ضربه، صدا ایجاد می‌کنند.
• رقص‌های ریتم‌دار که باید در آن‌ها دست‌ها و پاها را باتوجه‌به موزیک و به ترتیب خاصی حرکت دهند.

در این صورت، با یک تیر دو نشان می‌زنید:

• حواس کودک از ضربه‌زدن به سرش پرت می‌شود،
• راهی امن برای تخلیه احساسات خود از طریق ضربه‌زدن پیدا خواهد کرد.

از طرفی، احتمال دارد حس آرامش کودک ناشی از صدای ممتد ضربه به دیوار باشد و کودک علاقه چندانی به خود ضربه یا ایجاد صدا با استفاده از ساز نداشته باشد. در این شرایط، شما باید یک ‌صدای ممتد و آرام مشابه همان ضربه‌ها را به شیوه دیگری ایجاد کنید تا کودک خودش به دنبال تولید این صدا نرود! برای این کار می‌توانید از ساعت‌هایی که موتور پر صدا دارند یا مترونوم (ابزار تمرینی موسیقی) استفاده کنید.

برای پرت کردن حواس کودک پیشنهاد می‌دهیم که از ایده‌های مقاله «بازی با کودک در خانه» بهره‌مند شوید.

6_  درمان کوبیدن سر به زمین در کودک با ایجاد روتین

شما باید بتوانید با یافتن ارتباط منطقی بین رفتار کوبیدن سر به زمین و محرک‌های درونی و بیرونی، برای بهبود آن‌ها تلاش کنید. به‌عنوان‌مثال، کودک همیشه قبل از بیرون رفتن یا خوابیدن سرش را به دیوار می‌کوبد. در این شرایط، می‌توان نتیجه گرفت که بیرون رفتن و خوابیدن دو محرک بیرونی ناخوشایند هستند که با ایجاد استرس و اضطراب، منجر به بروز چنین رفتاری می‌شوند. شما باید بررسی کنید

• چه چیز “بیرون رفتن از خانه” یا “خوابیدن” برای کودک استرس‌زا و ناخوشایند است؟
• چطور می‌توان این حس را تلطیف کرد؟

به‌عنوان‌مثال، تنها خوابیدن برای کودک ترسناک است؛ زیرا در طول شب‌ خواب می‌بیند یا زیاد از خواب می‌پرد و به همین علت، مجبور است مدت طولانی به سقف خیره شود تا دوباره به خواب فرورود. برای حل این مشکل، می‌توانید از چنین روتینی استفاده کنید:

• خوردن یک شام سبک و میوه
• کاهش تدریجی مصرف مایعات؛ به جز یک لیوان شیر گرم قبل از خواب
• شستن صورت و شانه کشیدن موها
• عوض‌کردن لباس خانه و پوشیدن لباس‌خواب
• تماشای یک اپیزود کارتون غیر هیجانی با روند آرام
• حرف‌زدن و گپ خانوادگی آخر شب
• نقاشی کشیدن
• خواندن یک داستان قبل از خواب و حرف‌زدن درمورد آن (می‌توانید از داستان‌های مقاله «قصه بچه حرف گوش کن» استفاده کنید.)
• مرتب‌کردن اتاق و خانه
• آماده‌کردن وسایل برای روز بعد
• ماساژ دست و پشت کودک
• دوش آب گرم
• تعیین ساعات خواب و بیداری مشخص

به‌طورکلی، باید فعالیت‌هایی را در نظر بگیرید که

• موردعلاقه کودک باشند،
• او را هیجان‌زده نکنند،
• در هر مکانی قابل‌اجرا باشند.

بهتر است از چند ساعت قبل خواب، این روند را آغاز کنید. توصیه می‌کنیم اجازه ندهید کودک متوجه تلاش شما برای ایجاد روتین شود؛ زیرا هدف ایجاد روتین، این است که کودک بفهمد چنین کارهای روزمره و معمولی، ماهیت ترسناکی ندارند. اگر کودک ببیند که شما در حال “تلاش برای کاهش ترس” هستید، خیال می‌کند واقعاً چیزی برای ترسیدن وجود دارد و این منجر به تشدید کوبیدن سر به زمین خواهد شد.

• بیشتر بخوانید: فرزند پروری چیست؟
• بیشتر بخوانید: نقش مادر در فرزند پروری

 

شما می‌توانید این روتین را برای تمام موقعیت‌های این‌چنینی و باتوجه‌به شرایط به‌خصوص خود و فرزندتان شخصی‌سازی کنید. توجه داشته باشید که روتین، چیزی فراتر از صرفاً تشریفات یا روش خاص برای انجام کارها است؛ بلکه کاربرد اصلی آن، ایجاد آرامش در فرد برای مدیریت بهتر اتفاقات غیرقابل‌پیش‌بینی آینده است.

بروز واکنش جسمی برای مدیریت تنش ذهنی یک مسئله طبیعی است و در بزرگسالان نیز دیده می‌شود؛ اما باید با رعایت اصول  تربیت فرزند، از تبدیل این رفتار به یک الگوی ناسالم جلوگیری کنیم. به‌عنوان‌مثال، کودک نباید یاد بگیرد راهکار رفع تنش، کوبیدن سر و انجام کارهایی است که به او آسیب می‌زنند.

 

• بیشتر بخوانید: تربیت فرزند پسر
• بیشتر بخوانید: تربیت فرزند دختر

 

درصورتی‌که کودک ترجیح می‌دهد احساساتش را به این صورت بروز دهد، حتماً شرکت در کلاس‌های ورزشی یا هنری را در نظر بگیرید؛ زیرا در این کلاس‌ها، ذهن و جسم به طور هم‌زمان به چالش کشیده می‌شوند و کودک می‌تواند به این واسطه، انرژی ذهنی خود را به شیوه‌ای سالم تخلیه کند.

7_ جایگزین رفتارهای سالم

روش‌های کنترل خشم در کودک یا ابراز ناراحتی را به فرزندتان آموزش دهید تا بتواند احساساتش را با رفتارهای سالم‌تری بروز دهد؛ مثلاً می‌توانید از او بخواهید که در صورت عصبانیت، به یک بالش ضربه بزند یا برای او اسباب‌بازی‌های ضداسترس بخرید تا در زمان عصبانیت یا استرس، با این فیجت‌ها بازی کند و احساساتش تخلیه شوند.

برخی دیگر از فعالیت‌های جایگزینی که می‌توانند جای کوبیدن سر به زمین را بگیرند، شامل رقصیدن، پریدن یا بازی‌های حرکتی هستند. در این حالت، انرژی کودک تخلیه می‌شود و او حتی می‌تواند حین بازی احساساتش را هم بروز دهد.

محیط پر استرس ممکن است باعث تشدید این رفتار کودک شود؛ بنابراین، یکی از رفتارهای سالم این است که تا جای ممکن محیطی پر از آرامش و حس خوب ایجاد کنید! مثلاً با پخش موسیقی ملایم، فضای مطلوب برای استراحت کردن کودک به‌وجود آورید.

8_ ایجاد محیط امن

محیطی امن برای کودک به‌وجود آورید تا حتی در صورت تکرار این رفتار، احتمال آسیب دیدن او به حداقل برسد؛ مثلاً روی گوشه‌های تیز را بپوشانید یا در قسمت‌های سرامیکی خانه که پوشیده نیستند، فرش یا پتو پهن کنید.

شما حتی می‌توانید برای مدتی وسایل خطرناک را از دسترس کودک خارج کنید تا مبادا بر اثر بازی با آن‌ها به خود آسیب برساند.

کودک ممکن است این رفتارها را حتی زمان خواب (وقتی که داخل تخت‌خواب است) انجام دهد؛ بنابراین، تخت‌خواب‌هایی با حفاظ محکم تهیه کنید و اطراف تخت را با پارچه‌های نرم بپوشانید.

مراقب باشید که در اطراف تخت، میز تلویزیون، داخل آشپزخانه و هر محیط دیگر هیچ پیچ و مهره‌ای وجود نداشته باشد.

آیا باید برای درمان کوبیدن سر به زمین در کودک به پزشک مراجعه کنم؟

قبل از هر اقدامی، رفتارهای کودک را به‌طور مخفیانه تحت‌نظر بگیرید تا علت کوبیدن سر به زمین را کشف کنید. اگر دلیل این کار چیزی به جز اقتضای سن بود، بهتر است با روان‌شناس کودک مشورت کنید. درصورتی‌که نشانه‌های زیر را مشاهده کردید، احتمالاً دلیل کله زدن نوزاد و کودک چیز دیگری است و باید سریع‌تر اقدام کنید:

• بعد از کوبیدن سر به خواب فروبرود.
• کودک در اثر کوبیدن سر دچار استفراغ شود.
• سر کودک در اثر این ضربه‌ها کبود یا زخمی شود.
• رشد جسمی و شناختی کودک دچار تأخیراتی شود.
• کودک مکرراً و در بازه‌های زمانی کم سرش را می‌کوبد و خشونت به خرج می‌دهد.
• حتی با تجربه احساس درد و بروز واکنش‌هایی مانند گریه ناشی از آن، باز هم به سر کوبیدن ادامه می‌دهد.
• باوجود مشاهده خون و کبودی، به کوبیدن ادامه دهد یا بااطلاع از این که آسیب ناشی از کوبیدن است، باز آن را تکرار کند.
• کوبیدن سر به زمین دیگر چاره بی‌خوابی، درد یا اضطراب او نباشد؛ اما بر حسب عادت به این کار ادامه دهد.
• کودک در حفظ تعادل بدن و هماهنگی حرکات به مشکل می‌خورد و نسبت به سنش، واکنش‌های کندی دارد.

کوبیدن سر به زمین توسط کودک نباید بعد از 3 سالگی ادامه پیدا کند. حتی اگر کودک هیچ یک از علائم بالا را از خود نشان نداد، باز هم برای کشف دلیل کوبیدن سر کودک به زمین و حل آن در کودکان بالای 3 سال باید به پزشک مراجعه کنید.

جلوگیری از کوبیدن سر کودک به زمین

با درک علت کوبیدن سر کودک به زمین، از این روش‌ها می‌توانید برای جلوگیری از این کار او استفاده کنید:

• آموزش آرام‌سازی: به کودک آموزش دهید که قبل از بروز این رفتار، با تمرینات تنفسی (مثلاً 4 ثانیه دم، 4 ثانیه حبس نفس، 4 ثانیه بازدم و 4 ثانیه دوباره حبس نفس) خود را آرام کند.
• توجه به نور و رنگ محیط: نور شدید باعث تحریک حسی کودک و تشدید این رفتار در او می‌شود؛ بنابراین، از نور ملایم و رنگ‌های آرام در محیط بازی و خواب کودک استفاده کنید.
• ایجاد علامت مخصوص: یک علامت مخصوص (صدا یا علامت بصری خاص) در نظر بگیرید که کودک حین انجام این کار، با دیدن یا شنیدن آن حرکتش را متوقف کند.
• استفاده از بازی: اگر علت کوبیدن سر کودک به زمین استرس است، برای جلوگیری از این رفتار او، از بازی‌های نقش‌آفرینی استفاده کنید که در آن‌ها کودک نقش یک قهرمان را دارد و به‌خوبی با استرس خود مواجه می‌شود.

کلام آخر

علت کوبیدن سر کودک به زمین هر چه که باشد، یک صحنه ترسناک، اما بی‌خطر است. در واقع، کارشناسان دریافته‌اند حدود 59 درصد کودکان در 9 ماهگی علائم کله زدن را نشان می‌دهند؛ اما این رفتار تنها در 5 درصد آن‌ها ادامه‌دار خواهد شد. به‌طورکلی، کوبیدن سر به زمین در کودکان نیازی به مداخله ندارد، مگر این که کودک به خود آسیب بزند. بااین‌حال، شما باید این رفتار کودک را جدی بگیرید و با بررسی دقیق علائم و شدت آن، هر مسئله غیرطبیعی را شناسایی کنید.

منابع

• CAMHS
• Baby Center
• WebMD
• What to Expect
• Kids Health
• Sleep Training
• The Bump
• Parent Resources
• Sundays
• Hello Pediatrics