آموزش مسخره نکردن دیگران به کودکان چقدر مهم است؟ به گزارش وبسایت Anti-Bullying Alliance، حدود 21 درصد از کودکانی که روزانه در مدرسه آزار و اذیت میشدند، طی 12 ماه گذشته از مدرسه فرار کرده بودند؛ این میتواند آسیب جدی به آینده این کودکان برساند. آزار و اذیت انواع مختلفی دارد که یکی از مهمترین آنها را میتوان مسخره کردن دانست. با آموزش کودکان خود برای مسخره نکردن دیگران میتوانیم جلوی بروز چنین مشکلاتی را بگیریم؛ اما اگر کودک ما این کار را نسبت به دیگران انجام میدهد، در برابر او چه واکنشی باید داشته باشیم؟ پاسخ را در این مقاله بررسی میکنیم.
دلایل مسخره کردن در کودکان؛ چرا فرزندم دیگران را مسخره میکند؟
برای آموزش مسخره نکردن دیگران به کودکان، ابتدا باید دلایل این کار آنها را بدانید؛ دلایل، مسیر درمان را مشخص میکند. اگر علل اصلی موضوع را ندانیم، در مسیر اشتباهی برای حل مشکل پیش میرویم. اما چه علتهایی وجود دارد که فرزندمان به جای صحبت معمولی، به طعنه و کنایه رو میآورد؟ تعدادی از دلایل اصلی عبارتند از:
1_ از اطرافیان الگو گرفته است!
به طرز عجیب و پیچیدهای، کودکان حتی از میکرو اکشنهای ما هم پیامهایی را دریافت میکنند و الگو میگیرند! اگر فرزندمان اطرافیان را مسخره میکند، شاید لازم است کمی رفتارها و صحبتهای خودمان یا هر فرد دیگری که در اطراف کودک قرار دارد یا از او مراقبت میکند را زیر ذرهبین بگذاریم. شاید با بررسی سطوح ۱ و ۲ رفتارهایمان، ببینیم که دیگران را به طور واضح مسخره نمیکنیم؛ اما شاید لازم باشد بررسیها را تا سطوح عمیقتری پیش ببریم!
نکته: بعد از مشاهده این ویدیو، ویدیو درمان لجبازی کودک که کمی پایینتر قرار گرفته مشاهده کنید.
آيا هنگامی که با دیگران صحبت میکنیم، خواستهها و صحبتهایمان را ساده و مستقیم بیان میکنیم؟ یا گاهی اندکی طعنه را در کلاممان میگنجانیم؟ آیا پیش میآید که پشت سر دیگران، رفتارها یا صحبتهایشان را مورد سخره قرار دهیم؟ آیا پیش میآید که حرکات، رفتار یا حالات صورتمان حاوی سخره گرفتن دیگران باشد؟ (در نظر داشته باشید که شاید برخی از این رفتارها یا گفتارها را زمانی انجام میدهیم که کودک سرگرم بازی است و فکر میکنیم توجهی به ما ندارد.)
برای آشنایی بیشتر با مباحثی مثل خبرچینی کودکان و ناخن جویدن کودکان میتوانید به همین مقالات مراجعه کنید.
البته ممکن است این الگو گرفتن از منابع دیگری همچون فضای مجازی هم باشد.
نکته کنکوری: اگر این رفتارها را در خودمان مشاهده میکنیم، شاید لازم باشد در وهلهی اول، ریشههای این موضوع را دربارهی خودمان مورد بررسی قرار دهیم. طعنه زدن و مسخره کردن دیگران، میتواند حاوی اطلاعات مهمی از عمق ناخودآگاه ما باشد و ارزش پیگیری و بررسی عمیق دارد. شاید پس از رفع این موضوع در خود، رفتار کودک هم اصلاح شود.
بیشتر بخوانید:
2_ راهی برای جلب توجه است
کودکان برای بقای خود به والدین وابستهاند؛ بنابراین دریافت عشق و توجه از سمت والدین، برای آنها حکم حفظ بقایشان را دارد. به بیان دیگر، کودک مخزن دریافت عشق است و هر میزان عشق و همدلی دریافت کند، همان را بروز خواهد داد. گاهی کودکی که به اندازهی کافی مورد توجه قرار نمیگیرد یا احساسات او به رسمیت شناخته نمیشود، از مسخره کردن دیگران به عنوان ابزاری برای جلب توجه استفاده میکند.
توجه و عشق برای فرزندمان حیاتی است و اگر این دو را به شیوهی سالمی به او ابراز نکنیم، خودش به روشهای نامناسبی وارد عمل میشود (!) و برای دریافت توجه تلاش میکند. (این موضوع ارزش فکر کردن و اندکی تأمل دارد؛ زیرا نشان میدهد که کودک، حتی توجه و عکسالعمل منفی والدین را به بیتوجهی آنها ترجیح میدهد. پس چرا توجه مثبت و محبت را دریغ کنیم؟) راستی، از مقالهی دارو دادن به کودک بد دارو برای مدیریت بهتر مشکلات کودک استفاده کنید.
برای آشنایی بیشتر با مطالبی مثل علت پرخاشگری کودکان و تربیت کودک حسود میتوانید همین مقالات را بررسی کنید.
3_ گاهی مسخره کردن از عزتنفس پایین بر میخیزد
عزت نفس به معنای نحوه ارزشگذاری و درک ما از خودمان است. کودکی که عزت نفس پایینی دارد، احساس مرکزیاش نسبت به خودش منفی است و نمیتواند خودش را دوست داشته باشد، حس پذیرفته شدن کند یا به تواناییهای خود باور داشته باشد. در این شرایط، مسخره کردن دیگران میتواند راهی برای برای پر کردن این حفره باشد؛ به خصوص زمانی که به نظر میرسد کودک دیگر (کودکی که توسط فرزند ما مورد تمسخر قرار میگیرد)، پذیرفتنی و دوستداشتنی است.
کودکان هنگامی که پا به این دنیا میگذارند، درکی از میزان ارزشمندی خودشان ندارند و در آینهی رفتارها و واکنشهای والدین، میبینند که باید حس منفی نسبت به خود داشته باشند یا مثبت.
راستی، ما 2 مقاله با عناوین «عزت نفس در کودک» و «تقویت اعتماد به نفس کودک» داریم که میتوانید در این زمینه، این مقالات را هم مطالعه کنید.
4_ میل به قدرت را تأمین میکند
مسخره کردن در کودکان میتواند راهی برای تامین حس قدرتطلبی باشد. هنگامی که یک کودک، کودک دیگری را مورد تمسخر قرار میدهد و متوجه میشود که میتواند از قدرت کلمات برای آزار دیگران استفاده کند(مثلا ببیند که میتواند کودک دوم را ناراحت کند یا به گریه بیندازد.)، ممکن است این رفتار را ادامه دهد. (البته پروندهی میل به قدرت را میتوان جداگانه روی میز گذاشت و به طور مفصل بررسی کرد که در اینجا نمیگنجد!)
در ضمن اگر تمایل به یادگیری عمیقتری دربارهی موضوعاتی مثل مزایا و معایب پیش دبستانی و پیش دبستانی خوب دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
آموزش مسخره نکردن دیگران به کودکان
بسیار خوب! تا به اینجای کار در مورد دلایل اصلی مسخره کردن در کودکان صحبت کردیم؛ اما وقتی فرزندمان، اطرافیان یا همسن و سالانش را مورد تمسخر قرار میدهد، چه واکنشی داشته باشیم؟ رفتار والدین به مرور میتواند ورق را برگرداند (!) و رفتار نادرست کودک را اصلاح کند. پس این بخش را با دقت زیاد مطالعه کنید!
1_ واکنش بیش از حد ممنوع!
همانطور که در بخشهای قبل گفتیم، گاهی کودکان از مسخره کردن به عنوان ابزاری برای جلب توجه استفاده میکنند. بنابراین اگر به عنوان والد عکسالعمل شدیدی نشان دهیم، هدف کودک را محقق کردهایم و احتمال تکرار این رفتار را بالا میبریم.
البته کار سختی است که در مقابل رفتار نادرست کودک، خودمان را کنترل کنیم و عکسالعمل زیادی نشان ندهیم؛ اما برای اصلاح رفتار نامناسب ضروری است. در این شرایط، با حفظ آرامش، به کودک یادآور میشویم که کلمات آزاردهنده، احساسات ناخوشایندی در دیگران ایجاد میکند و میتواند موجب آزار فرد مقابل شود.
برای جلوگیری از واکنش زیاد، باید راههای کنترل خشم در برابر کودکان را بدانید که ما آنها را در مقالهای جداگانه بررسی کردهایم.
بیشتر بخوانید:
صوت روانشناسی: تنبیه بچه حرف گوش نکن
سخنران: درنا شریفی، روانشناس کودک
2_ مخزن عشق و توجه کودک را به صورت مثبت پر کنیم
همانطور که در بخشهای قبل گفتیم، کودک به عشق بیقید و شرط والدین نیاز دارد و توجه والدین برای کودک حکم حفظ بقا را دارد. هنگامی که مخزن عشق کودک را به شیوهی سالمی پر نمیکنیم، احتمال رفتارهای نادرستی که در جهت جلب توجه هستند افزایش مییابد. بنابراین یکی از راهکارهای کاهش رفتار مسخره کردن در کودکان، ابراز محبت و توجه مثبت به کودک است.
راههای متنوعی وجود دارد برای اینکه بتوانیم حس دیدهشدن را در کودک تأمین کنیم؛ به عنوان مثال:
- سعی کنیم در طول روز فرزندمان را در آغوش بگیریم، او را نوازش کنیم و ببوسیم. (هم از جانب مادر و هم از جانب پدر)
- هنگامی که کودک صحبت میکند، با او ارتباط چشمی برقرار کنیم، لبخند بزنیم و خودمان را برای شنیدن صحبتهایش مشتاق نشان دهیم.
- رفتارهای مثبت کودک را تشویق کنیم.
- با فرزندمان در طول روز، ساعات باکیفیتی را به بازی کردن یا انجام دادن یک فعالیت مشترک بپردازیم.
- به فعالیتها و بازیهای مورد علاقهی فرزندمان توجه نشان دهیم.
- احساسات کودک را به رسمیت بشناسیم و به او شیوهی برخورد صحیح با احساساتش را بیاموزیم. بیتوجهی به احساسات ناخوشایند کودک(مثل غم، عصبانیت یا اضطراب)، میزان رفتارهای نادرست را در کودک افزایش میدهد. (در مقالهی «پوستر احساسات» بیشتر به این موضوع پرداختهایم.)
توجه مثبت، دلبستگی کودک را ایمن میکند و نقش مهمی در رشد او دارد. (منبع)
راستی اگر تمایل به یادگیری دربارهی مباحثی مثل درمان کودک خجالتی و تربیت اجتماعی کودک دارید، پیشنهاد میکنیم این مقالات را بخوانید.
3_ رفتارهای خودمان را زیر ذرهبین بگذاریم
No child is born a bully.
هیچ کودکی قلدر به دنیا نمیآید. Childrensmercy
اگر کودکی برای دیگران قلدری کرده و آنها را مسخره میکند، این یعنی ممکن است این رفتارها را از ما یا محیط اطرافش یاد گرفته باشد.
در واقع، اگر میبینیم که رفتار مسخره کردن در کودک به صورت مداوم ادامه پیدا میکند، لازم است به الگوهای اطراف کودک هم توجه کنیم. در بخش دلایل به این موضوع پرداختیم؛ آیا خودمان به عنوان والد، از مسخره کردن یا طعنه زدن در صحبتهایمان استفاده میکنیم؟ افراد دیگری که اطراف کودک هستند یا از کودک مراقبت میکنند چطور؟(مثلا خواهر یا برادر بزرگتر) فرزندمان به چه اندازه در معرض محتواهای فضای مجازی قرار دارد؟
الگوهای نامناسب، میتواند یکی از دلایل پررنگ تداوم این رفتار باشد و لازم است در قدم اول، به اصلاح این الگوها بپردازیم.
در ادامه، مطالعه مقالات روبرو میتوانند به افزایش درک شما از موضوعاتِ فرزند پروری کودکان بیش فعال و فرزند پروری هلیکوپتری کمک کنند.
4_ در موقعیت مناسبی در مورد تاثیر کلمات با فرزندمان صحبت کنیم
یکی دیگر از راهکارهای کاهش رفتار مسخره کردن در کودکان، صحبت کردن با کودک در مورد پیامدهای رفتار است(به شکلی موثر و صحیح). میتوانیم در زمان مناسبی، با کودک صحبت کنیم و بگوییم که کلمات تا چه اندازه میتوانند دیگران را آزار دهند یا مثلا اگر فرد دیگری حرف مشابهی به ما بزند چه حسی خواهیم گرفت. در تمام این راهکارها، اضافه کردن چاشنی خلاقیت، میتواند تأثیرگذاری را افزایش دهد.
به عنوان مثال، میتوانیم از قصه و داستان که زبان کودک است کمک بگیریم، باهم در مورد این موضوع نقاشی بکشیم یا انیمیشنهای خوب نگاه کنیم. (اگر پیامدها را با پرخاش یا برچسب منفی برای کودک بیان کنیم، نه تنها فایدهای ندارد، بلکه اثر عکس خواهد داشت.)
در ادامه، مطالعه مباحث روبرو میتوانند به افزایش دانش شما از موضوعاتِ علائم کودکان کم هوش و علت جیغ زدن کودک کمک کنند.
5_ تفاوتها را به فرزندمان آموزش دهیم
گاهی کودکان دیگران را مسخره میکنند چون تفاوتها را نپذیرفتهاند. اگر فرزندمان ظاهر کودکان دیگر را مسخره میکند یا ویژگیهای رفتاری دیگران را مورد تمسخر قرار میدهد، لازم است به او بیاموزیم که انسانها با یکدیگر متفاوت هستند و هر انسانی ظاهر یا ویژگیهای خاص خودش را دارد. بهتر است برای این کار از روشهایی استفاده کنیم که میدانیم برای فرزندمان جذاب است؛ مثلا قصه، بازی، نقاشی یا انیمیشن.
البته توجه به این نکته اهمیت دارد که در وهلهی اول، خودمان به عنوان والد، تفاوتهای دیگران را مورد قضاوت قرار ندهیم؛ زیرا در این صورت، کودک پیامهای متناقضی از رفتار و گفتار ما دریافت میکند و آموزشها اثرگذاری نخواهد داشت.
6_ از تکنیک نقشپذیری در بازی گروهی استفاده کنید
شما میتوانید با استفاده از تکنیک بازیدرمانی کاری کنید که کودک برای مدتی در نقش طرف مقابل قرار بگیرد تا از زاویه نگاه او بار سنگین مسخره شدن را درک کند. با این تکنیک، میتوانید مهارت همدلی را در فرزندتان تقویت کرده و احتمال بروز رفتارهای اشتباه در آینده را در او به حداقل برسانید.
بعد از انجام بازی، با کودک خود در مورد هر یک از نقشها داشته باشید تا مفهوم احترام و درک متقابل را به او بیاموزید. با انجام این کار، کودک میفهمد که احساسات دیگران اهمیت دارد و نباید با قلدری یا مسخره کردن، به احساسات آنها آسیب برساند.
در مقالات «بازی درمانی کودکان» و «اهمیت بازی برای کودکان» میتوانید درباره نقش بازی در رشد کودک بیشتر مطلع شوید.
بیشتر بخوانید:
قبل از مطالعه ادامه مقاله بد نیست نگاهی به مقاله جامع تربیت فرزند داشته باشید.
اگر فرزندمان مورد تمسخر دیگران قرار میگیرد چه کنیم؟
اما اگر شرایط برعکس است و فرزندمان مورد تمسخر دیگران قرار میگیرد، چه باید بکنیم؟ حقیقت این است که ما روی رفتارها و کلمات دیگران کنترلی نداریم و فقط میتوانیم به فرزندمان آموزش دهیم که در این شرایط چه عکسالعملی داشته باشد یا چگونه در این شرایط احساساتش را مدیریت کند. در این راستا، راهکارهای زیر میتواند کمککننده باشد:
1_ با کودک همدلی کنیم
برای آموزش مهارت مقابله با مسخره شدن کودک در مدرسه یا هر جای دیگر، در قدم اول باید سعی کنیم احساسات ناخوشایند فرزندمان را به رسمیت بشناسیم؛ اگر کودک توسط دیگران مورد تمسخر قرار گرفته است، ممکن است حس غم، عصبانیت، بیارزشی یا … را تجربه کند. باید به کودک این پیام را منتقل کنیم که «او را درک میکنیم.» و میخواهیم به او کمک کنیم.
جملاتی مثل «حالا مگه چی شده؟»، «دوستت منظوری نداشته.» یا «زیادی داری شلوغش میکنی.» به کودک این پیام را منتقل میکند که احساساتش بیارزش هستند و باید سرکوب شوند.
آیا مهارت همدلی با فرزندتان را ندارید؟ در این زمینه میتوانید در سمینار ارتباط همدلانه شرکت کنید.
2_ به او کمک کنیم تا به فرد مقابل بگوید که از صحبتهایش رنجیده است
در قدم بعدی باید به فرزندمان کمک کنیم تا بتواند ناراحتیاش را به شیوهی صحیح، با فرد مقابل در میان بگذارد و بیان کند که از کلمات او رنجیده است. مثلا به طور شفاف و بدون پرخاشگری این جملات را بگوید «از این که عینک مرا مسخره کردی، حس بدی گرفتم و ناراحت شدم.» یا «وقتی با طعنه در مورد فلان رفتارم صحبت کردی، غمگین شدم.» (البته این جملات مثال هستند و بسته به موقعیت، به کودک کمک کنید جملات مناسب را انتخاب کند.)
3_ به فرزندمان بیاموزیم که نمیتوانیم رفتارها یا کلمات دیگران را کنترل کنیم
به عنوان نکتهی پایانی برای آموزش مهارت مقابله با مسخره شدن کودک در مدرسه یا هر جای دیگر، باید سعی کنیم این حقیقت تلخ را به کودکمان بیاموزیم که در بسیاری از مواقع، نمیتوانیم کار خاصی در مورد رفتارها یا صحبتهای دیگران انجام دهیم؛ فقط میتوانیم روی خودمان و احساسات ناخوشایندمان تمرکز کنیم. علاوه بر این، به کودک یاد بدهیم که گاهی رفتار مناسب این است که واکنشی نشان ندهیم؛ زیرا فرد مقابل به دنبال دریافت توجه است و وقتی ببیند ما را برانگیخته و مجبور به واکنش میکند، به این هدف دست یافته است.
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو اطلاعات جامعتری دربارهی موضوعاتی مثل دروغ گویی در بچه ها و آموزش بهداشت فردی به کودکان ارائه میدهند.
متن کودکانه در مورد مسخره کردن دیگران
در اینجا، 2 داستان کوتاه کودکانه در مورد مسخره کردن دیگران میگوییم:
1_ داستان کلاه پاره
سارا کلاه گرد و زیبا، اما پارهای داشت که با آن به خانه دوستش محدثه رفت. محدثه تا کلاه را دید، خندید و کلاه سارا را مسخره کرد. مادر محدثه که شاهد ماجرا بود، نزدیک آمد و گفت: «محدثه، شاید سارا این کلاه را خیلی دوست دارد. تو باید به نظر او احترام بگذاری». محدثه از کاری که کرده بود، خجالت کشید و با معذرتخواهی از سارا، با هم بازی کردند. محدثه آن روز یاد گرفت که نباید کسی را مسخره کند.
2_ داستان عینک گرد
پسری به نام باراد بهدلیل ضعیف بودن چشمهایش مجبور بود عینک گردی را استفاده کند. دوستش محمد وقتی عینک او را دید، خندید و گفت: «چه عینک خندهداری».
سعید که شاهد ماجرا بود، جلو آمد و به محمد گفت: «اگر خودت هم مجبور بودی عینک بزنی، همینقدر میخندیدی؟». محمد کمی فکر کرد و متوجه شد که مسخره کردن دیگران کار خوبی نیست؛ برای همین، از آن روز تصمیم گرفت دیگر کسی را مسخره نکند.
راستی، ما یک مقاله با عنوان «قصه بچه حرف گوش کن» داریم که میتوانید داستانهای این مقاله را هم برای فرزندتان تعریف کنید.
آموزش مقابله با مسخره شدن به کودک
این راهکارها را به فرزندتان برای مقابله با مسخره شدن توسط دیگران آموزش دهید:
- پذیرش احساسات: به کودک بگویید که احساسات او بعد از این اتفاق (مثل ناراحتی، خشم یا شرمندگی) طبیعی هستند؛ بنابراین، نباید روی آنها سرپوش بگذارد؛ بلکه، باید بتواند احساسات خود را به زبان آورد. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه پیشنهاد میدهیم سری به مقاله «هوش هیجانی در کودکان» بزنید.
- مهارت پاسخدهی آرام: به کودک آموزش دهید که بهجای از کوره در رفتن یا بروز واکنشهای افراطی، آرامش خود را حفظ کند و پاسخ رفتار طرف مقابل را کنترلشده دهد؛ مثلاً بگوید که «ترجیح میدهم درباره این موضوع حرف نزنم».
- فاصلهگیری هوشمندانه: کودک باید یاد بگیرد که اگر توسط فرد یا افرادی مسخره میشود، بهجای مقابله مداوم، آن موقعیت را ترک کند تا جلوی آسیبهای روانی بیشتر را بگیرد.
- بازنگری ذهنی: به کودک کمک کنید در قالب گفتوگو یا نقاشی، دیدگاه خود را نسبت اتفاقی که افتاده، تغییر دهد تا مبادا عزت نفس او خدشهدار شود.
- انتخاب دوست مناسب: به کودک آموزش دهید که از این پس دوستانی را برای خود انتخاب کند که سبک رفتاری و افکاری مشابهای نسبت به او دارند تا احتمال بروز این اتفاق به حداقل برسد.
لازم است اضافه کنیم که منابع روبرو دانش کاملتری دربارهی مباحثی مثل علت کتک زدن کودک دو ساله و علت کوبیدن سر کودک به زمین ارائه میدهند.
کلام آخر
به پایان مقالهی مسخره کردن در کودکان رسیدیم. در نظر داشته باشید که اصلاح رفتارهای نادرست در کودکان، به مداومت و زمان نیاز دارد؛ ناامید نشوید و از منابع معتبر یا اشخاص متخصص (مثل روانشناسان کودک) برای اصلاح رفتارها کمک بگیرید.
شما در این زمینه چه تجربهای داشتهاید؟ نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
منابع:
